90. ‘γαλλική’ επιστημολογική σχολή

90. french.episteme.pm

cezanne.lake-annecyΤι είδους λόγο αποτελεί η ‘επιστημολογία’; Με ποιους κλάδους συγγενεύει; Εξετάζει την εσωτερική εξέλιξη των επιστημών ή τους μετασχηματισμούς τους σε σχέση με το κοινωνικό και θεωρητικό τους περιβάλλον; Αντιμετωπίζει την επιστήμη ως ‘ενιαία’ ή διακρίνει επιμέρους κλάδους; Ποιος είναι ο φορέας του λόγου της επιστημολογίας;

Η («ιστορική» λεγόμενη) επιστημολογία στην Γαλλία έχει συνδεθεί με τα ονόματα των G.Bachelard, G.Canguilhem, M.Foucault, κ.ά.

Κατά την πρώτη φάση συγκρότησής της η επιστημολογία αποκλείει οτιδήποτε δεν ανήκει αυστηρά στον ‘αυτόνομο’ χώρο της επιστημονικής επιχειρηματολογίας. Η διάκριση «πλαισίου ανακάλυψης» (context of discovery) και «πλαισίου θεμελίωσης» (ή «επιβεβαίωσης» context of justification) παραμένει ισχυρή: η διερεύνηση του πρώτου παραχωρείται στην αρμοδιότητα άλλων κλάδων όπως είναι της ιστορίας, της κοινωνιολογίας, της οικονομίας ή της ψυχολογίας ‘ για τη διερεύνηση του δεύτερου η ευθύνη είναι δικής της: αφορά ζητήματα θεμελίωσης, λογικής, συνοχής, επιχειρηματολογίας, μεθοδολογίας της συγκροτούμενης επιστημονικής θεωρίας. Τα προβλήματα του δεύτερου πλαισίου θεωρείται πως δεν επηρεάζονται από το πρώτο (συνθήκες απόκτησης της γνώσης). Η συγκρότηση, δηλαδή κατάρτιση και μόρφωση του υποκειμένου της επιστημονικής γνώσης, καθώς και η εκπαιδευτική προδιαμόρφωση της εμπειρικής πρόσληψης (το πώς κανείς “έχει μάθει” να παρατηρεί, να “βλέπει” κλπ.), οι επιπτώσεις της καθημερινής εξοικείωσης με συγκεκριμένες αντιλήψεις περί πραγματικότητας, η συμβίωση της επιστημονικής με άλλες ερμηνείες του κόσμου, όλα αυτά δεν αποτελούν θέματα της ‘επιστημολογίας’ στην συγκεκριμένη φάση διαμόρφωσής της. Οικοδομείται ως κάτι το οποίο αφορά τις μεθόδους, τη γλώσσα και τα εργαλεία των ίδιων των επιστημόνων, ενώ ταυτόχρονα αυτοπροσδιορίζεται ως “φιλοσοφικός κλάδος”.

Τη δεκαετία του 1960 ωστόσο το επιστημολογικό σκηνικό αλλάζει. Η συζήτηση περιστρέφεται τώρα γύρω από νέα ερωτήματα: υπάρχει το “υποκείμενο της γνώσης”; εάν ναι, πρόκειται για μεμονωμένα άτομα, για κοινότητες, για την ίδια την θεωρία; τι χαρακτηρίζει αυτό το υποκείμενο, τι εμπόδια πρέπει να ξεπεράσει, ποιες προϋποθέσεις οφείλει να πληρεί; Και έπειτα: το ερώτημα της ιστορικής εξέλιξης της επιστήμης. Τα νέα αυτά ερωτήματα οδηγούν και σε νέους ορισμούς της (‘μετα-θετικιστικής’) επιστημολογίας: ιστορία των επιστημών, ψυχολογία της επιστημονικής γνώσης (ή του υποκειμένου της), γλωσσολογία ή λογική των επιστημονικών όρων, κοινωνιολογία των επιστημονικών εξελίξεων…

KarlHeffnerΟ συμπαγής και ενιαίος ‘άξονας επιστημονικότητας’ που επέβαλλε ο θετικισμός έχει διαρραγεί πλέον οριστικά και στο επίκεντρο βρίσκονται τώρα ερωτήματα που αφορούν το “πώς γίνεται η επιστήμη” (ζητήματα αλλαγής, διαδικασίες συγκρότησης και ανασυγκρότησης της επιστήμης). Εφόσον πλέον η επιστήμη θεωρείται (και) ιστορικό φαινόμενο δεν αντιμετωπίζεται ως κάτι κλειστό και αυτόνομο. Μονάδα ανάλυσης της επιστημολογίας παύει να είναι η μεμονωμένη επιστημονική θεωρία και τη θέση της παίρνει ένα δίκτυο από θεωρίες, μεθοδολογικές και μεταφυσικές πεποιθήσεις, αξίες και κριτήρια, δηλαδή μια κοσμοθεωρία ή αλλιώς ένα Παράδειγμα κατά Kuhn. […] PDF

(ε.1) Η “γαλλική επιστημολογική σχολή”.

(ε.1.1) «επιστημολογικά εμπόδια» και «ρήξεις» στον G. Bachelard.

(ε.1.2) η ιστορία των επιστημών στο έργο του Bachelard (G.Canguilhem)

(ε.2) G. Canguilhem: φιλόσοφος του σφάλματος (M. Foucault)

(ε.2.1) η επιστημολογία στην ιστοριογραφία της επιστήμης (G.Canguilhem)

(ε.2.2) η έννοια της “επιστημονικής ιδεολογίας» στον Canguilhem..

Παρένθεση: η έννοια των «αρνητικών αξιών της ζωής» στον Canguilhem..

( Foucault on Bachelard : http://www.youtube.com/watch?v=am6TghIrYEc )

( Gaston Bachelard:

http://www.ina.fr/video/CAF89004641/portrait-d-un-philosophe-video.html )

mantonowere

Αυτόνομη Πρωτοβουλία

Advertisements