74. R.Vaneigem, «η επανάσταση της καθημερινής ζωής» – εθνικισμός

74. vaneigem.fromm.postfuturism.22-02-2013

lenin-rodchenko«…Ο εθνικισμος δεν ειναι η αφυπνιση μιας παλαιας, λανθανουσας, υπνωτουσας δυναμης, οπως παρουσιαζει τον εαυτο του. Ειναι στην πραγματικοτητα δημιουργημα μιας νεας μορφης κοινωνικης οργανωσης. Οι εθνικισμοι βασιζονται σε κρατικα προστατευομενες κυριαρχες κουλτουρες, που εσωτερικευονται βαθια μεσω της κρατικης εκπαιδευσης […]  Οι πολεμιοι του εθνικισμου που αντιμαχονται το πολιτικο κινημα αλλα αποδεχονται σιωπηρα την υπαρξη των εθνων, ειναι κοντοφθαλμοι. Τα εθνη ως φυσικη, ελεω θεου ομαδοποιηση των ανθρωπων, ως εμφυτο πολιτικο πεπρωμενο που αναμενει την πραγματωση του για πολυ καιρο, ειναι μυθος. Ο εθνικισμος αλλοτε παιρνει προϋπαρχουσες κουλτουρες και τις μετατρεπει σε εθνη, αλλοτε τις επινοει, αλλοτε τις εξαλειφει […]  Τα εθνη δεν ειναι εγγεγραμμενα στη φυση των πραγματων, δεν συνιστουν την πολιτικη εκφραση της φυσικης ταξης. Τα εθνικα κρατη δεν ειναι η εκδηλωση του υψιστου πεπρωμενου των πολιτισμικων συλλογικοτητων […]  Προκειται για ισχυροτατη ταση για συγκροτηση νεων μοναδων που ανταποκρινονται στις αρχες του νεου καταμερισμου εργασιας, αν και χρησιμοποιουν ως πρωτη υλη τις πολιτισμικες, ιστορικες και αλλες κληρονομιες του πριν απο τα εθνη [προκαπιταλιστικου] κοσμου… [και τις χρησιμοποιουν] πολυ επιλεκτικα, πολυ συχνα δε τις τροποποιουν ριζικα […]  [Τα εθνη] δεν συνιστουν την ανθρωπινη κατασταση καθαυτη, αλλα απλως τη βιομηχανικη [καπιταλιστικη] εκδοχη της… Ειναι ο εθνικισμος που δημιουργει τα εθνη, οχι το αντιστροφο…»

(Ernest Gellner: NATIONS AND NATIONALISM)

«Στην αυταρχικη κοινωνια ο σαδομαζοχιστικος χαρακτηρας […] θεοποιει το παρελθον: ολα πρεπει να μεινουν για παντα οπως ηταν ‘ το να θελει κανεις κατι που ως τωρα δεν υπηρξε, ειναι εγκλημα και τρελλα […] Μπορει υπο ορισμενες συνθηκες να στασιασει κατα της κρατουσας εξουσιας, κατα κανονα ομως για να υποταχθει σε μια νεα αυθεντια […] Για το αυταρχικομαζοχιστικο χαρακτηρα, δραση σημαινει αγωνας για το καλυτερο δυνατο, απο θεση υποταγης κατω απο τα ιστορικα και μοιραια δεδομενα, και στο πλαισιο των εντολων μιας ανωτερης δυναμης […] Ειναι δειλος εκει οπου θα’πρεπε να αγωνιστει για το μελλον αντι για το παρελθον, για το ακομα αδημιουργητο αντι για το κατεστημενο, για τους αδυναμους αντι για τους ισχυρους […] Βιωνει ως μοιρα οτι πρεπει να γινονται πολεμοι, το οτι οι πολλοι πρεπει να κυβερνωνται απο τους λιγους, και οτι τα παθη και ο πονος σ’αυτο τον κοσμο δε θα μειωθουν ποτε ουσιαστικα […] Εξαρταται απολυτα απο την κοινωνικη του θεση, απο αυτο που θεωρει αμεταβλητο […] Η μαζοχιστικη σχεση με τις αυθεντιες δε μετριαζει μονο το φοβο, αλλα προσφερει και αποζημιωση […] Δε σημαινει μονο την παραιτηση απο την ατομικοτητα, αλλα και τη συμμετοχη σε μια εξουσιαστικη και λαμπρη προσωπικοτητα. Αφοσιωνομενος σ’αυτη, παιρνει κανεις κατι απο την αιγλη και το μεγαλειο της […] Αυτο το ναρκισσιστικο υποκαταστατο ικανοποιησης μεσω μαζοχιστικης αφοσιωσης σε μια ανωτερη ισχυρη εξουσια, δεν επιτυγχανεται μονο μεσω της σχεσης με τον εξουσιαστη, αλλα και μεσω της συμμετοχης στην αιγλη του εθνους ή της φυλης […]».

(Erich Fromm: Σαδομαζοχιστικός χαρακτήρας και εξουσία)

rus.constr.lenin.aerof«Η υψηλοτερη αρετη του εθνικου στρατου ειναι η εγγυηση που παρεχει, οτι ο πατριωτης δουλος θα πολεμησει υπο τις διαταγες του αφεντη του, εναντια στους δουλους καποιου εχθρικου αφεντη […] Ο ρατσισμος… το μισος κατα των δυνητικων πηγων πρωταρχικου κεφαλαιου που οριζονταν ως αγριοι, κανιβαλοι, απιστοι, κατωτερες φυλες… μια ιδεολογια ιδανικη για την εφαρμογη της υποδουλωσης και της εξοντωσης… υπηρξε μια απο τις μεθοδους για την κινητοποιηση στρατων αποικιοποιησης […] Στην πραξη, ο εθνικισμος υπηρξε η μεθοδολογια για τη συγκροτηση της αυτοκρατοριας του κεφαλαιου […] Τα προηγμενα βιομηχανικα εθνη απεκτησαν το πρωταρχικο τους κεφαλαιο εφαρμοζοντας υποδουλωση, εκτοπισεις, διωγμους και φυλετικες διακρισεις, αλλα και εξολοθρευοντας πληθυσμους τους οποιους ορισαν ως νομιμα θηραματα… Ο εθνικισμος ειναι ιδανικο μεσο για το διπλο του σκοπο, την εξημερωση των ντοπιων εργατων και την υποδουλωση των ξενων, και εχει απηχηση στον καθενα που φιλοδοξει να αποχτησει μεριδιο κεφαλαιου […] Μετα τον εθνικοσοσιαλιστικο πολεμο, ο εθνικισμος επαψε να ειναι αποκλειστικοτητα των συντηρητικων, εγινε πιστη και πρακτικη των επαναστατων, και αποδειχτηκε η μονη επαναστατικη πιστη που λειτουργουσε στην πραξη. Οι αριστεροι ή επαναστατες εθνικιστες ισχυριζονται οτι ο δικος τους εθνικισμος δεν εχει σχεση με τον εθνικισμο των φασιστων ή των ναζι· οτι ο δικος τους ειναι εθνικισμος των καταπιεσμενων, οτι προσφερει προσωπικη και πολιτιστικη απελευθερωση… [εννοωντας] απελευθερωση του εθνικου προεδρου και της εθνικης αστυνομιας απο τα δεσμα της αδυναμιας… [Και] οταν το εθνος απελευθερωθει, η μισθωτη δουλεια παυει να ειναι οδυνη και αχθος, γινεται εθνικη υποχρεωση, υποχρεωτικη πηγη χαρας… Ο συγχρονος εθνικοσοσιαλισμος ή κοινωνικος εθνικισμος προβαλλει κι αυτος την προοπτικη εξαλειψης των κοινωνικων παρασιτων. Τα ανθρωπινα παρασιτα ειναι συνηθως πηγες πρωταρχικου κεφαλαιου […] Οι απογονοι των σφαγιασθεντων δεν εχουν λογο να παραμεινουν θυματα οταν ο εθνικισμος τους δινει τη δυνατοτητα να γινουν δημιοι. Κοντινοι και μακρινοι συγγενεις των θυματων μπορουν να συγκροτησουν εθνικο κρατος, μπορουν να στοιβαξουν καποιους αλλους σε στρατοπεδα συγκεντρωσης, να τους κακοποιουν κατα βουληση, να τους εξοντωνουν, να τους εκμεταλλευονται… Το πραγματικο προλεταριατο εμφανιζεται τοσο ρατσιστικο, οσο και τα αφεντικα και η αστυνομια τους… Ποιος διοικητης στρατοπεδου συγκεντρωσης, δημιος ή βασανιστης, δεν ηταν απογονος καταπιεσμενων; […] Νομιζω οτι μια τουλαχιστον απο τις παρατηρησεις του Μαρξ ειναι σωστη: καθε λεπτο εργασιας που συμβαλλει στην καπιταλιστικη διαδικασια παραγωγης, καθε σκεψη που συμβαλλει στο βιομηχανικο συστημα, ενισχυει μια δυναμη εχθρικη προς τη φυση, τον πολιτισμο, τη ζωη. […] ο εθνικισμος δεν ηρθε απο αλλο πλανητη, ειναι δημιουργημα της καπιταλιστικης διαδικασιας παραγωγης, οπως τα χημικα αποβλητα που δηλητηριαζουν τα νερα, τον αερα και τους ανθρωπους…»

(Erich Fromm: Αυθεντια και οικογενεια.  Πηγή: http://isotita.wordpress.com/ )

 ———————————-

russ.constr.2“Μανιφέστο του Μετα-φουτουρισμού”      1. Θέλουμε να τραγουδήσουμε τον κίνδυνο του έρωτα, την καθημερινή δημιουργία μιας γλυκιάς ενέργειας που ποτέ δεν είναι διασκορπισμένη.

2. Τα ουσιώδη στοιχεία της ποίησης μας θα είναι η ειρωνεία, η τρυφερότητα και η εξέγερση.

3. Η ιδεολογία και η διαφήμιση έχουν εξυψώσει τη μόνιμη κινητοποίηση των παραγωγικών και νευρικών ενεργειών της ανθρωπότητας προς την κατεύθυνση των κερδών και του πολέμου. Θέλουμε να εξυψώσουμε την τρυφερότητα, τον ύπνο και την έκσταση, την λιτότητα των αναγκών και την ευχαρίστηση των αισθήσεων.

4. Δηλώνουμε ότι το μεγαλείο του κόσμου έχει εμπλουτιστεί με μία νέα ομορφιά: την ομορφιά της αυτονομίας. Κάθε μία στο ρυθμό της· κανείς δεν πρέπει να περιορίζεται σε πορεία με ομοιόμορφο βήμα. […]

8. Είμαστε στο έσχατο ακρωτήρι των αιώνων … πρέπει να κοιτάξουμε πίσω για να θυμηθούμε την άβυσσο της βίας και του τρόμου που η στρατιωτική επιθετικότητα και η εθνικιστική άγνοια είναι σε θέση να ξυπνήσει οποιαδήποτε στιγμή στο χρόνο. Έχουμε ζήσει στο στάσιμο χρόνο της θρησκείας για πολύ καιρό. […]

9. Θέλουμε να γελοιοποιήσουμε τους ηλίθιους που διέδωσαν το λόγο του πολέμου: τους φανατικούς του ανταγωνισμού, τους φανατικούς των γενειοφόρων θεών που υποκινούν σφαγές, τους φανατικούς που τρομοκρατούνται από την αφοπλιστική θηλυκότητα που ανθίζει σε όλους μας.

10. Απαιτούμε η τέχνη να μετατραπεί σε μια δύναμη μεταβολής της ζωής. Αναζητούμε να καταργήσουμε το διαχωρισμό μεταξύ ποίησης και μαζικής επικοινωνίας […]

11. Θα τραγουδήσουμε τα μεγάλα πλήθη που μπορούν να απελευθερωθούν επιτέλους από τη δουλεία της μισθωτής εργασίας και μέσω της αλληλεγγύης θα εξεγερθούν κατά της εκμετάλλευσης. Θα τραγουδήσουμε για τον άπειρο ιστό της γνώσης και της εφεύρεσης, της άυλης τεχνολογίας που μας ελευθερώνει από τη φυσική στέρηση. Θα τραγουδήσουμε το επαναστατικό κογκνιταριάτο το οποίο είναι σε επαφή με το σώμα του. Εμείς θα τραγουδήσουμε στο άπειρο του παρόντος και θα εγκαταλείψουμε την ψευδαίσθηση του μέλλοντος. (Franco “Bifo” Berardi)

——————

el.lissitzky“Το πάθος για έρωτα κουβαλάει μέσα του το πρότυπο μίας τέλειας επικοινωνίας […] Η σπίθα του ερωτικού πάθους χάνεται κάτω από τις στάχτες της ψευτοεπικοινωνίας. Με το να οξύνεται κάτω από το βάρος του καταναλώσιμου, η παραποίηση κινδυνεύει να φτάσει στις μέρες μας μέχρι τις απλές χειρονομίες του έρωτα (σχόλιο δικό μου έχει φτάσει). Όσοι μιλάνε για επικοινωνία, όταν το μόνο που υπάρχει είναι σχέσεις αντικειμένων, διαδίδουν το ψέμα και την παρεξήγηση τα οποία και πραγματοποιούν περισσότερο από οτιδήποτε άλλο. Συννενόηση, κατανόηση, συμφωνία…Τι σημαίνουν αυτές οι λέξεις όταν γύρω μου βλέπω μονάχα εκμεταλλευτές και εκμεταλλευόμενους, διευθύνοντες και εκτελεστές, ηθοποιούς και θεατές, όλους ανθρώπους που οι μηχανές της εξουσίας τους αλέθουν σαν στάρι…. Η μοναδική ευχαρίστηση που γνώρισε ο αστισμός ήταν να εξαφανίσει κάθε ευχαρίστηση. Δεν του έφτασε να φυλακίσει την ερωτική επιθυμία στη ρυπαρή ιδιοποίηση ενός γαμήλιου συμβολαίου, και να της δίνει άδεια εξόδου την καθορισμένη στιγμή για τις ανάγκες της μοιχείας….. δεν αρκέστηκε στη ζήλεια και στο ψέμα για να δηλητηριάσει το πάθος… πέτυχε να χωρίσει τους εραστές μέσα στο ίδιο το σφιχταγκάλιασμα τους. Η ερωτική απογοήτευση δεν προέρχεται από το ότι οι εραστές δεν μπορούν να αποκτήσουν ο ένας τον άλλον, …αλλά από την αίσθηση ότι ο ένας είναι αντικείμενο για τον άλλον… Ο δυτικός πολιτισμός είναι πολιτισμός εργασίας […] Με τη βαθμιαία εξαφάνιση της καταναγκαστικής εργασίας, ο έρωτας καλείται να ανακτήσει το χαμένο του έδαφος. Και αυτό κρύβει πολλούς κινδύνους για κάθε μορφή εξουσίας. Επειδή ο έρωτας είναι ενωτικός, είναι και ελευθερία του πολλαπλού. Δεν υπάρχει καλύτερη προπαγάνδα για την ελευθερία από την γαλήνια ελευθερία της απόλαυσης […]”

(Raul Vaneigem, Η επανάσταση της καθημερινής ζωής. Πηγή: http://autopoiesis.squat.gr/ )

——————————–

“Καμιά πολιτική δεν έχει νόημα αν δεν αποκτήσει συνείδηση της μετάλλαξης του πολιτισμού που διανύουμε. Ποτέ οι πολιτικά υπεύθυνοι δεν ήταν τόσο παράλογοι και κυνικοί, νομοθετώντας χωρίς να υποψιάζονται σε ποιο κοινωνικό και υπαρξιακό μαρασμό βρίσκεται ο πολιτικός λόγος αυτών που υποκρίνονται πως κυβερνούν. Δεν θα υπάρξει πολιτική ανανέωση όσο η προτεραιότητα δεν δίνεται στην υπαρξιακή σύγκρουση, η οποία στην καθημερινή ζωή των ατόμων γίνεται αντιληπτή σαν την αντιπαράθεση από τη μια της ορμής της ζωής, της ανθρώπινης γενναιοδωρίαςτων επιθυμιών, της φιλοδοξίας για ευτυχία, και από την άλλη των επιταγών μιας οικονομίας που καταστρέφει τη γη, καθιστά απάνθρωπους τους ανθρώπους, οδηγεί στη μοιρολατρία και στις αυτοκτονικές συμπεριφορές και εκχυδαΐζει, μέσα στην αδιαφορία, την καθημερινότητα. Θέλησα στο βιβλίο μου De l’amour* να φωτίσω τη διαδικασία εκείνη που τόσο στους εραστές, όσο και στην κοινωνία μετατρέπει απροσδόκητα την αγάπη σε μίσος. Υπάρχει ένα στοιχειώδες κοινό νήμα μεταξύ του ερωτευμένου ζευγαριού, που ξαφνικά ρίχνεται στην αυτοπεριφρόνηση και στο μίσος για τον άλλο, και του τρόπου που ο γερμανικός λαός πέρασε, μέσα σε μια δεκαετία, από την ελευθερία του διαφωτισμού στη βαρβαρότητα του σκοτεινού ναζισμού. Για να τελειώσει με την υπακοή σαν ανακλαστικό στην εξουσία και τη χρησιμοθηρία που συντηρεί τις ιεραρχίες των στρατιωτικών και των δημαγωγών, η πολιτική έχει κάθε λόγο να στραφεί στην αλληλεγγύη της εμπειρίας του έρωτα και της φιλίας, η οποία βασίζεται στη συμφιλίωση του ανθρώπου με το σώμα του, με την πραγματικότητα της ζωής του και τις επιθυμίες που αυτή δημιουργεί”.

(συνέντευξη με τον R.Vaneigem. Πηγή: http://www.konteiner.gr/konteiner/K9.pdf )

Αυτόνομη Πρωτοβουλία

raoul-vaneigemRevol

Advertisements

68. Maximilien de Robespierre

68. m.deRobespierre.07-02-2013

charle_bastille«Αν δεν είχαμε να εκπληρώσουμε ένα καθήκον μεγάλης σπουδαιότητας, αν όλη μας η ανησυχία ήταν
να ιδρύσουμε ένα κόμμα ή να δημιουργήσουμε μια νέα αριστοκρατία, ίσως να είχαμε πιστέψει, όπως
υποστήριξαν κάποιοι συγγραφείς, περισσότερο αδαείς παρά κακοήθεις, ότι το σχέδιο της Γαλλικής
Επανάστασης θα βρισκόταν γραμμένο στα έργα του Τάκιτου και του Μακιαβέλι. Ίσως να είχαμε
αναζητήσει τα καθήκοντα των αντιπροσώπων του λαού στην Ιστορία του Αυγούστου, του Τιβέριου ή του
Βεσπασιανού, ή ακόμη σε αυτήν ορισμένων γάλλων νομοθετών. Γιατί οι τύραννοι είναι ουσιαστικά
ίδιοι, διαφέροντας μόνο στις αποχρώσεις της δολιότητας και της απανθρωπιάς.
Εμείς όμως από τη μεριά μας ερχόμαστε να κάνουμε όλον τον κόσμο συμμέτοχο στα πολιτικά μυστικά
σας, με σκοπό όλοι οι φίλοι της χώρας να μπορούν να ενωθούν με τη φωνή της Λογικής και του Κοινού
Συμφέροντος, και το γαλλικό έθνος και οι αντιπρόσωποί του να γίνονται σεβαστοί σε όλα τα έθνη που
λαμβάνουν γνώση των πραγματικών τους αρχών. Και οι μηχανορράφοι, που πάντα αναζητούν να
υποσκελίσουν άλλους μηχανορράφους, να μπορούν να κρίνονται από την κοινή γνώμη με βάση
καθορισμένες και ξεκάθαρες αρχές.

Κάθε προληπτικό μέτρο πρέπει να χρησιμοποιηθεί νωρίς για να τοποθετήσει τα συμφέροντα της
Ελευθερίας στα χέρια της Αλήθειας, η οποία είναι αιώνια, παρά σε αυτά των ανθρώπων που αλλάζουν,
έτσι ώστε εάν η κυβέρνηση ξεχάσει τα συμφέροντα του λαού ή πέσει στα χέρια διεφθαρμένων ανδρών,
σύμφωνα με τη φυσική πορεία των πραγμάτων, το φως των αναγνωρισμένων αρχών να αποκαλύψει τις
προδοσίες τους και κάθε νέα κλίκα να γνωρίζει τον σίγουρο θάνατό της και μόνο στη σκέψη ενός
εγκλήματος.
Είναι ευτυχισμένος ο λαός που πετυχαίνει αυτόν τον σκοπό. Γιατί, όποιες και αν είναι οι ραδιουργίες
που εξυφαίνονται ενάντια στην ελευθερία του, τι επινοητικότητα επιδεικνύει η κοινή λογική όταν πρόκειται
για την εγγύηση της ελευθερίας!

Ποια θα είναι η κατάληξη της επανάστασής μας; Η γαλήνια απόλαυση της Ελευθερίας και της
Ισότητας. Η βασιλεία αυτής της αιώνιας Δικαιοσύνης, οι νόμοι της οποίας είναι χαραγμένοι όχι σε
μάρμαρο ή πέτρα αλλά στις καρδιές των ανθρώπων, ακόμη και στην καρδιά του σκλάβου που τους έχει
ξεχάσει και σε αυτήν του τύραννου που τους απαρνιέται.
Επιθυμούμε μία τάξη πραγμάτων όπου όλα τα ταπεινά και απάνθρωπα πάθη θα είναι αλυσοδεμένα,
όλα τα αγαθοποιά και γενναιόδωρα πάθη αφυπνισμένα από τους νόμους. Μία τάξη πραγμάτων όπου η
φιλοδοξία θα συντηρείται μόνον από την επιθυμία να αξίζει κάποιος τη δόξα και να υπηρετεί τη χώρα
του, όπου οι διακρίσεις θα αναπτύσσονται εκτός του συστήματος της Ισότητας, όπου ο πολίτης θα
υπακούει στην εξουσία του δικαστή, ο δικαστής θα υπακούει σε εκείνη του λαού και ο λαός θα διέπεται
από αγάπη για Δικαιοσύνη. Μία τάξη πραγμάτων όπου η χώρα θα διασφαλίζει την άνεση του κάθε
ατόμου και όπου κάθε άτομο θα υπερηφανεύεται για την ευημερία και την δόξα της πατρίδας του, όπου η
κάθε ψυχή θα ενισχύεται από την ελεύθερη ροή των δημοκρατικών αισθημάτων και από την
αναγκαιότητά τού να αξίζει την εκτίμηση ενός σπουδαίου λαού, όπου οι τέχνες θα χρησιμεύουν για να
διακοσμήσουν αυτή την Ελευθερία που τους δίνει αξία και στήριξη, και το εμπόριο θα είναι πηγή
δημόσιου πλούτου και όχι μόνο η συγκέντρωση απέραντου πλούτου από λίγα άτομα.
Επιθυμούμε στην πατρίδα μας η Ηθική να αντικαταστήσει την έπαρση, η Εντιμότητα την ατιμία,
οι Αξίες τα έθιμα, τα Καθήκοντα τους καλούς τρόπους, η αυτοκρατορία της Λογικής την τυραννία
της υψηλής κοινωνίας, η περιφρόνηση της ανηθικότητας την περιφρόνηση της ατυχίας, η
Υπερηφάνεια την θρασύτητα, η Μεγαλοψυχία την ματαιοδοξία, η Φιλοδοξία την φιλοχρηματία, οι
αγαθοί άνθρωποι την καλή παρέα, η Ποιότητα την ραδιουργία, η Ευφυΐα το πνεύμα, η Αλήθεια
την φανταχτερή επίδειξη, τα θέλγητρα της Ευδαιμονίας την πλήξη του αισθησιασμού, το μεγαλείο
του ανθρώπου την μικρότητα του μεγαλείου, ένας λαός μεγαλόψυχος, ισχυρός και ευτυχισμένος
έναν λαό αφελή, επιπόλαιο και μίζερο. Με μια λέξη, επιθυμούμε όλες τις αρετές και τα θαύματα της
δημοκρατίας στην θέση όλων των ανηθικοτήτων και των παραλογισμών της μοναρχίας.
Artemisia_Gentileschi-OlofernΕπιθυμούμε, με μια λέξη, να εκπληρώσουμε τις προθέσεις της Φύσης και το πεπρωμένο του
ανθρώπου, να πραγματοποιήσουμε τις υποσχέσεις της Φιλοσοφίας και να απαλλάξουμε την οικονομία
από μια μακρά βασιλεία εγκλήματος και τυραννίας. Αυτή η Γαλλία, κάποτε επιφανής μεταξύ των
σκλαβωμένων εθνών, μπορεί επισκιάζοντας τη δόξα όλων των ελεύθερων χωρών που υπήρξαν ποτέ να
γίνει υπόδειγμα για τα έθνη, τρόμος για τους καταπιεστές, παρηγοριά για τους καταπιεσμένους, ένα
στολίδι του σύμπαντος. Και σφραγίζοντας το έργο μας με το αίμα μας ίσως μπορέσουμε τουλάχιστον να
γίνουμε μάρτυρες της αυγής της λαμπρής ημέρας της παγκόσμιας ευτυχίας. Αυτή είναι η φιλοδοξία
μας, αυτός είναι ο σκοπός των προσπαθειών μας…».

«…Kαι τι δεν έχουν κάνει για να καλλιεργήσουν τις διαστροφές ανάμεσά μας; Kι εμείς τι κάναμε εδώ και
λίγο καιρό για να τους καταστρέψουμε; Tίποτα, γιατί σηκώνουν με αυθάδεια το κεφάλι και απειλούν
ατιμώρητα την αρετή. Tίποτα, γιατί η κυβέρνηση οπισθοχώρησε μπροστά στις φατρίες, κι αυτές βρίσκουν
προστάτες ανάμεσα στους εντολοδόχους της δημόσιας αρχής… Όμως, στην πορεία στην οποία
βρισκόμαστε, το να σταματήσουμε πριν από το τέρμα ισοδυναμεί με το χαμό μας και εμείς ντροπιασμένοι
οπισθοχωρήσαμε. Ενώ εσείς προστάξατε την τιμωρία μερικών καθαρμάτων, υπεύθυνων για όλα μας τα
δεινά, αυτοί τολμούν να προβάλλουν αντίσταση στην εθνική Δικαιοσύνη και για χάρη τους θυσιάζονται τα
πεπρωμένα της πατρίδας και της ανθρωπότητας. Aς περιμένουμε λοιπόν όλες τις μάστιγες που μπορούν
να προκαλέσουν οι φατρίες που κινούνται ατιμώρητα. Στο μέσο τόσων φλογερών παθών, και σε μια
τόσο εκτεταμένη επικράτεια, οι τύραννοι, που τα στρατεύματά τους τρέπονται σε φυγή, αλλά περιέργως
ούτε αιχμαλωτίζονται ούτε εξοντώνονται, αποτραβιούνται για να σας αφήσουν να γίνετε λεία των
εσωτερικών σας διαφωνιών που ανάβουν οι ίδιοι, και μιας στρατιάς από εγκληματίες πράκτορες, που
εσείς δεν μπορείτε ούτε καν να τους αντιληφθείτε…»

«…Λαέ, να θυμάσαι ότι όταν μέσα στην Δημοκρατία δεν βασιλεύει η Δικαιοσύνη με απόλυτη μάλιστα
εξουσία και όταν αυτή η λέξη δεν σημαίνει την αγάπη για την ισότητα και την πατρίδα, τότε η λευτεριά
είναι κακή έννοια. Λαέ, εσύ που σε φοβούνται, σε κολακεύουν και σε περιφρονούν, εσύ,
αναγνωρισμένε κυρίαρχε, που σε μεταχειρίζονται πάντα σαν σκλάβο, να θυμάσαι ότι παντού
όπου δεν βασιλεύει η Δικαιοσύνη, βασιλεύουν τα πάθη των αξιωματούχων, και τότε ο λαός δεν
άλλαξε τα πεπρωμένα του, αλλά τις αλυσίδες του! Nα θυμάσαι ότι μέσα στους κόλπους σου υπάρχει
ένας συνασπισμός απατεώνων, που αγωνίζεται ενάντια στη δημόσια αρετή, που έχει περισσότερη
επιρροή στις υποθέσεις σου από εσένα τον ίδιο, που σε φοβάται και σε κολακεύει χοντρικά, αλλά
συνάμα και σε προγράφει λιανικά στο πρόσωπο του κάθε καλού πολίτη».

before-the-storm-1850Aleksey Savrasov«Nα θυμάσαι ότι οι εχθροί σου, όχι μόνο δεν θυσιάζουν αυτή τη φούχτα των απατεώνων για την
ευτυχία σου, αλλά επιδιώκουν να θυσιάσουν εσένα για τη φούχτα των απατεώνων, που είναι υπεύθυνοι
για όλα τα δεινά, όπως είναι και τα μοναδικά εμπόδια για τη δημόσια ευημερία. Nα ξέρεις ότι κάθε
άνθρωπος που θα ξεσηκωθεί για να υπερασπιστεί τη δημόσια αρετή και ηθική, θα καταβληθεί από τους
εξευτελισμούς και θα προγραφεί από τους απατεώνες. Nα ξέρεις ότι κάθε φίλος της λευτεριάς θα
βρίσκεται πάντα ανάμεσα σε ένα καθήκον και σε μια συκοφαντία, να θυμάσαι ότι αυτοί που δεν θα
μπορούν να κατηγορηθούν για προδοσία, θα κατηγορηθούν για φιλοδοξία, να θυμάσαι ότι η επίδραση
της χρηστότητας και των ηθικών αρχών θα συγκρίνεται με την δύναμη της τυραννίας και τη βιαιότητα των
παρατάξεων, να θυμάσαι ότι η εμπιστοσύνη και η εκτίμησή σου θα είναι τίτλοι προγραφής για όλους τους
φίλους σου, να θυμάσαι ότι οι κραυγές του καταπιεσμένου πατριωτισμού θα χαρακτηρίζονται κραυγές
εξέγερσης και ότι εφόσον δεν θα τολμούν να επιτεθούν σε σένα μαζικά, θα σε προγράφουν λιανικά στο
πρόσωπο όλων των καλών πολιτών, μέχρις ότου οι φιλόδοξοι να οργανώσουν την τυραννία τους».

«Aυτή είναι η εξουσία των τυράννων που εξοπλίζονται εναντίον μας, αυτή είναι η επίδραση του
συνασπισμού τους πάνω σε όλους τους διεφθαρμένους ανθρώπους, που είναι πάντα έτοιμοι να τους
υπηρετήσουν. Έτσι λοιπόν, τα καθάρματα μάς επιβάλλουν το νόμο της προδοσίας του λαού, γιατί αλλιώς
θα χαρακτηριζόμασταν δικτάτορες. Θα προσυπογράψουμε τον νόμο; Όχι: θα υπερασπιστούμε τον λαό,
με αντάλλαγμα την εκτίμησή του. Aς οδηγηθούν αυτοί στο ικρίωμα από τον δρόμο του εγκλήματος, κι
εμείς από τον δρόμο της αρετής».  (Maximilien de Robespierre)

Αυτόνομη Πρωτοβουλία

frenchRevol.thermidor1

61. Walter Benjamin …(1892-1940)

61. W.Benjamin.pm.22-10-2012

WALTER BENJAMIN …(1892-1940)

tulio.Crali-flight.ital.futurismΟ Benjamin διαφωνούσε κάθετα με την αντίληψη των κομουνιστών πως «η ιστορία είναι με το μέρος τους» ‘ έδειξε αντίθετα πως το διαφωτιστικό όραμά τους της προόδου, δεν διέφερε από την αστική κοσμοαντίληψη («λατρεία της εργασίας»). Το Ινστιτούτο Κοινωνικών Ερευνών υπήρξε πολύ επιφυλακτικό απέναντι ακόμη και στις προσπάθειες του Benjamin να ξεκαθαρίσει τις θέσεις του απέναντι στους Γερμανούς συντηρητικούς: αρνήθηκε εξαρχής οποιαδήποτε συσχέτιση με τον Jung ή τον Klages ως απαράδεκτη κάτω από τις παρούσες ιστορικές περιστάσεις. Οι συνδέσεις βιταλισμού και φασιστικής ιδεολογίας είχαν γίνει φανερές σε όλους. Όσον αφορά τον Benjamin ωστόσο ο κύκλος αυτός της γερμανικής δεξιάς δεν υπήρξε η μόνη μεγάλη επιρροή: εξίσου σημαντικοί για μια εγκόσμια λύτρωση από τη μοντέρνα μυθολογία, στάθηκαν οι σουρεαλιστές, οι ουτοπικοί σοσιαλιστές ή ο Προυστ και ο Μπωντλαίρ. Ο Benjamin προσπάθησε να μετασχηματίσει τις θεωρίες των αντιδημοκρατών διανοούμενων της Βαϊμάρης: για τους διανοητές αυτούς η σκέψη δεν αποτελεί πλέον την υψηλότερη αποστολή της ανθρωπότητας, αλλά μάλλον η βίωση, η αίσθηση, το βλέμμα, η επικαιροποίηση του μύθου.
Μπορεί εν τέλει η απόπειρα σύστασης του ιστορικού υλισμού ως μια θεωρία της εμπειρίας να στεφθεί από επιτυχία; Μπορούμε να αποφύγουμε τον κίνδυνο μιας «ποιητικής πολιτικής»; (Benjamin). Ο Benjamin υποστηρίζει πως ο ιστορικός υλισμός οφείλει, εάν θέλει να “νικήσει”, να θέσει τη θεολογία στην υπηρεσία του.1

Σύμφωνα με τον M. Lowy, η σύνδεση μεταξύ μεσσιανικών και ουτοπικών-αναρχικών θεμάτων έχει τις ρίζες της στη νεο-ρομαντική κριτική της «προόδου». Στον Benjamin, ήδη από τα πρώτα του γραπτά (1914), ουτοπία, αναρχισμός, επανάσταση και μεσσιανισμός συνδυάζονται και αρθρώνονται με μια πολιτιστική κριτική της προόδου και της καθαρά τεχνικής/ επιστημονικής γνώσης. «Δεν μπορούμε να κατανοήσουμε ούτε το μεσσιανισμό ούτε τον αναρχισμό του Benjamin δίχως το ρομαντικό πολιτισμικό πεδίο που του χρησιμεύει ως κοινό θεμέλιο. Θα ήταν λάθος ωστόσο να μη διακρίνουμε επίσης την ορθολογιστική κατεύθυνση, τον Aufklarer, της κοσμοαντίληψής του, κυρίως σε σχέση με τον Kant και τον νεο-καντιανισμό (Herman Cohen)».2
Albert_Gleizes-1909Bords_de_la_MarneΟ Benjamin αναζήτησε το σημείο σύγκλισης μεταξύ εβραϊκού μεσσιανισμού και προλεταριακού διεθνισμού, ρομαντικής κριτικής του αστικού πολιτισμού και πεφωτισμένου ανθρωπισμού. Οι πολιτικές του αντιλήψεις είχαν επηρεαστεί από τις αντιλήψεις των ελευθεριακών, των αναρχικών και αναρχοσυνδικαλιστών στοχαστών, οι οποίοι και παρουσιάζουν συγγένειες με τον αντικαπιταλιστικό ρομαντισμό: G. Sorel, G. Landauer, Tolstoy, Strindberg. Ο Scholem χαρακτήρισε το δόγμα που τους ήταν κοινό το 1919, ως «θεοκρατικό αναρχισμό». Ο ίδιος ο Benjamin, κατά τη δεκαετία του 1920, θα χαρακτηρίσει τις δικές του (αντι-)πολιτικές ιδέες ως «μηδενισμό».

Ο Lowy κατανοεί τη σχέση του αναρχισμού του Benjamin με τον εβραϊκό μεσσιανισμό με βάση την έννοια της εκλεκτικής συγγένειας: «ξεκινώντας από τις ίδιες νεο-ρομαντικές ρίζες, οι δύο πολιτισμικές μορφές έχουν μια ουτοπική-ρεστιτουσιονιστική δομή κοινή μεταξύ τους, μια επαναστατική/ καταστροφολογική προοπτική της ιστορίας και μια ελευθεριακή εικόνα του εδεμικού μέλλοντος». Στο δοκίμιο για τη βία (εμπνευσμένο από το έργο Στοχασμοί περί της βίας του Sorel), ο Benjamin εκφράζει την απόλυτη αποδοκιμασία του για τους κρατικούς θεσμούς (αστυνομία, κοινοβούλιο), ενώ επιδοκιμάζει την αντικοινοβουλευτική κριτική των μπολσεβίκων και των αναρχοσυνδικαλιστών, όπως και τη ιδέα του Sorel για μια «γενική απεργία» η οποία έχει ως μοναδικό της έργο την «καταστροφή της βίας του Κράτους». Σύλληψη αναρχική, η οποία ωστόσο μας οδηγεί στη σφαίρα της μεσσιανικής θεολογίας: η «επαναστατική βία», ως βία καθαρή και άμεση, αποτελεί εκδήλωση της ‘θεϊκής βίας’, της μόνης η οποία ικανή να σπάσει «τον μαγικό κύκλο των μυθικών μορφών του δικαίου» και να εγκαθιδρύσει «μια νέα ιστορική εποχή». Η θεία/ επαναστατική βία «καταστρέφει το δίκαιο» και αντιτίθεται στη «μυθική βία» η οποία το θεμελιώνει, όπως και στη βία που συντηρεί το δίκαιο.3

w.homer-fog-warningΣε επιστολή του προς τον Scholem ο Benjamin θα αναφέρει πως οι αναρχικές μέθοδοι είναι «ασφαλώς ακατάλληλες» και οι κομουνιστικοί στόχοι «μια α-νοησία». Εν τούτοις αυτό «δεν αφαιρεί ούτε ένα γιώτα από την κομουνιστική δράση, γιατί αυτή αποτελεί το διορθωτικό αυτών των σκοπών και γιατί δεν υπάρχουν συνετού πολιτικοί σκοποί». Τι σημαίνει αυτό; Ο Lowy συνάγει από εδώ κάποιες «θετικές» υποδηλώσεις: οι αναρχικοί σκοποί είναι σημαντικοί, διότι δεν αποτελούν πολιτικούς σκοπούς αλλά η καλύτερη μέθοδος για την επίτευξή τους προσφέρεται από την κομουνιστική δράση.
Χωρίς το μεσσιανικό πνεύμα η επανάσταση και ο ιστορικός υλισμός δεν μπορούν να θριαμβεύσουν – σε αντίθεση με τις χυδαίες «μηχανιστικές» αντιλήψεις της σοσιαλδημοκρατίας και του σταλινισμού οι οποίες αντιλαμβάνονται την ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων ως κάτι το οποίο οδηγεί «αυτόματα» στην τελική κρίση του καπιταλισμού και τη νίκη του προλεταριάτου. Η απώλεια της εμπειρίας, για τον Benjamin, είναι συνυφασμένη με την μετατροπή σε «αυτόματο»: επαναληπτικές, κενές νοήματος και μηχανικές χειρονομίες των εργατών, ή ακόμη και των περαστικών μέσα στο πλήθος. Η «αλληγορία του αυτομάτου», οξεία και απελπιστική αντίληψη του μηχανικού, μονότονου, κενού χαρακτήρα της ζωής στη βιομηχανική κοινωνία, διαπερνά όλα τα τελευταία γραπτά του Benjamin.
Εάν το αυτόματο είναι ο άνθρωπος που έχει χάσει κάθε εμπειρία και μνήμη, ο δεσμός ανάμεσα στην θεολογία και τον ιστορικό υλισμό είναι η «ανάμνηση» (η οποία διακρίνεται από την «ενθύμηση» που είναι συνδεδεμένη με το απλό βίωμα). Η ανάμνηση αναφέρεται σε δύο τομείς της χαμένης εμπειρίας: τη μάχη των ηττημένων γενεών (αυτά είναι θύματα της προόδου), και τον «χαμένο παράδεισο» – αυτόν από όπου μας απομακρύνει η καταιγίδα της προόδου (πρόκειται για την εμπειρία των προϊστορικών αταξικών κοινωνιών).

Στο Passagenwerk ο Benjamin θα συνδέσει την κατάργηση της εκμετάλλευσης ανθρώπου από άνθρωπο με το τέλος της εκμετάλλευσης της φύσης από τον άνθρωπο. Το παιχνίδι ως πρότυπο μιας εργασίας μη εκμεταλλευόμενης και εκμεταλλευτικής (η «παθιασμένη εργασία» του Fourier), του φαίνεται ικανή να δημιουργήσει ένα νέο κόσμο. Ωστόσο, ο Benjamin διαβεβαιώνει ότι η μεταμόρφωση αυτή της εργασίας «προϋποθέτει έντονα ανεπτυγμένες παραγωγικές δυνάμεις».
Τοποθετώντας την «χρυσή εποχή του» μέσα στο προϊστορικό παρελθόν, ο Benjamin ξεχωρίζει από το βασικό ρεύμα του γερμανικού ρομαντισμού, νοσταλγική πατρίδα του οποίου υπήρξε ο Μεσαίωνας. Εν πάση περιπτώσει, για τον Benjamin δεν τίθεται θέμα επιστροφής στον πρωτόγονο κομουνισμό ‘ το ζήτημα είναι να κερδίσουμε με μια συλλογική ανάμνηση την χαμένη εμπειρία του παλαιού αντι-αυταρχικού αντι-πατριωτικού εξισωτισμού και να λάβουμε από αυτόν μια πνευματική δύναμη στη μάχη για την μελλοντική αταξική κοινωνία. Η απολεσθείσα εμπειρία της οποίας την ανάμνηση βρίσκει ο Benjamin στον Μπωντλαίρ είναι η εμπειρία μιας αταξικής κοινωνίας που ζει αρμονικά με τη φύση – εμπειρία η οποία χάθηκε στο σύγχρονο βιομηχανικό/ καπιταλιστικό πολιτισμό, και η κληρονομιά της οποίας πρέπει να διασωθεί από την σοσιαλιστική ουτοπία.
Camille.Pissarro_NorwoodΕίναι η προλεταριακή επανάσταση αυτή η οποία μπορεί να επιτελέσει την μεσσιανική διακοπή της ροής του κόσμου. Τρεφόμενη από την ανάμνηση, αυτή μονό μπορεί να καταργήσει την Κόλαση του εμπορεύματος, να απελευθερώσει την ανθρωπότητα από την μυθική αγωνία και κάθε άτομο από την κατάσταση του αυτομάτου. Η αταξική κοινωνία είναι η εκκοσμικευμένη μορφή της μεσσιανικής εποχής, του χαμένου / ξανακερδισμένου Παραδείσου. Η επανάσταση δεν αποτελεί συνέχιση της «προόδου» αλλά διακοπή της ‘ είναι ταυτόχρονα ουτοπία του μέλλοντος και λύτρωση μεσσιανική. Πρόκειται για μια λυτρωτική διακοπή της συνέχειας της ιστορίας, ενεργοποίηση των φρένων εκτάκτου ανάγκης ενάντια στον μύθο της προόδου ως αυτόματης, ακάθεκτης και απεριόριστης «βελτίωσης», και ενάντια σε μια αντίληψη της τεχνικής προόδου ως ρεύματος που αρκεί να το ακολουθήσουμε για να πάμε μπροστά.

Η επανάσταση των καταπιεσμένων είναι συνδεδεμένη με τη μορφή του Μεσσία: αυτός δεν έρχεται μόνο ως «λυτρωτής», αλλά επίσης και ως «νικητής του Αντίχριστου», το σύγχρονο πρόσωπο του οποίου αποτελεί το Γ΄ Ράϊχ. Έργο του Μεσσία είναι να «αποκαταστήσει αυτό που έχει καταστραφεί».4 Ο «ιστορικός μεσσιανισμός» βρίσκεται στον αντίποδα ενός «προοδευτικού ιστορισμού»: ο Μεσσίας δεν έρχεται στο τέλος μιας εξέλιξης, αλλά «διαρρηγνύει την ιστορία». Ο M. Lowy επισημαίνει μια «αντιστοιχία» «μεταξύ κάθε όρου της κοσμικής επαναστατικής ουτοπίας και της ιερής μεσσιανικής σφαίρας, μεταξύ ιστορίας της λύτρωσης και ιστορίας της πάλης των τάξεων»5: στον χαμένο Παράδεισο αντιστοιχεί η προϊστορική κομουνιστική κοινωνία, εξισωτική (αταξική), δημοκρατική, μη αυταρχική, που ζει σε αρμονία με τη φύση. Στην εκδίωξη από τον Κήπο της Εδέμ, ή την καταιγίδα που μας απομακρύνει από τον Παράδεισο προς την Κόλαση, αντιστοιχεί η «πρόοδος», ο βιομηχανικός πολιτισμός, η κερδοσκοπική κοινωνία. Στην έλευση του Μεσσία αντιστοιχεί η προλεταριακή/ επαναστατική διακοπή της ιστορίας. Στην Μεσσιανική Εποχή αντιστοιχεί η νέα κοινωνία χωρίς τάξεις και Κράτος και η οικουμενική της γλώσσα.

Ο ίδιος ο Benjamin είχε εξηγήσει σε επιστολή του προς τον Scholem το 1926, ότι ενδιαφερόταν για μια μορφή ταυτότητας μεταξύ θρησκείας και πολιτικής. Πολλοί συλλαμβάνουν τη σχέση μεσσιανισμού – επανάστασης, είτε ως τάση «εκκοσμίκευσης» είτε ως «θεολογικοποίηση του μαρξισμού». Ωστόσο η αντιστροφή του μεσσιανισμού στο πολιτικό δεν μπορεί να κατανοηθεί με την κατηγορία της εκκοσμίκευσης, μια και η θρησκευτική διάσταση δεν εκλείπει. Αυτό που μπορούμε να πούμε σύμφωνα με τον Lowy είναι ότι αυτή η διάσταση έχει «κοσμικές προϋποθέσεις και συνέπειες». Για τον Benjamin φαίνεται πως δεν μπορεί να υπάρξει αταξική κοινωνία χωρίς επαναστατική διακοπή της ιστορικής συνέχειας («προόδου»), και δεν μπορεί να υπάρξει επαναστατική δράση του προλεταριάτου εάν ο σκοπός (η αταξική κοινωνία) δεν γίνει κατανοητός ως σημείο ρήξης. Σκοπός του Benjamin, γράφει ο Lowy δεν είναι «η επανάσταση για την επανάσταση», αλλά χωρίς επανάσταση δεν μπορεί να υπάρξει λύτρωση, «και χωρίς μια μεσσιανική/ λυτρωτική άποψη της ιστορίας δεν μπορεί να υπάρξει αυθεντικά ριζοσπαστική επαναστατική πράξη».6

——————————————————————————-

1 Σύμφωνα με τον Habermas η προσπάθεια συμφιλίωσης του ιστορικού υλισμού με μια ερμηνευτική της λύτρωσης είναι καταδικασμένη σε αποτυχία: μια θεωρία που βασίζεται στην ιστορική εξέλιξη, και μια μεσσιανική άποψη της ιστορίας η οποία δίνει νόημα μόνο σε εκείνες τις παρεμβάσεις οι οποίες παρουσιάζονται ως ρήγματα στο συνεχές της ιστορίας, είναι απλά ασυμβίβαστες. Βλπ. J. Habermas: Ο φιλοσοφικός λόγος της νεωτερικότητας, εκδ. Αλεξάνδρεια, σελ. 27. Richard Wolin: Βάλτερ Μπένγιαμιν. Ένας αισθητικός της λύτρωσης. Επίσης και Suzan Buck-Morss: Η διαλεκτική της όρασης, σελ. 50-51.
2 Michael Lowy: Λύτρωση και Ουτοπία, εκδ. Ψυχογιός, σελ. 154.
3 Walter Benjamin: Για μια κριτική της βίας, εκδ. Ελευθεριακή Κουλτούρα.

4 Βλπ. στις Θέσεις για την ιστορία (1940).
5 Λύτρωση και Ουτοπία, σελ. 192.
6 Λύτρωση και Ουτοπία, σελ. 194.

ΑΥΤΟΝΟΜΗ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ

benjamin-id

38. «η σύγκρουση με το νόμο ως έμπρακτη κριτική του δικαίου και το συναίσθημα ενοχής…»

38. Law.clash.pm.22-10-2012

«Η σύγκρουση με το νόμο ως έμπρακτη κριτική του δικαίου και το συναίσθημα ενοχής…»*

andy_warhol.MaoΌταν το αντικειμενικό “σύστημα των δεοντολογικών κανόνων” έχει γίνει ε σ ω τ ε ρ ι κ ό ς Νόμος των ατόμων, χωρίς το κύρος του να τίθεται υπό αμφισβήτηση, τότε έχουμε σύνδρομο “συναίσθημα ενοχής” και παράλληλα τάσεις υπερνίκησής του (παραγωγή διαστρεβλωμένων εκδοχών του πραγματικού που ο Φρόυντ ονομάζει “εκλογικεύσεις”).
Η ε π α ν α σ τ α τ ι κ ή Π ρ ά ξ η, που, σαν “παράνομη” πράξη, αποβλέπει στην καταστροφή των υπαρχόντων κοινωνικών δομών και την δημιουργία νέων τρόπων συμβίωσης, είναι η πιο ριζική έμπρακτη κριτική του Δικαίου και της κοινωνίας. Για την κυρίαρχη αστική τάξη η καταστροφή του δεδομένου τύπου κοινωνικών δομών είναι αδύνατη ‘ το μοντέλο του καπιταλισμού ανυπέρβλητο ‘ η κατάργηση της ίδιας της κυριαρχίας αδιανόητη ‘ το σχήμα “διατάσσων – εκτελών” αιώνιο ‘ το μέλλον “αιώνια ανακύκληση”, εναλλαγή κυριάρχων και η εξέλιξη του κόσμου πλέον στο όριό της – μια ιστορική ακινησία. Μια τέτοια “φιλοσοφία της ιστορίας” αναφέρει ο Μ. Λαμπρίδης έχει και την αντίστοιχη “ηθική”: η σύγκρουση με την “ιστορική αναγκαιότητα” είναι ανοησία, η πάλη για την απελευθέρωση του ανθρώπινου δυναμικού δονκιχωτισμός… Η αστική άποψη δεν δέχεται ότι η επαναστατική Πράξη ενσαρκώνει πράγματι αρχές ξένες και εχθρικές προς τον καπιταλισμό, ότι δημιουργεί πρωτότυπες μορφές οργάνωσης και ζωής – τρόπους ελευθερίας. Ο ένοχος είναι μια ηθική προσωπικότητα, και η ε ν ο χ ή μια ηθική στάση, που έχει το νόημα κριτικής του Δικαίου και της κοινωνίας γενικά. Η μή συμμόρφωση προς το σύστημα των κανόνων που επιτάσσουν αυταρχικά ορισμένου τύπου συμπεριφορά, αποτελεί α μ φ ι σ β ή τ η σ η της ορθότητας του συστήματος αυτού, αλλά μπορεί να θεωρηθεί κ ρ ι τ ι κ ή ;
Η κλοπή που διαπράττει ένας φ τ ω χ ό ς είναι ε ξ α ν τ ι κ ε ι μ έ ν ο υ κριτική του καθεστώτος. Από μόνη της, άσχετα προς την υποκειμενική πεποίθηση του δράστη για τον δίκαιο ή μή χαρακτήρα του Δικαίου, σαν παράβαση δηλώνει ότι η διαρρύθμιση των σχέσεων δεν είναι πρόσφορη ‘ η επιβίωση δεν εξασφαλίζεται παρά με ρ ή γ μ α στο Δίκαιο. Όμως για να αποφανθούμε εάν η παράβαση του νόμου είναι έμπρακτη κ ρ ι τα ι κ ή του καθεστώτος, η θ ι κ ή πράξη, θα πρέπει να εξετάσουμε αφ’ ενός τον βαθμό σ υ μ μ ε τ ο χ ή ς του Ε γ ώ στη πράξη, και αφ’ ετέρου το ε ί δ ο ς των α ξ ι ώ ν, εν ονόματι των οποίων γίνεται η προσβολή, τις πεποιθήσεις, τις εκτιμήσεις, την “ιδεολογία”, τους τελικούς στόχους του δράστη. Χρειάζεται δηλαδή διερεύνηση της π ρ ο σ ω π ι κ ό τ η τ α ς του παραβάτη, των ειδών των παράνομων πράξεων και των ψυχικών διαδικασιών που καθιστούν δυνατή την τέλεσή τους.

Έτσι, για παράδειγμα, δ ε ν αποτελούν έμπρακτη κριτική της κοινωνίας τα εγκλήματα: νοητικά καθυστερημένων ή μανιακών (ανύπαρκτη συμμετοχή του Εγώ στην πράξη), ατόμων με μή ανεπτηγμένο Υπερ-Εγώ (άμεση πραγματοποίηση παρορμήσεων χωρίς αναστολή εκ των ένδων), τα αδικήματα εξ αμελείας, τα παρορμητικά ή τα προσδιορισμένα από νεύρωση, καθώς και αυτά από προϋπάρχον συναίσθημα ενοχής. Για να είναι η σύγκρουση με το νόμο αληθινά έμπρακτη κριτική της κοινωνίας θα πρέπει να γίνεται ε ν σ υ ν ε ί δ η τ α και ως σ υ ν έ π ε ι α ενός λίγο ή πολύ α ν τ ί μ α χ ο υ συστήματος αξιών. Για τον “κ ο ι ν ω ν ι κ ό ε π α ν α σ τ ά τ η”, το Δίκαιο, οι βασικοί κοινωνικοί θεσμοί, η αυταρχική ρύθμιση της κοινωνικής ζωής, η εξαναγκαστική καθυπόταξη της κοινωνικής συμπεριφοράς των ανθρώπων σε καθορισμένους τύπους, είναι προς το συμφέρον κυρίως της οικονομικά ισχυρής, της εκμεταλλεύτριας τάξης. Το Δίκαιο εκφράζει την κυρίαρχη βούληση αυτής της τάξης και είναι αξεχώριστο από την ταξική εκμεταλλευτική δομή της κοινωνίας. Η “έννομος τάξη” είναι απάνθρωπη, το Δίκαιο είναι άδικο. Η “νομιμότητα” είναι υποταγή στην εκμετάλλευση, η παραδοχή της αδικίας και η μή συμμόρφωση αντίδραση σ’ αυτήν ‘ η “παρανομία” καταστροφή των εκμεταλλευτικών δομών. Η επαναστατική βούληση και πράξη, τείνει στην κατάλυση ενός συστήματος αυταρχικής ρύθμισης της κοινωνικής ζωής που κρίνεται ως απάνθρωπο και άδικο, και στην αντικατάστασή του μ’ έναν άλλο, ριζικά διαφορετικό, κώδικα συμπεριφοράς και μ’ ένα σύστημα αξιών ανθρώπινο, δίκαιο, που ν’ αντιστοιχεί στις πραγματικές ανάγκες και στην ελεύθερη ανάπτυξη του συνόλου του πληθυσμού. Επομένως “εγκλήματα” προσδιορισμένα απ’ αυτά τα κίνητρα, προθέσεις και στόχους αποτελούν την πιο συνεπή ίσως έμπρακτη κριτική του κοινωνικού καθεστώτος και οι “ένοχοι” πραγματώνουν μια κατ’ εξοχήν ηθική Πράξη.

Τί συμβαίνει στην περίπτωση του λεγόμενου ο ρ γ α ν ω μ έ ν ο υ ε γ κ λ ή μ α τ ο ς (συμμορίες εξ επαγγέλματος εγκληματιών κλπ.); Εδώ το καίριο σημείο είναι ότι οι οργανωμένοι αυτοί σύνδεσμοι – μολονότι διέπονται από μια ηθική διαφορετική από τον επίσημο νόμο, συγκρουόμενη μ’ αυτόν – δ ε ν θ έ τ ο υ ν υ π ό α μ φ ι σ β ή τ η σ η κατ’ αρχήν τις β ά σ ε ι ς της συνολικής ε π ί σ η μ η ς κοινωνίας, αλλά απεναντίας, ο τρόπος με τον οποίο λειτουργεί και παράγει αγαθά είναι η αναγκαία πρϋπόθεση για την ύπαρξη της δικής τους ιδιαίτερης μικρής κοινωνίας.

ivan.kudriashev-redΜήπως και ο πολιτικός επαναστάτης δεν αποβλέπει κι αυτός σε τίποτ’ άλλο παρά να ενταχθεί στην κοινωνία την οποία καταπολεμά ; Μήπως αποβλέπει σε μια μορφή κοινωνικής οργάνωσης όπου επιφυλάσσει για τον εαυτό του το ρόλο του διευθύνοντος, του ηγέτη ; Αυτή η άποψη θέλει να πεί εν τέλει πως η επαναστατική συνείδηση δεν είναι παρά “ιδεολογία” (με την έννοια της “εκλογίκευσης” – η ε κ λ ο γ ί κ ε υ σ η είναι η ασυνείδητη εκείνη διαδικασία που αποκρύπτει τα πραγματικά κίνητρα πράξεων και ιδεών -απωθημένα γιατί αποδοκιμάζονται- και τείνει να τα υποκαταστήσει με επινοήσεις που προσκομίζουν μια παραδεκτή εκδοχή, συνέπεια της επιθυμίας δικαιολόγησης, υπερνίκησης των εσωτερικών συγκρούσεων). Δηλαδή ότι το κ ί ν η τ ρ ο της κοινωνικής απελευθέρωσης είναι ένα προϊόν ασυνείδητων διεργασιών για να καλύψει τα πραγματικά, ασυνείδητα, κίνητρα, που δεν είναι καθόλου η καταστροφή του κοινωνικού συστήματος και η θεμελίωση ενός νέου ριζικά διαφορετικού, αλλά η ανομολόγητη σκοτεινή έφεση για ταύτιση, ενσωμάτωση, ολοκλήρωση, προβολή και ανάδειξη μ έ σ α σ’ α υ τ ή ν την κοινωνία που μας αδικεί ή σε μια κοινωνία ί δ ι ο υ τ ύ π ο υ. Ο επαναστατημένος άνθρωπος, με την εξέγερσή του, μήπως απλώς αναπαράγει –
υποκατάστατα – το “οιδιπόδειο σύμπλεγμα”; Μήπως απλώς είναι νευρωτικός, ψυχασθενής; Άλλη παραλλαγή: η επαναστατική στάση είναι ένας συνδυασμός από “θεαματικό σύμπλεγμα” και “συναίσθημα ενοχής”. Ο ήρωας πρέπει “να εκτεθεί”, με διττή έννοια: “να εκτεθεί ασπαζόμενος ευγενικές ιδέες, κάνοντας μεγαλειώδεις πράξεις άξιες θαυμασμού” και “να εκτεθεί στους κινδύνους, καταδιωκόμενος, βασανιζόμενος, σύμφωνα με τις μαζοχιστικές τάσεις αυτοτιμωρίας “.

Το “οιδιπόδειο σύμπλεγμα” και η σχετική μ’ αυτό ασυνείδητη ψυχική λειτουργία , η ψυχοπαθολογία γενικά, δ ε ν επαρκεί για να καλύψει το εκτεταμένο ιστορικό φαινόμενο που είναι η επαναστατική θεωρία και πράξη. Το ότι η ιστορική πείρα σχετικά με την κατάληξη όλων των επαναστάσεων να εγκαθιδρύσουν καθεστώς το ίδιο εξουσιαστικό με αυτό που καταλύσανε, το ότι πρώην “επαναστάτες” ανέλαβαν να διεκπεραιώσουν τα πιο επονείδιστα εκτελεστικά έργα υλικής και πνευματικής βίας , το ότι κατηγορίες “κοινωνικών αγωνιστών” όπως οι ρεφορμιστές και οι εργατοπατέρες όχι μόνο ασυνείδητα αλλά και συνειδητά δεν θέλουν την κατάργηση του υφιστάμενου καθεστώτος, γιατί αυτό είναι ο αναγκαίος ιστορικός όρος της ύπαρξής τους και του βιοπορισμού τους, το ότι τα σταλινικά κόμματα , αναλαμβάνοντας την εξουσία, εγκαθίδρυσαν τυραννικά και εκμεταλλευτικά καθεστώτα, το ότι θεωρητικές και οργανωτικές αρχές, που διέπουν ορισμένου τύπου οργανώσεις, περικλείουν “δυνάμει” την αναπαραγωγή της βασικής σχέσης που χαρακτηρίζει το υπάρχον εκμεταλλευτικό καθεστώς, δηλαδή τον διαφορισμό αποφασίζοντος και εκτελούντος, επιτάσσοντος και υποτασσομένου, αφέντη και δούλου…, όλα αυτά (και πολλά άλλα) είναι ασφαλώς αληθινά , και μπορούν, με μια έννοια, να εξηγηθούν κοινωνικο-ιστορικά. Όμως δεν μπορούν να καλύψουν να εξαντλήσουν ολόκληρο το επαναστατικό φαινόμενο.

carolnelsonΤο να μή συλλαμβάνει κανείς παρά μια εικόνα του επαναστάτη ως ατόμου κοινωνικά απροσάρμοστου που τείνει προς την προσαρμογή και επιδιώκει προβολή και επιβολή από ανώμαλους, επώδυνους για τον εαυτό του και τόσο ενοχλητικούς για την καθεστηκυϊα τάξη δρόμους, ίσως να σημαίνει τελικά πως α υ τ ό ς ο ίδιος δεν υπερβαίνει το κυρίαρχο μοντέλο. Εκείνο που χαρακτηρίζει, τελικά, το επαναστατικό φαινόμενο στην ουσία του είναι ότι: τα σ υ ν ε ι δ η τ ά κίνητρα για την υπέρβαση της κατεστημένης καταπιεστικής μορφής πολιτισμού, για ριζικά καινούριους τρόπους πραγμάτωσης του ανθρώπου, η έφεση της ελευθερίας, η ιδέα του αυτοκαθορισμού, του ανθρωπισμού, της αξιοπρέπειας , είναι τα π ρ α γ μ α τ ι κ ά και ε π α ρ κ ή κ ί ν η τ ρ α της επαναστατικής στάσης. Η επανάσταση είναι π ο ι ο τα ι κ ό άλμα, αλλαγή του περιεχομένου των κοινωνικών σχέσεων. Εξετάζοντας το συναίσθημα ενοχής που συνδέεται με την αντίθεση προς το ισχύον Δίκαιο, προς τον επίσημο κώδικα κοινωνικής συμπεριφοράς, πρέπει να σημειώσουμε ότι : π ρ ο ϋ π ό θ ε σ η για να γεννηθεί αυτό είναι το άτομο όχι απλώς να συμμορφώνεται με το μέσον του εξωτερικού καταναγκασμού, με τον φόβο της τιμωρίας, αλλά να έχει κάνει π ε π ο ί θ η σ η, δ ι κ ο ύ ς του ν ό μ ο υ ς μέσα του τις απαιτήσεις της κοινωνίας. Όχι απλώς να έχει παραδεχτεί την πραγματικότητα, αλλά να την έχει ε σ ω τ ε ρ ι κ ε ύ σ ε ι. Όταν ο Νόμος, οι εξωτερικοί καταναγκασμοί, έχουν γίνει πεποίθηση (το “σωστό”, το “δίκαιο”, το “ηθικό”) για το άτομο – τότε η παράβαση γεννάει συναίσθημα ενοχής.

Χαρακτηριστικό συναίσθημα για τον επαγγελματία παραβάτη του Νόμου δεν είναι αυτό της ενοχής, αλλά ο φόβος της τιμωρίας. Για τον κοινωνικό επαναστάτη δεν υπάρχουν οι ψυχολογικές προϋποθέσεις για την παραγωγή συναισθήματος ενοχής ‘ στην πραγματικότητα όμως, στην επαναστατική δράση είναι δυνατόν να έρθει σε σύγκρουση και με κάποιες άλλες αξίες που έχουν σημασία γι’ αυτόν. Πρόκειται για α ν τ ι ν ο μ ί α , απ’ όπου αναφύονται αισθήματα οδυνηρά και πολύ πιο σύνθετα, συγκρούσεις: επιδιώκοντας να δώσει ανθρώπινο σχήμα στην ύπαρξη χάνει ο ίδιος την ανθρώπινη υπόσταση…
Κάτι ακόμη, το θέμα της α υ θ α ι ρ ε σ ί α ς: κεκαλυμμένη ή απροσχημάτιστη παράβαση των νόμων από τους ίδιους τους φορείς της εξουσίας. Το σύγχρονο Κ ρ ά τ ο ς προφυλάσσει με ασφάλεια τους όρους της καπιταλιστικής μορφής παραγωγής κατά των όποιων προσβολών ‘ και το Δίκαιο που εξουσιαστικά επιτάσσει είναι η νομική έκφραση της εκμετάλλευσης και της ταξικής κυριαρχίας. Με το μονοπώλιο της υλικής βίας, την εξουσία που περιβάλλει τα όργανά του, υποχρεώνει σε νομιμόφρονη συμπεριφορά (χωρίς αυτό να σημαίνει βέβαια ότι κ ά θ ε κανόνας και νόμος είναι “ταξικός” – αναφερόμαστε στους βασικούς θεσμούς : σχέσεις ιδιοκτησίας των μέσων παραγωγής, σχέσεις εργοδοτών και μισθωτών, ατομικές ελευθερίες, ανάδειξη κρατικών οργάνων κλπ.). Πώς ερμηνεύεται η παραβίαση από το Κράτος και το Παρακράτος του συντάγματος, των νόμων, του Δίκαιου; Πώς να εξηγήσουμε την αυθαιρεσία και την «κατάχρηση εξουσίας”; Φάκελοι, πυροβολισμόι εναντίον διαδηλωτών και απεργών, ανακρίσεις, βασανιστήρια, εξορίες, απαγωγές, κακοποιήσεις, δολοφονίες από “αγνώστους”, δίκες σκοπιμότητας, σκευωρίες, καταδίκες χωρίς αποδεικτικά στοιχεία…

Το Δ ί κ α ι ο καλύπτει, κρύβει τον ταξικό μεροληπτικό ρόλο του, μοιάζει απρόσωπο, αμερόληπτο. Σε αντίθεση με περιόδους κοινωνικής σταθερότητας, σε περιστάσεις αναταραχής και έντασης των κοινωνικών συγκρούσεων τα προσωπεία πέφτουν: το σκηνικό αλλάζει και νόμος γίνεται η αυθαιρεσία και η στυγνή βία κατά των αντιφρονούντων. Ο επίσημος διώκτης του “εγκληματία” βρίσκεται σε μια κρυφή συγγένεια μ’ αυτόν. Συνταυτιζόμενος με την τιμωρό κοινωνία έχει την ευκαιρία να αναπτύξει τις επιθετικές τάσεις του, ανεμπόδιστα, χωρίς συναίσθημα ενοχής και φόβου, με επιτρεπόμενες,”εξυψωμένες”μορφές… «Ο πιο μεγάλος κίνδυνος» για ένα επαναστατικό κίνημα είναι ακριβώς η υιοθέτηση (με οποιοδήποτε πρόσχημα) ιδεών, νοοτροπίας, κανόνων, μεθόδων και συμβόλων της καθεστηκυίας τάξης που καταπολεμά. Εάν κάτι τέτοιο συμβεί, η κατάληξη είναι η αναπαραγωγή της σχέσης κυρίαρχου – κυριαρχούμενου και αυτό που αλλάζει είναι μόνο οι μορφές της κυριαρχίας.
(*Μ.Λαμπρίδης, εκδόσεις Έρασμος)

ΑΥΤΟΝΟΜΗ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ

The-anarchist-bombs-that-rocked-23-Wall-Street

30. (m.foucault) εξέγερση και Επανάσταση (Iran 1978, Corriere della Sera)

30. foucault.revolt.pm

—–εξέγερση και «Επανάσταση» —–

Revolt-of-cairo1810Η επερώτηση της πρώτης δημιουργεί ένα νέο πλαίσιο πολιτικής ανάλυσης και στοχασμού της δεύτερης. Αντιμετωπίζουμε
το πρόβλημα της ελευθερίας και των μέσων με τα οποία επιδιώκουμε να την κατακτήσουμε.
Κομβικό σημείο αποτελεί η έννοια του κοινωνικού κόσμου ως “ολότητας”. Ένας χιλιαστικός οπτιμισμός σχετικά με
τον επαναστατικό μετασχηματισμό ολόκληρου του κοινωνικού κόσμου μας οδηγεί σε μια υποτίμηση του παρόντος που έχει
σοβαρές συνέπειες, εφόσον παρόλη τη συνθετότητά του αντιμετωπίζεται απλώς ως προθάλαμος του νέου επερχόμενου
κόσμου. Από την άλλη, η παραίτηση και η μοιρολατρία ευδοκιμούν όταν το παρόν αντιμετωπίζεται ως απλή επανάληψη
των γνώριμων κυρίαρχων κοινωνικών μορφών. Αυτές οι δύο στάσεις εν τούτοις είναι απολήξεις μιας ολιστικής οπτικής: η
μοντέρνα κοινωνία μας ‘ως ολότητα’. Είναι όμως έτσι;
Η στρατηγική οπτική έναντι των κοινωνικών φαινομένων έχει σημασία για την θεώρησή μας των πιθανοτήτων
αλλαγής: εφόσον δεν υπάρχει αυτό το υποτιθέμενο κεντρικό επιτελείο απ’ όπου απορρέουν όλα τα τεχνάσματα της
εξουσίας, εφόσον τα τοπικά κυκλώματα γνώσης-εξουσίας κατέχουν την δική τους ορθολογικότητα και τα δικά τους
μέσα και σκοπούς, οι τοπικές επί μέρους αντιστάσεις δεν έχουν την ανάγκη ολικών δομικών Επαναστάσεων
προκειμένου να αποκτήσουν το νόημά τους ως φορείς μετασχηματισμών. Το ότι δεν αλλάζει ολόκληρο το σύστημα δεν
σημαίνει πως κανένα από τα μέρη του δεν μπορεί να υποστεί καίριες αλλαγές ‘ ταυτοχρόνως, τα αποτελέσματα των
τοπικών αγώνων ή κινημάτων μπορούν να έχουν σημαντικά αποτελέσματα στις ευρύτερες κοινωνικο-πολιτικές δομές οι
οποίες ούτως ή άλλως στηρίζονται σε όλα αυτά τα τοπικά κέντρα.

Las Manos de la ProtestaΟι εξεγέρσεις, ατόμων ή ομάδων, εισβάλουν απότομα και διακόπτουν το ρου της ιστορίας μας.. “Η Επανάσταση”
αποτελεί το μόνο κριτήριο, την μοναδική αξιολογική βάση πάνω στην οποία οφείλει να αποτιμηθεί η σημασία των
εξεγέρσεων; Είναι μάταιο, ανώφελο να εξεγείρεται κανείς; Συνήθως η εκτίμηση της αξίας μιας εξέγερσης γίνεται σε
συσχέτιση με το πόσο κοντύτερα στην ανθρωπότητα έρχεται η καθολική απελευθέρωση. Εν τούτοις, τα αποτελέσματα των
εξεγέρσεων δεν αποτελούν μάλλον το κατάλληλο κριτήριο για την δικαίωσή τους.
Η ερώτηση που τίθεται είναι: υπάρχει ή όχι αιτία να εξεγερθείς; Υπάρχουν εξεγέρσεις και αυτό είναι δεδομένο,
είναι ένα γεγονός. Δεν είναι αναγκαίο να αποτιμηθούν όλα αυτά επί τη βάση μιας έσχατης, ύστατης αλήθειας. Δεν
αποτελούν οι συνέπειες των επαναστάσεων ό,τι πρέπει να εξεταστεί προκειμένου να υπολογιστεί η αξία τους. Θα
καταδικάζαμε μια εξέγερση ως “άσκοπη” μόνο από το γεγονός ότι για παράδειγμα μπορεί να ακολουθήθηκε τελικά από την
άνοδο ενός καταπιεστικού καθεστώτος;
Υπάρχουν κανονιστικά κριτήρια για την αξιολόγηση της πολιτικής δράσης; Στην πραγματικότητα όλες οι ελευθερίες
και τα δικαιώματα που υπερασπιζόμαστε έχουν με μια έννοια το έσχατο στήριγμά τους στις ίδιες αυτές τις εξεγέρσεις: δεν
είναι η εξέγερση που οφείλει, δεοντολογικά, να αναφέρεται σε κανονιστικούς στόχους προκειμένου να αποκτήσει τη
δικαιολόγησή της – είναι τα ίδια τα δικαιώματα, οι ελευθερίες, οι νόρμες που αποκτούν με μια έννοια την
“θεμελίωσή τους” στην εξέγερση..1

Οι τοπικοί αγώνες σύμφωνα με μια λενινιστική αντίληψη έχουν σημασία στην περίπτωση που, είτε εκφράζουν και
συμβολίζουν με κάποιο τρόπο την γενική αντίθεση που διασχίζει όλη την κοινωνία ως σύνολο, είτε εάν μπορούν να
αποτελέσουν τον “αδύναμο κρίκο” ο οποίος θα επιτρέψει την θραύση τελικά ολόκληρης της αλυσίδας της καπιταλιστικής
εκμετάλλευσης. Αυτή η θέση καθίσταται πειστική μόνο στην περίπτωση που κάποιος δεχθεί την προϋπόθεση πάνω στην
οποία στηρίζεται: ότι δηλαδή οι κοινωνίες χαρακτηρίζονται από “μία θεμελιώδη” αντίθεση γύρω από την οποία όλες οι
“επιμέρους” εκτυλίσσονται και έναντι της οποίας όλα οφείλουν να αποτιμηθούν για την αξία τους.2
daumier-uprisingΟι τοπικές δράσεις ασφαλώς μπορούν και πρέπει να κάνουν αναφορά στις γενικότερες κοινωνικο-πολιτικές συνθήκες
όπου λαμβάνουν χώρα. Η προτεραιότητα και η έμφαση στην επιμέρους ειδικά προσανατολισμένη αντίσταση είναι
σημαντική: πρώτα απ’ όλα διότι είναι ακριβώς σε συγκεκριμένους και προσδιορισμένους τόπους όπου οι μορφές της
εξουσίας επενδύονται, εφαρμόζονται ή αναθεωρούνται ‘ και κατά δεύτερον, η εξουσία έρχεται από παντού οπότε εύλογα
στόχους μιας αποτελεσματικής αντίστασης αποτελούν όλοι εκείνοι οι σχετικά αυτόνομοι τόποι οι οποίοι δίνουν
στήριγμα, λαβή και αποτελούν «συνθήκες δυνατότητας» της εξουσίας. Έπειτα, το πολυσύνθετο της εξουσίας δεν αφορά
μόνον τα διακριτά κέντρα, αλλά και την ποικιλία των τεχνολογιών και τη διαφορικότητα των γνώσεων που συντίθεται σε
μεγαλύτερα συστήματα εξουσίας-γνώσης. Η τοπική επομένως αντίσταση είναι προτιμότερη ακριβώς επειδή επικεντρώνεται
στις επιμέρους ορθολογικότητες και προσβάλει με μια έννοια τα δομικά συστατικά των ευρύτερων συστημάτων.3

……Οι εξεγέρσεις ανήκουν στην ιστορία, εν τούτοις κατά κάποιο τρόπο δραπετεύουν από αυτήν. «Η
ορμή με την οποία ένα άτομο μόνο του, μια ομάδα, μια μειονότητα ή ένας ολόκληρος λαός λέει “δεν θα υπακούσω
άλλο”, και προτάσσει το ρίσκο για την ίδια του τη ζωή μπροστά σε μια εξουσία την οποία θεωρεί άδικη, μου φαίνεται
κάτι μη αναγώγιμο, (μη μειώσιμο)». Γιατί καμία αρχή δεν είναι ικανή να το καταστήσει εντελώς αδύνατο. Και ακόμη «γιατί
ο άνθρωπος που εξεγείρεται είναι σε ύστατη ανάλυση μη εξηγήσιμος». Μια βίαια εξάρθρωση «που διακόπτει την ομαλή ροή
της ιστορίας, και τη μακριά αλυσίδα των αιτίων» καθιστά τον άνθρωπο «ικανό “πραγματικά” να προτιμήσει το ρίσκο του
θανάτου αντί της βεβαιότητας της υποταγής».
Όλες οι μορφές εγκαθιδρυμένων ή απαιτούμενων ελευθεριών, όλα τα δικαιώματα τα οποία κάποιος
διεκδικεί, ακόμη και σε σχέση με φαινομενικά λιγότερο σημαντικά πράγματα, «χωρίς αμφιβολία έχουν ένα τελευταίο σημείο
στήριξης εκεί, ένα σημείο περισσότερο συμπαγές και κοντινότερο στην εμπειρία παρά στα “φυσικά δικαιώματα”». Εάν λοιπόν
οι κοινωνίες μας εξακολουθούν να ζουν, εάν οι υπάρχουσες εξουσίες δεν είναι “εντελώς απόλυτες”, «είναι επειδή, πίσω
από όλες τις υποταγές και τους καταναγκασμούς, πέρα από τις απειλές, τη βία, και τους εκφοβισμούς, υπάρχει η δυνατότητα
αυτή της στιγμής όταν η ζωή δεν μπορεί πλέον να εξαγοράζεται, όταν οι αρχές δεν μπορούν πλέον να κάνουν τίποτα, και
όταν, αντιμετωπίζοντας τις αγχόνες και τα πυροβόλα όπλα, ο λαός επαναστατεί».

pavel-filonov-1927Έπειτα θα έρθει ο καιρός της “Επανάστασης”. Για διάστημα διακοσίων χρόνων αυτή η ιδέα
«δέσποζε στην ιστορία, οργάνωση την πρόσληψή μας του χρόνου, και πόλωσε τις ελπίδες του κόσμου. Αποτέλεσε μια
γιγαντιαία προσπάθεια να εξημερωθούν οι εξεγέρσεις στο εσωτερικό μιας ορθολογικής και ελεγχόμενης ιστορίας: τους
έδωσε νομιμοποίηση, διαχώρισε τις καλές μορφές τους από τις κακές, και όρισε τους νόμους της εκτύλιξής τους ‘ έθεσε τις
πρότερες συνθήκες τους, τους αντικειμενικούς σκοπούς, και τρόπους ώστε να πραγματωθούν».
Εάν κάποιος κινούμενος στρατηγικά λεει «τι διαφορά κάνει ένας συγκεκριμένος θάνατος, μια συγκεκριμένη κραυγή,
μια ιδιαίτερη εξέγερση σε σύγκριση με την μεγάλη γενική αναγκαιότητα», λοιπόν έγραφε ο Foucault «θα έλεγα ότι μου είναι
αδιάφορο εάν ο εν λόγω στρατηγός είναι ένας πολιτικός, ένας ιστορικός, ένας επαναστάτης, ένας ακόλουθος του Shah ή του
Ayatollah ‘ η θεωρητική μου ηθική είναι αντίθετη από τη δική τους. Είναι “αντι-στρατηγική”: να σταθείς πλήρης σεβασμού
όταν μια μοναδικότητα εξεγείρεται, αδιάλλακτος όσο η εξουσία βεβηλώνει το παγκόσμιο. Μια απλή επιλογή, μια δύσκολη
δουλειά: γιατί κάποιος τότε πρέπει την ίδια στιγμή να κοιτά προσεκτικά, με μια έννοια κάτω από την ιστορία σε ότι την
διασχίζει και την διεγείρει, και ταυτόχρονα πρέπει να προσέχει, κατά κάποιο τρόπο πίσω από την πολιτική, τι είναι αυτό το
οποίο πρέπει άνευ όρων να την περιορίζει». 4

«Τίποτα δεν είναι περισσότερο σημαντικό στην ιστορία ενός λαού από εκείνες τις σπάνιες στιγμές όπου
ξεσηκώνεται ως ένα σώμα για να χτυπήσει ένα καθεστώς το οποίο δεν μπορεί άλλο να υποφέρει».5

——————————————————————-

(c) Christopher John Ellis Fiddes; Supplied by The Public Catalogue Foundation1 Ασφαλώς οι εξεγέρσεις στην ιστορία ποτέ δεν σταμάτησαν εξηγώντας τους στόχους τους να αναφέρονται στα μεγάλα θέματα του ανθρωπισμού, των φυσικών δικαιωμάτων κλπ.
2 «θεωρία» του «αδύναμου κρίκου»: μια τοπική επίθεση νομιμοποιείται και έχει σημασία μόνο στην περίπτωση που κατευθύνεται σε ένα στοιχείο το οποίο, εάν σπάσει, θα επιτρέψει την ολική ρήξη της αλυσίδας. Δηλαδή η τοπική πράξη πρέπει να επιλεχθεί να είναι τέτοια που θα δράσει ριζοσπαστικά στην ολότητα. Κάθε τοπική πράξη τρομοκρατείται με το ακόλουθο δίλημμα: ή επιτίθεσαι σε τοπικό επίπεδο, αλλά όντας σίγουρος ότι πρόκειται για τον πιο αδύναμο κρίκο, αυτόν του οποίου η ρήξη θα προκαλέσει την κατεδάφιση ολόκληρης της δομής, ή αλλιώς, εφόσον το οικοδόμημα δεν καταρρέει, τότε ο κρίκος δεν ήταν ο σωστός, ο αντίπαλος χρειαζόταν απλώς να επανασυνταχθεί και η μεταρρύθμιση θα επαν-απορροφήσει την επίθεσή σου. (Γιατί αυτή η λενινιστική θέση ανεγέρθηκε σε θεωρία; M. Foucault: Power and Strategies, στο Power/ Knowledge Selected Interviews and Other Writings, editor C. Gordon, The Harvester Press 1980).
3 Ποια στάση να κρατησει κανείς απέναντι στα “καθολικά επαναστατικά” προτάγματα; Στο όνομα της λύσης της θεμελιώδους αντίφασης τα ολικά προγράμματα για κοινωνική αλλαγή υποσκελίζουν όλες τις πραγματικές πηγές εκροής της εξουσίας, και η υπέρτατη αξία του τελικού στόχου ενίοτε λειτουργεί ως δικαίωση για την υιοθέτηση καταπιεστικών πρακτικών. Δεν πρόκειται επομένως για μια μη επιθυμητή αλλά αναγκαία υποχώρηση απότις σημαντικές λύσεις και τα μεγάλα προγράμματα για έναν “νέο άνθρωπο”, στις επιμέρους και τοπικές παρεμβάσεις – οι τελευταίες αποτελούν πράγματι τον καλύτερο τρόπο για να δημιουργηθούν ρωγμές και να κλονιστούν οι μεγάλες δομές της εξουσίας.
4 “Useless to Revolt?”, Le Monde, May 1979. Βρίσκεται στο M. Foucault: Essential Works 1954-1984, vol.3 Power, J.D. Faubion [ed.], Penguin Books 2002, βλπ. σελ.449-453. Ένας κατάδικος ρισκάρει τη ζωή του προκειμένου να διαμαρτυρηθεί για άδικες τιμωρίες ‘ ένας τρελός δεν υποφέρει άλλο να τον εγκλεισμό και τους εξευτελισμούς ‘ ένας λαός αρνείται το καθεστώς που τον καταπιέζει. Αυτό, δεν καθιστά τον πρώτο αθώο, δεν θεραπεύει τον δεύτερο, και δεν διασφαλίζει για τον τρίτο το μέλλον που ονειρευόταν. Ακόμη περισσότερο, κανείς δεν είναι υποχρεωμένος να τους στηρίξει. Κανείς δεν είναι υποχρεωμένος να διαπιστώσει πως αυτές οι συγκεχυμένες φωνές ηχούν καλύτερα από άλλες, και ότι μιλούν την ίδια την αλήθεια. Είναι αρκετό το ότι υπάρχουν, και το ότι έχουν στραμμένο εναντίον τους οτιδήποτε είναι αποφασισμένο να τους εξαναγκάσει σε σιωπή, για να υπάρχει η θέληση να τους ακούσουμε και να δούμε τι είναι αυτό που προσπαθούν να πουν; Όλες οι απογοητεύσεις της ζωής δεν θα μεταβάλλουν την πραγματικότητα: είναι επειδή υπάρχουν τέτοιες φωνές που ο χρόνος των ανθρώπινων όντων δεν έχει τη μορφή της εξέλιξης αλλά αυτή της “ιστορίας” επακριβώς. «Πρέπει να είμαστε παρόντες κατά τη γέννηση των ιδεών και την έκρηξη της ισχύος τους, όχι στα βιβλία που τις εκθέτουν, αλλά μέσα στα γεγονότα στα οποία εκδηλώνουν την δύναμή τους, μέσα στους αγώνες οι οποίοι διεξάγονται προς υπεράσπιση ή ενάντια στις ιδέες » (“Les Reportages d’idees”, Corriere della Sera, 12/11/1978, M. Foucault, Dits et Ecrits 3).

5 “Open Letter to Mehdi Bazargan”, Letter to the Iranian Prime Minister, Le Nouvel Observateur 04-1979. Βρίσκεται στο M. Foucault: Essential Works 1954-1984, vol.3 Power, J.D. Faubion [ed.], Penguin Books 2002, σελ. 439-442).

Αυτόνομη Πρωτοβουλία

Iran Revolution 1978