99. (L.Trotsky) τα εγκλήματα του Stalin – (P.Kropotkin)

annenkov[…] Κανένας –και δεν κάνω εξαίρεση ούτε για το Χίτλερ– δεν κατάφερε στο σοσιαλισμό τόσο θανάσιμα χτυπήματα. Ο Χί­τλερ χτυπούσε τις εργατικές οργανώσεις από έξω. Ο Στάλιν τις χτυπάει από μέσα. Ο Χίτλερ καταστρέφει το μαρξισμό. Ο Στάλιν τον εκπορνεύει. Ούτε μια αρχή δεν μένει άθικτη. Ούτε μια ιδέα που να μη βρομιστεί. Οι ίδιες οι λέξεις σοσιαλισμός και κομμουνισμός έχουν σοβαρά δυσφημιστεί από τότε που ολότελα ανεξέλεγκτοι χωροφύλακες, διπλωματούχοι «κομμουνιστές» , α­ποκαλούν σοσιαλισμό το καθεστώς που επιβάλλουν. Σιχαμερή βεβήλωση! Ο στρατώνας της Γκε-Πε-Ου δεν είναι το ιδανικό της μαχόμενης εργατικής τάξης. Σοσιαλισμός σημαίνει καθεστώς τέ­λειας διαφάνειας που στους κόλπους του οι εργαζόμενοι αυτοδιοικούνται. Το σταλινικό καθεστώς βασίζεται στη συνωμοσία των κυβερνώντων ενάντια στους κυβερνώμενους. Σοσιαλισμός σημαίνει αδιάκοπη πορεία προς την ισότητα. Ο Στάλιν αναστή­λωσε ένα σύστημα με σκανδαλώδη προνόμια. Ο σοσιαλισμός έχει για αντικείμενο την ολοκληρωτική ανάπτυξη της ανθρώπι­νης προσωπικότητας. Πού και πότε η προσωπικότητα καταπατή­θηκε όσο στην ΕΣΣΔ; Ο σοσιαλισμός δε θ’ άξιζε τίποτα δίχως σχέσεις ανιδιοτελείς, τίμιες, ανθρώπινες ανάμεσα στους ανθρώ­πους. Το σταλινικό καθεστώς διαπότισε τις κοινωνικές και ατο­μικές σχέσεις με ψέμα, αριβισμό και προδοσία. Ο Στάλιν δεν προσδιορίζει τους δρόμους της Ιστορίας. Γνωρίζουμε τις αντικει­μενικές αιτίες που προετοίμασαν την αντίδραση στην ΕΣΣΔ. Μα δεν είναι χωρίς λόγο που ο Στάλιν βρέθηκε στην κορυφή του θερμιδοριανού κύματος. Κατάφερε να δόσει στη βουλιμία μιας και­νούργιας κάστας την πιο απαίσια έκφραση. Δεν είναι υπεύθυνος για την Ιστορία. Μα είναι υπεύθυνος για ό,τι κάνει και για το ρόλο του στην Ιστορία. Είναι ο ρόλος ενός εγκληματία που τα εγκλήματα του έχουν τέτοιο πλάτος ώστε η αηδία γι’ αυτά πολλα­πλασιάζεται από τη φρίκη. […]

Η κοινωνική και πολιτική σημασία των εκκαθαρίσεων είναι φανερή: oι διευθυντικοί κύκλοι εξοντώνουν όποιον τους θυμίζει το επαναστατικό παρελθόν, τις αρχές του σοσιαλισμού, την ελευ­θερία, την ισότητα, την αδελφοσύνη, τα εκκρεμή καθήκοντα της παγκόσμιας επανάστασης. Η αγριότητα των διωγμών μαρτυ­ράει το μίσος της προνομιούχας κάστας για τους επαναστάτες. Μ’ αυτή την έννοια, η εκκαθάριση αυξάνει την ομοιογένεια των διευθυντικών κύκλων και φαίνεται σαν να στερεώνει την εξουσία του Στάλιν. […]

volkovΟ σοβιετικός βοναπαρτισμός γεννήθηκε από το θεμελιακό ανταγωνισμό ανάμεσα στη γραφειοκρατία και το λαό και το συμ­πληρωματικό ανταγωνισμό ανάμεσα στους επαναστάτες και τους θερμιδοριανούς στους κόλπους της γραφειοκρατίας. Ο Στάλιν ανέβηκε στην εξουσία στηριζόμενος στη γραφειοκρατία ενάντια στο λαό, στους θερμιδοριανούς ενάντια στους επαναστάτες. Ωστόσο σε κρίσιμες στιγμές είχε αναγκαστεί να επιζητήσει την υ­ποστήριξη των επαναστατών και, με τη συνδρομή τους, την υπο­στήριξη του λαού ενάντια στους πάρα πολύ ανυπόμονους προνο­μιούχους. Μα δεν μπορεί κανείς να στηριχτεί πάνω σ’ ένα κοινωνικό ανταγωνισμό που οδηγεί στην άβυσσο. Απ’ αυτού το υποχρεωτικό πέρασμα στο θερμιδοριανό «μονολιθισμό», με την εκμηδένιση των τελευταίων υπολειμμάτων του επαναστατικού πνεύματος και την κατάπνιξη της παραμικρής πολιτικής πρωτοβουλίας των μαζών. […]

Η μνήμη των ανθρώπων είναι μεγαλόψυχη όταν τα δρακόντεια μέτρα μπαίνουν στην υπηρεσία μεγάλων ιστορικών σκοπών. Αντίθετα η ιστορία δεν θα συγχωρέσει ούτε για μια σταλαγματιά αίμα που προσφέρθηκε στον καινούργιο Μολώχ της αυθαιρεσίας και του προνομίου. Το ηθικό μας αίσθημα βρίσκει τη βαθύτερη ικανοποίησή του στην ακλόνητη πεποίθηση πως η ιστορική τιμωρία θα είναι ανάλογη με το έγκλημα. Η επανάσταση θ’ ανοίξει όλα τα μυστικά συρτάρια, θ’ αναθεωρήσει όλες τι δίκες, θα αποκαταστήσει τους συκοφαντημένους, θα στήσει μνημεία στα θύματα, θα ρίξει αιώνιο ανάθεμα στους δήμιους. […]
(L.Trotsky, Τα Εγκλήματα του Στάλιν, 1937) .PDF  L.Trotsky-Stalin’sCrimes

[…] Διακυρύσσοντας την εξισωτική αναρχική ηθική μας, αρνούμαστε να σφετερισθούμε το δικαίωμαπου οι ηθικολόγοι ασκούσαν πάντοτε- εκείνο του ακρωτηριασμού του ατόμου εν ονόματι κάποιου ιδανικού το οποίο θεωρούν καλό. Δεν αναγνωρίζουμε αυτό το δικαίωμα σε κανέναν. Δεν το θέλουμε ούτε και για τον εαυτό μας. Αναγνωρίζουμε την πλήρη και απόλυτη ελευθερία του ατόμου, επιθυμούμε την πληρότητα της ύπαρξης του, την ελεύθερη ανάπτυξη όλων των ικανοτήτων του. Δεν επιθυμούμε να του επιβάλουμε τίποτα, […]. Το μόνο πουκρατάμε για το εαυτό μας είναι η ειλικρινής έκφραση της συμπάθειας ή της αντιπάθειας μας για ότι θεωρούμε καλό ή κακό. Στο παρελθόν η εκκλησία απειλούσε τους ανθρώπους με την κόλαση για να τους ηθικοποιήσεικαι, όπως όλοι γνωρίζουν, το κατόρθωσε: τους εξαχρείωσε. […] Διακηρύσσοντας οτι είμαστε αναρχικοί, διακηρύσσουμε εκ προοιμίου οτι αρνούμαστε να κάνουμε στους άλλους ότι δεν θα θέλαμε να μας κάνουνε εκείνοι. Οτι δεν ανεχόμαστε πλέον την ανισότητα, η οποία θα επέτρεπε σε ορισμένους απο εμάς να εκμεταλλευθούν την δύναμη, την δολιότητα ή την επιτηδειότητα τους, κατά τρόπο που εμείς οι ίδοι απεχθανόμαστε. Όμως η ισότητα σε όλα-συνώνυμο της δικαιοσύνης- είναι ακριβώς η αναρχία. Δεν κηρρύσουμε τον πόλεμο ενάντια στην αφηρημένη τριάδα του νόμου, της θρησκείας και της εξουσίας. Με το να γίνουμε αναρχικοί, κηρρύσσουμε τον πόλεμο ενάντια σε όλο αυτό το κύμα της απάτης, της δολιότητας,της εκμετάλλευσης, της διαφθοράς, της διαστροφής που κατέκλυσε τις καρδιές όλων μας. Κηρύσσουμε τον πόλεμο ενάντια στον τρόπο δράσης και στον τρόπο σκέψης τους. Ο κυβερνώμενος, ο εξαπατημένος, ο εκμεταλλευόμενος, η πόρνη, πληγώνουν πάνω απο όλα το αίσθημα μας περί ισότητας. Εν ονόματι της Ισότητας, δεν θέλουμε πλέον ούτε πόρνες, ούτε εκμεταλλευόμενους, ούτε εξαπατημένους, ούτε κυβερνωμένους. […]  (P.Kropotkin)

stalin.1937

I am the polluter of the race”,

http://englishrussia.com/2013/01/21/ostarbeiters-guest-workers-of-the-war-time/#more-118592

 Katyn: A Crime Without Punishment, [ed.] A.M.Cienciala, N.S.Lebedeva, W.Materski
Yale University Press, January 2008. http://www.polishculture-nyc.org/?itemCategory=31412&siteId=217&priorId=0&showDetail=true&pproductId=21967

 If by totalitarianism one means a regime that subordinates every act of the individual to the state and to its ideology, then both Nazism and Stalinism were true totalitarian regimes. U.Eco, Ur-fascism.

http://www.nybooks.com/articles/archives/1995/jun/22/ur-fascism/

Russian-AvantGarde το σοσιαλιστικό ιδεώδες εμπεριείχε έναν «ανθρωπισμό»; και, αν ναι, πώς εξηγείται ο παραμερισμός και των στοιχειωδών ανθρωπίνων αξιών, που οδήγησε τις «σοσιαλιστικές» κοινωνίες στην κατάρρευση; Ζητήματα φιλοσοσφικής ανθρωπολογίας, που διερευνώνται υπό το φως των πρόσφατων εξελίξεων στις χώρες του ποτέ «υπαρκτού» σοσιαλισμού […] Ε.Μπιτσάκης, Φιλοσοφία του ανθρώπου, εκδ.Gutenberg, 1991. (από το οπισθόφυλλο). Βλπ.ιδίως το ‘Παράρτημα’ στο τέλος του βιβλίου.

R.Vaneigem, Lettre de Staline à ses enfants, enfin réconciliés, de l’Est et de l’Ouest. Επιστολή του Στάλιν στα παιδιά του Ανατολής και Δύσης που επιτέλους έχουν συμφιλιωθεί.

«Άκουσε, Ρουμπάσοφ, είπε, ένα πράγμα θέλω να σου τονίσω. Επανειλημμένα είπες “εσείς”- εννοώντας το Κράτος και το Κόμμα σε αντίθεση με το “εγώ”» (Arthur Koestler 1905-1983, Darkness at Noon, Το μηδέν και το άπειρο).

«Ας μου στείλουν κανέναν καλύτερο (ανακριτή) ή ας με εκτελέσουν χωρίς εξηγήσεις» (Victor Serge 1890-1947, L’ affaire Tulaév, Υπόθεση Τουλάγεφ). κ.ά.

Slánský trial : http://en.wikipedia.org/wiki/Sl%C3%A1nsk%C3%BD_trial

(Communism on Trial: The Slansky Affair and Anti-Semitism in Post-WWII Europe, by Helaine Blumenthal, 2009, Department of History, University of California, Berkeley. http://www.escholarship.org/uc/item/4wr2g4kf#page-40  )

Doctors’ plot : http://en.wikipedia.org/wiki/Doctors%27_plot      κ.ά.

—————————————————————————————–

«…κύκλος συνεργατών του πρωθυπουργού, μεταξύ των οποίων ο γγ της κυβέρνησης Τ. Μπαλτάκος, του εισηγούνται επίμονα -σύμφωνα με πληροφορίες- να προετοιμάσει το έδαφος για μία κυβέρνηση της όλης δεξιάς μετά τις επόμενες εκλογές: Για μια τρικομματική συνεργασία, δηλαδή, ανάμεσα στη Νέα Δημοκρατία, τους Ανεξάρτητους Έλληνες και τη Χρυσή Αυγή.[…] » (Αποκλειστικό: Μαύρο παρασκήνιο πίσω από το πάγωμα του νόμου Ρουπακιώτη. [11-05-2013] Βλπ.  http://tvxs.gr/ και http://www.nchr.gr/ [27-02-2013] )  ———————

all.Together εκπομπή ‘πλυντήριο’ των ναζιστών στον Skai: http://www.skai.gr/player/TV/?mmid=238569

Χ.Α. και νεοφασιστική διεθνής: Stormfront – White Nationalist Community  http://www.stormfront.org/forum/

μαρτυρία-σχόλιο για την κατάσταση που αντιμετωπίζουν οι άνθρωποι που κρατούνται στο Α/Τ Δραπετσώνας: http://www.unfollow.gr.com/blog/item/187-drapetsona.html

Αυτόνομη Πρωτοβουλία

92. (a)ψευδο-’επιστημονικές’ φασιστικές ανοησίες περί «Φυλής». (b)’καταγωγή’ της ηθικής

(a) Για τις ψευδο-’επιστημονικές’ νεοφασιστικες ανοησίες περί …»ανώτερης» «Φυλής» και την αποδόμησή τους… /(πλήρεις) παλαιότερες σημειώσεις: για τις σχεσεις ‘βιολογιας-κοινωνιας’, τον “κοινωνικό δαρβινισμό” και την «φυσικοποίηση» του καπιταλισμού, τον “φυλετισμό”, το ρατσισμό κ.ά. […] PDF

περιεχόμενα – Sociobiology

(b) Θεωρίες για τη ‘θεμελίωση’ και την ‘καταγωγή’ της Ηθικής

γενική εισαγωγή στις ηθικές θεωρίες/ κανονιστικές ηθικές θεωρίες/ για τον ‘ηθικό εγωισμό’/ ‘ψυχολογικός εγωισμός’/ ‘πραξιακή δεοντοκρατία’/ ‘κανονολογική δεοντοκρατία’/ τελεολογικές θεωρίες/ ο άθεος υπαρξισμός/  μαρξισμός/ M.Foucault για την γενεαλογία της ηθικής/ ‘αναλυτική’ ηθική του G.E. Moore/ ο Wittgenstein για την ηθική/ η ηθική του Spinoza […] PDF

ethics.03-2013.anti-kapitalistis

1. Η πίστη ότι υπάρχει ένας τύπος ιδανικού ανθρώπου είναι βιολογικά αβάσιμη. Τύπος ιδανικός ανθρώπου δεν υπάρχει ούτε μέσα σε ένα πληθυσμό ούτε μεταξύ διαφόρων πληθυσμών. Η τεράστια ανομοιογένεια των ατόμων αποτελεί την ουσία της πραγματικότητας, δεν οφείλεται σε λάθη αντιγραφής από ένα ιδανικό πρότυπο… Η πίστη για την ανωτερότητα μιας φυλής έναντι των άλλων δεν έχει σαφές βιολογικό νόημα… Οι πληθυσμοί δεν αποτελούν στατιστικές οντότητες αλλά διαρκώς εξελίσσονται και αλλάζουν..———————————————————————–

meditat.paintΟι κύριες βιολογικές διαπιστώσεις που αναφέρθηκαν στο επιστημονικό συμπόσιο που έλαβε χώρα στην Αθήνα μεταξύ 30/3 και 3/4 1981, με θέμα τις

φ υ λ ε τ ι κ έ ς   δ ι α κ ρ ί σ ε ι ς,  ήταν μεταξύ άλλων:

(1) Υπάρχει μια τεράστια ποικιλία κληρονομικών δομών, ένας τεράστιος γενετικός πολυμορφισμός στους ανθρώπινους πληθυσμούς. Οι άνθρωποι διαφέρουν όχι μόνο μορφολογικά αλλά και στη γενετική τους δομή, τόσο ώστε κάθε άνθρωπος να είναι μοναδικός και ανεπανάληπτος (…)

(2) Αν εκτιμήσει κανείς ποσοτικά τον πολυμορφισμό αυτό μπορεί να πιστοποιήσει ότι οι διαφορές μεταξύ ατόμων οφείλονται μόνο κατά 7% στο  ότι ανήκουν σε διαφορετική φυλή, μόνο κατά 8% σε διαφορές εθνότητας, εντός όμως της ίδιας φυλής, και κατά 85% σε διαφορές που υπάρχουν μεταξύ ατόμων που ανήκουν στην ίδια εθνότητα, στον ίδιο δηλαδή πληθυσμό (…)

(3) Οι πιο πάνω πιστοποιήσεις βασίζονται στη μελέτη ενός δείγματος γόνων ( γονιδίων, κληρονομικών καταβολών ή μονάδων ) που θεωρείται αντιπροσωπευτικό. Η εξέτασή τους γίνεται από τα άμεσα προϊόντα της δράσης τους, δηλαδή από τις πρωτεϊνες που συνθέτουν, και γι’ αυτό είναι εγκυρότερη από την εξέταση μορφολογικών χαρακτηριστικών των οποίων η έκφραση εξαρτάται από την αλληλεπίδραση γόνων και μή ελεγχόμενων περιβαλλοντικών μεταβλητών. Οι γόνοι που ελέγχουν εξωτερικά μορφολογικά χαρακτηριστικά, για τα οποία οι ανθρώπινες φυλές διαφέρουν, θεωρούνται ότι είναι και λιγότεροι και λιγότερο αντιπροσωπευτικοί του συνόλου των γόνων. (…) Η αντικειμενική υπόσταση των ανθρωπίνων φ υ λ ώ ν αμφισβητείται : πολλοί σύγχρονοι γενετιστές τις θεωρούν αυθαίρετες και συμβατικές οντότητες.(…)

(4) Άνθρωποι διαφορετικοί δεν σημαίνει και άνισοι άνθρωποι, ανώτεροι ή κατώτεροι. Η πολιτική ισότητα, η ισότητα ευκαιριών για να μπορέσει κάθε ανθρώπινο όν να ολοκληρώσει την προσωπικότητά του και να ζήσει μια ανθρώπινη ζωή, αποτελούν η θ ι κ έ ς  ε π ι τ α γ έ ς που διαμορφώνουν μια π ο λ ι τ ι κ ή  β ο ύ λ η σ η για την πραγμάτωση αυτής της ισότητας. Η σημερινή επιστήμη δεν επιτρέπει τη στήριξη οποιουδήποτε αξιλογικού κριτηρίου τέτοιου ώστε μια φυλή να θεωρηθεί κατώτερη μιας άλλης. (…)

(5) Η παιδεία και ο πολιτισμός διαφέρουν σε κάθε εθνότητα. Τα χαρακτηριστικά αυτά είναι επίκτητα, δεν μεταβιβάζονται με τον βιολογικό μηχανισμό μεταβιβάσεως των κληρονομικών χαρακτηριστικών αλλά κάθε είδος πολιτισμού και παράδοσης μεταβιβάζεται με την εκμάθησή του, με ένα δηλαδή οιονεί λαμαρκιανό τρόπο μεταβιβάσεως. Οι διάφορες δοκιμασίες δείκτου νοημοσύνης ( I.Q. ) εκ κατασκευής έχουν  έτσι διαμορφωθεί, επιλεγεί και τυποποιηθεί ώστε να μετρούν την απόκλιση της επίδοσης ενός ατόμου από τη μέση επίδοση των ατόμων του ίδιου πληθυσμού. Κάθε δοκιμασία αναφέρεται σε ορισμένο πληθυσμό, δεν υπάρχει δοκιμασία ανεξάρτητη της παιδείας του πληθυσμού. Γι ‘αυτόν τον λόγο δεν είναι μεθοδολογικά θεμιτή η σύγκριση ατόμων ή ομάδων ατόμων που ανήκουν σε διαφορετικούς πληθυσμούς με διαφορετική πολιτισμική παράδοση.

gauguin-garden(6) Έχει διατυπωθεί η άποψη ότι οι δείκτες νοημοσύνης δεν χρησιμεύουν σε τίποτε αφού η προβλεπτική τους ικανότητα για την μελλοντική επιτυχία του ατόμου στην κοινωνία είναι μικρή. Η ορθότητα ορισμένων ερωτήσεων και των αναμενόμενων, ορθών δήθεν, απαντήσεών τους επίσης διαμφισβητείται. Η πολύπλευρη προσωπικότητα κάθε ατόμου με τις δημιουργικές της όψεις δεν συλλαμβάνεται με τις δοκιμασίες δείκτου νοημοσύνης. (…)

(7) Ο “συντελεστής κληρονομικότητας” του δείκτου νοημοσύνης, φαίνεται ότι δεν στηρίζεται σε γερά θεμέλια. Και αυτό γιατί οι εκτιμήσεις του βασίζονται σε εσφαλμένες μεθοδολογικές παραδοχές : (α) οι μελετητές δεν μετρούν μόνο ομοιότητες που οφείλονται σε ομοιότητα κληρονομικής δομής αλλά και ομοιότητες οικογενειακών περιβαλλοντικών συνθηκών. (β) η χρησιμοποίηση μονοζυγωτικών διδύμων δεν είναι θεμιτή γιατί αποτελούν πολύ ιδιόρυθμο ψυχολογικό υλικό, μή αντιπροσωπευτικό. Ακόμη και στην περίπτωση που τα δίδυμα του ίδιου ζευγαριού έχουν νωρίς αποχωριστεί το ένα από το άλλο (αλλά ποτέ αρκετά νωρίς) και ανατραφεί σε διαφορετικά περιβάλλοντα, τα περιβάλλοντα αυτά δεν αποτελούν τυχαιοποιημένο δείγμα όλων των δυνατών περιβαλλόντων στα οποία ζουν τα άτομα του ίδιου πληθυσμού. (γ) η χρησιμοποίηση του συντελεστή κληρονομικότητας μπορεί να προξενήσει εσφαλμένες εντυπώσεις για τησημασία των διαφόρων αιτίων αν το χαρακτηριστικό που εξετάζεται δεν ακολουθεί ορισμένο τρόπο κληρονομικής συμπεριφοράς. (δ) αποδείχτηκε ότι το μεγαλύτερο μέρος των μετρήσεων που παρουσιάστηκε ήταν πλαστό.(…)

(8) Ακόμη και αν δεχόμασταν προς στιγμήν ότι οι διαφορές στις επιδόσεις οφείλονται σε κληρονομικές διαφορές και όχι στην παιδεία, αυτό δεν σημαίνει ότι με κατάλληλους χειρισμούς δεν μπορεί να βελτιωθούν όσοι μειονεκτούν. Η αντίληψη ότι “κληρονομικό” σημαίνει το μοιραίο, το ανελαστικό, το προκαθορισμένο είναι λανθασμένη.

Κ λ η ρ ο ν ο μ ι κ ό  δεν  σημαίνει  α μ ε τ ά β λ η τ ο, υποδηλώνει μόνο τον τρόπο, την αιτία προέλευσής του.

(9) Θεωρείται απολύτως ανεπίτρεπτη η χρήση δοκιμασιών νοημοσύνης για τη σύγκριση ατόμων τα οποία ανήκουν σε δύο διαφορετικούς πληθυσμούς για να συναχθούν συμπεράσματα για τις τυχόν υπάρχουσες διαφορές μεταξύ πληθυσμών ως προς την γενετική τους σύσταση. (…)

Peter.Fiore(10) Είναι παραπλανητική η απλοϊκή μεταφορά βιολογικών προτύπων σε πολύπλοκα κοινωνικά φαινόμενα και η εξήγησή τους με κληρονομικούς μηχανισμούς όπως το επιχειρεί η Κ ο ι ν ω ν ι ο β ι ο λ ο γ ί α  επεκτείνοντας τη μελέτη της και στις ανθρώπινες κοινωνίες…. κλπ… Πολιτικές σκοπιμότητες ή λόγοι οικονομικής εκμετάλλευσης βρίσκονται πάντα πίσω από τις φυλετικές διακρίσεις. “Οι ψευτοεπιστημονικές θεωρίες τους συγκαλύπτουν προσπαθώντας να δικαιολογήσουν την απάνθρωπη μεταχείρηση των συνανθρώπων μας.”

( Κ.Β. Κριμπάς – Δαρβινικά, σελ.197- 201 ).

————————————————————

ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ  ΤΗΣ  «ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΦΥΣΗΣ»    (Κριτική της αγοραίας Κοινωνιοβιολογικής θεωρίας).

1. ΚΟΙΝΩΝΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΣΥΝΕΙΔΗΣΗ.    2. ΤΙ ΠΡΕΣΒΕΥΕΙ Η ΑΓΟΡΑΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ;    3. ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ – ΓΙΑ ΤΗΝ  ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΣΥΓΓΕΝΕΙΑΣ    3.1. Ο E.O.WILSON ΓΙΑ ΤΗΝ «ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΦΥΣΗ»    3.2. ΟΙ J.&M. GRIBBIN ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ   4. K.LORENZ ΚΑΙ ΤΟ ΕΝΣΤΙΚΤΟ ΤΗΣ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ   4.1. Ο ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΣ ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ ΤΟΥ KONRAD LORENZ   5. ΚΡΙΤΙΚΗ ΤΟΥ MARCEL BLANC ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΟΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΙΚΟΝΑ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΦΥΣΗΣ   5.1. R.DAWKINS: «ΕΓΩΙΣΤΙΚΑ» ΓΟΝΙΔΙΑ ΚΑΙ ‘ΜΙΜΙΔΙΑ’   5.2. ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟΥΣ FRANCOIS JACOB, JEAN HAMBURGER ΚΑΙ ALBERT JACQUARD   6. ΓΝΩΣΤΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ ΚΑΙ  ΕΠΙΛΟΓΗ   6.1. Η ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ Ο «ΔΙΕΡΜΗΝΕΑΣ»   6.2. «ΔΥΣΠΡΟΣΑΡΜΟΣΤΙΚΗ» ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ- ΕΘΙΣΜΟΙ ΚΑΙ ΨΥΧΑΝΑΓΚΑΣΤΙΚΟΙ ΚΑΤΑΝΑΓΚΑΣΜΟΙ   7. ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΗΘΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ «ΖΩΙΚΟΤΗΤΑ»   7.1. Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ «ΔΗΛΩΣΗΣ» ΤΩΝ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΩΝ ΚΑΙ Η ΠΡΟΣΒΑΣΗ ΣΤΗ ΓΛΩΣΣΑ   7.2. Ο ΛΟΓΟΣ ΤΡΟΠΟΠΟΙΕΙ ΤΗΝ ΙΔΙΑ ΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΜΑΣ   7.3. Η ΥΛΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΕΙ ΣΗΜΕΙΑ – ΤΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΤΗΣ ΟΣΦΡΗΣΗΣ   7.4. Ο ΛΟΓΟΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ «ΣΗΜΑΣΙΟΔΟΤΕΙ» ΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΤΟΥ ΦΥΣΗ   7.5. Η ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗΣ ΣΗΜΑΣΙΩΝ   8. ΓΕΝΕΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ (K. Kαστοριάδης)   8.1. Η «ΡΙΖΙΚΗ ΦΑΝΤΑΣΙΑ»: ΜΙΑ ΝΕΟΠΛΑΣΙΑ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΨΥΧΗΣ   8.2. ΘΡΗΣΚΕΙΑ, ΚΥΡΙΑΡΧΙΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ   9. Ο ΙΔΕΟΛΟΓΙΚΟΣ ΕΚΤΡΟΧΙΑΣΜΟΣ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΗΣ «ΦΥΣΙΚΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ»   10. ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΝΤΕΤΕΡΜΙΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΝΟΜΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΑΝΙΣΟΤΗΤΑΣ   10.1. ΠΟΣΟΤΙΚΟΠΟΙΗΣΗ  ΤΗΣ  ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ   10.1.1. «ΕΓΚΛΗΜΑΤΙΚΟΙ» ΓΟΝΟΤΥΠΟΙ   10.2. ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΑΝΑΓΩΓΙΣΜΟΣ   10.2.1. ΓΟΝΟΤΥΠΟΣ – ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ, ΤΟ «ΚΕΝΤΡΙΚΟ ΔΟΓΜΑ» ΤΗΣ ΜΟΡΙΑΚΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ Η ΔΙΑΛΕΚΤΙΚΗ   10.3. ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΣ ΑΝΑΓΩΓΙΣΜΟΣ   11. ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΣ ΔΑΡΒΙΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ «ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ» ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ   11.1. ΚΡΙΤΙΚΗ ΜΙΑΣ ΤΥΠΟΛΟΓΙΚΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑΣ   11.1.1. ΓΙΑ ΤΙΣ ΦΥΛΕΤΙΚΕΣ ΔΙΑΚΡΙΣΕΙΣ   12. ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΙ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΗΣ ΟΝΤΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ   12.1. ΚΛΑΣΙΚΟΙ ΤΟΥ ΜΑΡΞΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ   13. ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΣ ΔΑΡΒΙΝΙΣΜΟΣ – ΦΥΣΙΚΟΣ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΣ: ΕΝΑ ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΚΡΕΜΕΣ   14. ΒΙΟΛΟΓΙΚΑ ΚΙΝΗΤΡΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ   14.1. «ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΟΥΣΙΑ», ΚΙΝΗΤΡΑ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΚΑΙ ΥΠΑΡΚΤΟΣ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟΣ   15. «ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ» ΚΑΙ ΑΙΤΙΑΚΗ ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ ΤΩΝ ΗΘΙΚΩΝ ΑΞΙΩΝ   15.1. Η ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ ΤΟΥ ΔΑΡΒΙΝΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΤΗΣ ΦΥΣΗΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΘΕΜΕΛΙΩΝ ΤΗΣ ΗΘΙΚΗΣ   15.2. ΚΟΙΝΩΝΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΑΝΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΗΘΙΚΗΣ   15.2.1. Ο E.O. WILSON ΓΙΑ ΤΗΝ ΗΘΙΚΗ   15.2.2. O JACQUES MONOD ΓΙΑ ΤΗΝ ΗΘΙΚΗ ΤΗΣ ΓΝΩΣΗΣ   15.2.3. Η ΚΡΙΤΙΚΗ ΤΟΥ JACQOUES MILHAU   15.2.4. U.ECO : ΣΥΝΕΙΔΗΣΗ ΤΗΣ ΣΗΜΑΣΙΑΣ ΤΟΥ ΑΛΛΟΥ ΚΑΙ «ΜΗ ΑΝΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ»   16. Η ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΘΕΜΕΛΙΩΣΗ ΜΙΑΣ ΗΘΙΚΗΣ ΤΗΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ   17. ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΝΝΟΙΕΣ «ΦΥΣΙΣ» ΚΑΙ «ΦΥΣΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ»   17.1. ΦΥΣΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ   17.2. Η ΚΡΙΤΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΗΣ ΦΡΑΝΚΦΟΥΡΤΗΣ ΚΑΙ Η ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΘΕΩΡΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΦΥΣΗΣ   17.3. «ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΤΗΤΑ» ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΚΙΝΗΜΑΤΑ   18. Noam Chomsky vs Michel Foucault   19. ΑΝΑΦΟΡΕΣ – ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ […] PDF

peopleAlloverW1

Αυτόνομη Πρωτοβουλία

60. …Umberto Eco – Η μη ανεκτικότητα..

60. U.Eco.non-tolerance.pm.22-10-2012

……Umberto Eco – Η μη ανεκτικότητα …*
George.BellowsΜερικές σκέψεις… Υπάρχουν, ρωτούσε ο Umberto Eco, «παγκόσμια σημειολογικά», δηλαδή έννοιες στοιχειώδεις, κοινές σε όλο το ανθρώπινο είδος, που μπορούν να εκφραστούν σε όλες τις γλώσσες;
Θα μπορούσαμε ίσως να υποστηρίξουμε κάτι τέτοιο αναφορικά με εκείνες (κοινές σε όλους τους πολιτισμούς) που αναφέρονται στη θέση του σώματός μας στο χώρο. Έχουμε μια κοινή αντίληψη της έννοιας του ύψους και του βάθους, του αριστερά και δεξιά, της ακινησίας και του βαδίσματος. Γνωρίζουμε όλοι τι σημαίνει να χτυπούμε μια ύλη που παρουσιάζει αντίσταση, να διεισδύουμε σε ένα υλικό μαλακό ή υγρό, να πολτοποιούμε κλπ. Και όλοι έχουμε μια άποψη γύρω από το τι σημαίνει αντιλαμβάνομαι, θυμάμαι, επιθυμώ, φοβάμαι, λυπούμαι ή ανακουφίζομαι, νιώθω ευχαρίστηση ή πόνο, και βγάζω ήχους που εκδηλώνουν αυτά τα αισθήματα. Κατά συνέπεια (ήδη εδώ υποστηρίζει ο Eco, εισερχόμαστε στη σφαίρα του «δ ι κ α ί ο υ») υπάρχουν αντιλήψεις παγκόσμιες γύρω από την κ α τ α σ τ ο λ ή:
δεν επιθυμούμε να μας εμποδίζει κανείς να μιλούμε, να βλέπουμε, να ακούμε, να κοιμόμαστε, να τρώμε, να κινούμαστε ελεύθερα ‘ και υποφέρουμε όταν κάποιος μας δένει ή μας υποχρεώνει σε περιορισμό, μας χτυπάει ή μας τραυματίζει, μας υποβάλλει σε φυσικά ή ψυχολογικά βασανιστήρια που ελαττώνουν ή εκμηδενίζουν την ικανότητά μας να σκεφτόμαστε.
Βέβαια, η εικόνα που προκύπτει από τα προηγούμενα, είναι ενός «ανθρώπου» κτηνώδους και μοναχικού, που δεν γνωρίζει τι είναι σεξουαλική σχέση, η απόλαυση του διαλόγου, η αγάπη προς τους γιούς ή τις κόρες, η θλίψη για την απώλεια ενός αγαπημένου προσώπου ‘ ήδη όμως στη φάση αυτή η «σημειωτική» λέει ο Eco έχει με μια έννοια γίνει η βάση μιας «ηθικής»…: οφείλουμε να σεβόμαστε τα δικαιώματα της φυσικής οντότητας του άλλου, και μέσα σ ‘αυτήν το δικαίωμα του λόγου και της σκέψης.
Πώς γίνεται όμως και ο πρωτόγονος (ή η πρωτόγονη) της προηγούμενης εικόνας, παρόλο που επεξεργάζεται αμέσως ένα ρεπερτόριο παγκόσμιων γνώσεων που διαθέτει, μπορεί να φτάσει να καταλάβει όχι μόνο ότι επιθυμεί να κάνει μερικά πράγματα και δεν επιθυμεί να του κάνουν κάποια άλλα, αλλά και ότι δεν θα έπρεπε να κάνει στους άλλους αυτό που δεν θέλει να κάνουν οι άλλοι σ’ αυτόν;

torture-spanish.inquisition

«Η ηθική διάσταση αρχίζει όταν έρχεται στο προσκήνιο ο άλλος».
Ο άλλος βρίσκεται μέσα μας ‘ και αυτό δεν αποτελεί μιαν ασαφή συναισθηματική προδιάθεση, αλλά μια συνθήκη «θεμελιακή». Ο άλλος, το βλέμμα του άλλου, καθορίζει και διαμορφώνει εμάς. Εμείς δεν μπορούμε να καταλάβουμε ποιοι είμαστε χωρίς το βλέμμα και την ανταπόκριση του άλλου. Ακόμη και αυτός που σκοτώνει, βιάζει, καταπιέζει, θα επιζητήσει την αποδοχή, τον σεβασμό ή και τον έπαινο. Ακόμη και από αυτούς που ταπεινώνει, απαιτεί την αναγνώριση που βρίσκεται στο φόβο τους και στην υποταγή τους -τι θα συνέβαινε εάν ζούσαμε σε μια κοινότητα όπου κανείς δεν θα μας κοίταζε ή θα συμπεριφερόταν σαν να μην υπήρχαμε; Η αναγνώριση του ρόλου των άλλων, λέει ο Eco, η ανάγκη να σεβαστούμε σ’ αυτούς αυτές τις ανάγκες που για τον εαυτό μας θεωρούμε αναντίρρητες, είναι προϊόν μιας ανάπτυξης χιλιάδων χρόνων.
Μπορεί αυτή η συνείδηση της σημασίας του άλλου να προσφέρει μιαν απόλυτη βάση, ένα αμετακίνητο θεμέλιο για μια ηθική συμπεριφορά; Και ακόμα: μπορούν οι αρχές μιας «ηθικής» (πρόκειται εδώ ουσιαστικά για μια «φυσική ηθική») να βασιστούν πάνω σε ένα φυσικό γεγονός όπως είναι η υλικότητά μας και η ιδέα ότι γνωρίζουμε ενστικτωδώς ότι έχουμε μια «ψυχή» (ή κάτι που λειτουργεί ως ψυχή) μόνο χάρη στην παρουσία των άλλων;

roy-lichtensteinΟ φονταμενταλισμός, ο ολοκληρωτισμός, ο ψευδο-επιστημονικός ρατσισμός, είναι θεωρητικές θέσεις που προϋποθέτουν μια φιλοσοφική θεωρία. Η  μ ή  α ν ε κ τ ι κ ό τ η τ α  προτάσσεται κάθε φιλοσοφικής θεωρίας. Με την έννοια αυτή η μη ανεκτικότητα έχει βιολογικές ρίζες, εκδηλώνεται ανάμεσα στα ζώα ως αίσθημα εδαφικότητας, θεμελιώνεται σε συναισθηματικές αντιδράσεις συχνά επιφανειακές – δεν ανεχόμαστε εκείνους που είναι διαφορετικοί από εμάς, επειδή έχουν δέρμα διαφορετικού χρώματος, επειδή μιλούν μια γλώσσα που δεν καταλαβαίνουμε, επειδή… . Η μη ανεκτικότητα απέναντι στο διαφορετικό και το άγνωστο είναι φυσική σε ένα παιδάκι τόσο όσο και η τάση του να οικειοποιείται όλα όσα επιθυμεί. Το μωρό ε κ π α ι δ ε ύ ε τ α ι στην ανεκτικότητα σιγά σιγά, όπως εκπαιδεύεται και στην έννοια της ξένης ιδιοκτησίας.

Όμως, αν ο καθένας κατορθώσει να ελέγξει το σώμα του, η ανεκτικότητα παραμένει ένα πρόβλημα διαρκούς εκπαίδευσης των ενηλίκων, γιατί στην καθημερινή ζωή πάντα βρισκόμαστε εκτεθειμένοι στα πλήγματα της διαφορετικότητας. «…Η πρωτόγονη μη ανεκτικότητα (…) ξεφεύγει από κάθε κριτικό ορισμό ή σύλληψη. Και όμως, δεν είναι οι θεωρίες περί διαφορών που προκαλούν την άγρια μη ανεκτικότητα: αντίθετα, εκμεταλλεύονται ένα υπόβαθρο διάχυτης και προϋπάρχουσας μη ανεκτικότητας. (…) Η πιο επικίνδυνη μορφή μη ανεκτικότητας είναι ακριβώς αυτή που γεννιέται όπου απουσιάζει οποιαδήποτε φιλοσοφική θεωρία, και προέρχεται από στοιχειώδη ένστικτα. Γι’ αυτό δεν μπορεί να της γίνει κριτική και να χαλιναγωγηθεί με λογικά επιχειρήματα». Τα θεωρητικά θεμέλια του Χιτλερικού «Ο Αγών μου» μπορούν να καταρριφθούν με μια ριπή επιχειρημάτων, αν όμως οι ιδέες που αυτό πρότεινε επέζησαν και θα επιζήσουν σε κάθε αντιπαράθεση «είναι γιατί βασίζονται σε μια μη ανεκτικότητα άγρια, αδιαπέραστη από κάθε κριτική». Αυτή, στηρίζεται σε ένα «βραχυκύκλωμα κατηγοριών», που στη συνέχεια τροφοδοτεί οποιαδήποτε μελλοντική ρατσιστική θεωρία…(σελ.143-146).

iron.maiden.torture.inquisition

«…Επίσης, η πιο τρομερή μη ανεκτικότητα είναι εκείνη των φτωχών, που είναι και τα πρώτα θύματα της διαφορετικότητας. Δεν υπάρχει ρατσισμός μεταξύ των πλουσίων. Οι πλούσιοι το πολύ πολύ να παράγουν τις θεωρίες του ρατσισμού ‘ αλλά οι φτωχοί παράγουν την πρακτική της, που είναι και πολύ πιο επικίνδυνη. Οι διανοούμενοι δεν μπορούν να πολεμήσουν ενάντια στην άγρια μη ανεκτικότητα, γιατί μπροστά στην καθαρή και απερίσκεπτη θηριωδία, κάθε σκέψη αφοπλίζεται. Είναι, όμως, πάρα πολύ αργά να πολεμούν ενάντια στην θεωρητική μη ανεκτικότητα. (…) Και όμως εκεί βρίσκεται η πρόκληση. Είναι σαν να χάνουμε τον καιρό μας, αν πάμε να εκπαιδεύσουμε στην ανεκτικότητα τους ενήλικες που μας βομβαρδίζουν με εθνικούς και θρησκευτικούς λόγους. Είναι πάρα πολύ αργά. Άρα, λοιπόν, η άγρια μη ανεκτικότητα πολεμιέται στη ρίζα της, διαμέσου μιας διαρκούς εκπαίδευσης που αρχίζει από την τρυφερή ηλικία, πριν καν γραφεί σε βιβλίο και πριν σχηματίσει μια πάρα πολύ σκληρή και παχιά κρούστα πάνω στη συμπεριφορά του ανθρώπου» (σελ.146-147).

(* U. Eco, Πέντε Ηθικά Κείμενα, εκδ.Ελληνικά Γράμματα).

ΑΥΤΟΝΟΜΗ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ

Multicultural-Harmony1

46. ..Ελευθερία, Ισότητα, Αλληλοβοήθεια (p.kropotkin)

46. P.Kropotkin.pm.22-10-2012

– …..Ελευθερία, Ισότητα, Αλληλοβοήθεια………….. –

Mikhail-Nesterov.Hermit1889«…Τόσο μας έχει διαστρεβλώσει όλους μια εκπαίδευση που από τη μικρή ηλικία προσπαθεί να σκοτώσει μέσα μας το πνεύμα της επανάστασης και να αναπτύξει το πνεύμα της υποταγής στην εξουσία (…)
Η δουλοπρέπεια μπροστά στον νόμο έχει γίνει αρετή (…)
Βλέπουμε, τον δεσμοφύλακα που χάνει σιγά σιγά κάθε ανθρώπινο συναίσθημα, τον χωροφύλακα που είναι εκπαιδευμένος σα σκυλάκι του τσίρκου, τον χαφιέ που καμαρώνει, την κατάδοση που έχει μετατραπεί σε αρετή, τη διαφθορά που έχει γίνει καθεστώς ‘ όλα τα ελαττώματα, όλες οι κακές πλευρές της ανθρώπινης φύσης, ευνοούνται και καλλιεργούνται για το θρίαμβο του ‘Νόμου’.(…)
Ο Νόμος, όπως και το ιδιωτικό κεφάλαιο, που γεννήθηκε από την απάτη και τη βία και που αναπτύχθηκε με τις ευλογίες της Εξουσίας, δεν έχει καμιά δικαιολογία για να γίνεται σεβαστός από τους ανθρώπους. Γεννημένος από τη βία και τη δεισιδαιμονία, εγκαθυδριμένος προς όφελος του ιερέα, του κατακτητή και του πλούσιου εκμεταλλευτή, θα πρέπει να καταργηθεί τελείως τη μέρα που ο λαός θα θελήσει να σπάσει τις αλυσίδες του. (…)

Η Ελευθερία, η Ισότητα και η πρακτική της Αλληλοβοήθειας είναι το μοναδικό ουσιαστικό εμπόδιο που θα μπορούσαμε να αντιτάξουμε στα αντικοινωνικά ένστικτα ορισμένων από εμάς.(…)

Στην τωρινή κοινωνία, που είναι χωρισμένη σε αφεντικά και σε δουλοπάροικους, δεν μπορεί να υπάρξει η αληθινή ελευθερία ‘ και δεν θα υπάρξει όσο υπάρχουν εκμεταλλευτές και σκλάβοι, κυβερνώντες και κυβερνώμενοι.(…)

Bloody-Sunday-massacreIvan-VladimirovΟι πιο κερδοφόρες απασχολήσεις στην πολιτική και στη δημοσιογραφία γίνονται οι φωνασκίες περί πατριωτισμού, η δημιουργία σοβινιστικού πάθους και το φούντωμα του εθνικού μίσους. Ούτε τα παιδάκια δεν γλυτώνουν από αυτό: τα στρατολογούν (…), τα μεγαλώνουν με το μίσος (…), τα ανατρέφουν με την τυφλή υπακοή στους κυβερνώντες (…)…Θα τους φορτώσουν, λες και είναι μουλάρια, με σφαίρες, πολεμοφόδια και εξαρτήσεις, θα τους βάλουν στο χέρι ένα όπλο, και θα τους διατάξουν να προχωρήσουν με τον ήχο της σάλπιγγας, να σφάξουν σαν άγρια θηρία όποιον συναντήσουν στον δρόμο τους, χωρίς ποτέ να αναρωτηθούν: «Γιατί; Για ποιό λόγο;» (…) Να τι κατάφεραν όλο και όλο να μας δώσουν για ιδανικό σε μια εποχή που οι δυστυχισμένοι όλου του κόσμου δίνουν τα χέρια πάνω από τα σύνορα!(…)»

Ειρηνική διευθέτηση των διαφορών, ισορροπία, διάλυση των μόνιμων στρατών, αφοπλισμός – όλα αυτά είναι ωραία σαν όνειρα, αλλά δεν έχουν καμιά πρακτική αξία. Μόνο η επανάσταση θα μπορέσει να δώσει ένα τέλος στους πολέμους για τις αγορές, αφού ξαναβάλει το εργαλείο, τη μηχανή, την πρώτη ύλη και όλο τον κοινωνικό πλούτο στα χέρια του παραγωγού και αφού αναδιοργανώσει συνολικά την παραγωγή με τρόπο που να ικανοποιεί τις ανάγκες αυτών που τα παράγουν όλα. Ο καθένας να εργάζεται για όλους και όλοι για τον καθένα (…)
Για ποια ‘Tάξη’ μιλάνε; Μήπως για την αρμονία που ονειρευόμαστε εμείς οι αναρχικοί; Για την αρμονία που θα εγκαθιδρυθεί ελεύθερα στις ανθρώπινες σχέσεις, όταν η ανθρωπότητα θα πάψει να είναι χωρισμένη σε δύο τάξεις, που η μία τους θα θυσιάζεται προς όφελος της άλλης ‘ για την αρμονία που θα ξεπηδήσει αυτόματα από τα κοινά συμφέροντα, όταν όλοι οι άνθρωποι θα ανήκουν σε μια και την ίδια οικογένεια, όταν ο καθένας θα εργάζεται για την ευτυχία του συνόλου, και όλοι για την ευτυχία του καθενός; Και βέβαια όχι.(…)

Kirillov_stepan_razinΗ Tάξη σήμερα, είναι τα εννιά δέκατα της ανθρωπότητας να δουλεύουν για να παρέχουν την πολυτέλεια, τις απολαύσεις, την ικανοποίηση των πιο ευτελών παθών σε μια χούφτα χασομέρηδων.
Η Τάξη, είναι η στέρηση όλων όσων είναι αναγκαία για μια υγιεινή ζωή και για μια ορθολογική ανάπτυξη των πνευματικών δυνατοτήτων. Ο υποβιβασμός των εννιά δέκατων της ανθρωπότητας στην κατάσταση των υποζυγίων, που ζουν μεροδούλι μεροφάι, χωρίς ποτέ να τολμούν να σκεφτούν τις απολαύσεις που χαρίζουν στον άνθρωπο η μελέτη των επιστημών και η καλλιτεχνική δημιουργία.
Η Τάξη είναι η μιζέρια και η πείνα που έχουν γίνει φυσιολογική κατάσταση της κοινωνίας.(…)
Η Τάξη, είναι η γυναίκα που πουλιέται για να ταΐσει τα παιδιά της, είναι το παιδί που αναγκάζεται να κλειστεί στη φάμπρικα ή να πεθάνει από ασιτία, είναι ο εργάτης που υποβιβάζεται στην κατάσταση της μηχανής.(…)
Η Tάξη, είναι μια ελάχιστη μειοψηφία, καθισμένη στις κυβερνητικές καθέδρες, που επιβάλλεται για αυτό το λόγο στην πλειοψηφία και που μεγαλώνει τα παιδιά της για να πάρουν αργότερα τις ίδιες θέσεις, για να διατηρήσουν τα ίδια προνόμια, με το δόλο, τη διαφθορά, τη βία και τις σφαγές.
Η Tάξη, είναι ο αδιάκοπος πόλεμος ανθρώπου με άνθρωπο, επαγγέλματος με επάγγελμα, τάξης με τάξη, έθνος με έθνος. Είναι το κανόνι που δεν σταματάει να βροντάει στην Ευρώπη, είναι η ερήμωση της υπαίθρου, η θυσία ολόκληρων γενεών στα πεδία των μαχών, η καταστροφή μέσα σε ένα χρόνο του πλούτου που σώρευσαν αιώνες σκληρής δουλειάς.
Η Tάξη είναι η δουλοπαροικία, το αλυσόδεμα της σκέψης, ο εξευτελισμός της φυλής των ανθρώπων που τα διατηρούν τα όπλα και το μαστίγιο.(…)

Και η “αταξία”; – αυτό που ονομάζουν αταξία;
Είναι το ξεσήκωμα του λαού ενάντια σ’ αυτή τη βάρβαρη τάξη πραγμάτων, που σπάει τις αλυσίδες, ξεπερνάει τα εμπόδια και βαδίζει προς ένα καλύτερο μέλλον. Είναι το πιο ένδοξο κομμάτι της ιστορίας της ανθρωπότητας. Είναι η εξέγερση της σκέψης τις παραμονές των επαναστάσεων ‘ είναι η ανατροπή των υποθέσεων που έχει καθαγιάσει η ακινησία των περασμένων αιώνων ‘ είναι η εκδήλωση ενός πλήθους από καινούριες ιδέες (…) Η “αταξία” είναι η κατάργηση της αρχαίας σκλαβιάς, είναι το ξεσήκωμα του λαού (…) Είναι οι εποχές που στη διάρκειά τους, ολόκληρες γενιές κάνουν έναν αδιάκοπο αγώνα και θυσιάζονται για να βάλουν τα θεμέλια για μια καλύτερη ζωή της ανθρωπότητας (…)
Η “αταξία”, είναι η έκρηξη των πιο ευγενικών παθών και των πιο μεγάλων θυσιών, είναι η εποποιία της υπέρτατης αγάπης για την ανθρωπότητα».  ( 1879, P. Kropotkin ).

Αυτόνομη Πρωτοβουλία

kropotkintstudy

41. (m.bookchin) Η ΦΥΣΗ ΩΣ ‘ΘΕΜΕΛΙΟ’ ΜΙΑΣ ΗΘΙΚΗΣ ΤΗΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ

41. M.Bookchin.nature.ethics.pm.22-10-2012

– …Η ΦΥΣΗ ΩΣ ‘ΘΕΜΕΛΙΟ’ ΜΙΑΣ ΗΘΙΚΗΣ ΤΗΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ… –
gauguin-autumn2Η παραδοσιακή εικόνα του φυσικού κόσμου που προβάλλεται από την δυτική κοινωνία είναι βαθιά αντιδραστική («τυφλή», «βουβή», «σκληρή», «φειδωλή», ή ακόμα, «ένα βασίλειο της αναγκαιότητας», μία εχθρική «ετερότητα» που επενεργεί πάνω στον άνθρωπο με πιεστικό εξαναγκασμό, εναντίον του οποίου πρέπει αυτός να αντιτάξει τις δικές του δυνάμεις του μόχθου και της πανουργίας, προκειμένου να αυτοπραγματωθεί) ‘ μια αδιάλλακτη σύγκρουση, ένα προμηθεϊκό δράμα: η ατίθαση «εσωτερική φύση» πρέπει να ελεγχθεί διαμέσου της ορθολογικότητας, ο άνθρωπος πρέπει να ανυψωθεί από την «κτηνώδη ζωϊκότητα» στην λάμψη της πνευματικής καλλιέργειας, «η φύση πρέπει να κυριαρχηθεί» προκειμένου να χειραφετηθεί η ανθρωπότητα…
Η αντίληψη που προβάλλει η «Ριζοσπαστική Κοινωνική Οικολογία» είναι θεμελιακά διαφορετική: (με τα λόγια του M. Bookchin) «…ο φυσικός κόσμος γίνεται σφαιρικότερα αντιληπτός ως δημιουργικός, αλληλοβοηθητικός , γόνιμος και θ ε μ έ λ ι ο μιας η θ ι κ ή ς της ε λ ε υ θ ε ρ ί α ς».1
Ιδωμένες κάτω από ένα τέτοιο πρίσμα, οι βιολογικές σχέσεις σημαδεύονται λιγότερο καθοριστικά από τις «ανταγωνιστικές» ιδιότητες που τους καταλογίζει η δαρβίνεια ορθοδοξία, (μια π ρ ο β ο λ ή της αυθεντικής ζούγκλας- της κατάφωρα ανήθικης «ελεύθερης αγοράς» του ανθρώπινου ανταγωνισμού, της επικράτησης του ισχυρότερου), και περισσότερο από αλληλοβοηθητικά γνωρίσματα: η αμοιβαία συνεργασία μέσα στα πλαίσια της συμβίωσης, είναι εξίσου σημαντική και ο «ικανότερος» μπορεί να είναι εκείνος που βοηθάει περισσότερο κάποιον άλλο να επιβιώσει (W. Trager). Προωστική, λοιπόν, ισχύς της βιοτικής εξέλιξης υπήρξε η αυξανόμενη διαφοροποίηση των ειδών και η συνάρμοσή τους σε εξαιρετικά σύνθετες και κατά βάση αλληλοβοηθητικές, σχέσεις αμοιβαιότητας συμπληρωματικών σ υ μ β ι ω τ ώ ν.

EGON_SCHIELEΣτην οργανική εξέλιξη εκείνο που «εξελίσσεται» είναι κάτι περισσότερο από μιά συνάθροιση ενδοειδικών νημάτων, που το καθένα τους εκτυλίσσεται αυτόνομα από μόνο του διαμέσου μιας επιλεκτικής αλληλεπίδρασης «ανταγωνιστών» και «αβιοτικών» δυνάμεων που ξεδιαλέγουν τους «ικανούς» από τους «απροσάρμοστους». Εκείνο δηλαδή που λείπει από την «Καταγωγή των Ειδών» είναι μια συναρμοστική αντίληψη της ζωικής και φυτικής εξέλιξης. Η Εξέλιξη είναι η ιστορία της ανάπτυξης ο ι κ ο σ υ σ τ η μ ά τ ω ν (οικοεξέλιξη), δεν αποτελεί ένα γεγονός ατομικής φύσης, δεν υπάρχει εξέλιξη ενός μεμονωμένου είδους ‘ τα είδη εξελίχτηκαν ως μέρη της εξέλιξης οικολογικών κοινοτήτων (συνεξέλιξη). Τα οικοσυστήματα ωθούνται προς μια διαρκώς μεγαλύτερη ποικιλία και πολυπλοκότητα. Αυτή η λειτουργία έχει το κοινωνικό της ανάλογο στις αντιλήψεις μας για την ελευθερία.

Η ε λ ε υ θ ε ρ ί α με την πιο αρχέγονη μορφή της είναι «ήδη παρούσα στον αυτοπροσανατολισμό της ζωής σαν τέτοιας, και ειδικότερα στην ενεργό προσπάθεια κάθε οργανισμού να είναι ο εαυτός του και να αντισταθεί σε οποιεσδήποτε εξωτερικές δυνάμεις που αλλοιώνουν την ταυτότητά του». Μέσα λοιπόν σ’ αυτή την αυτοκατευθυνόμενη διαδικασία κινητικότητας και ερεθιστικότητας βρίσκεται η εμβρυώδης μορφή μιας στοιχειώδους υποκειμενικότητας και της νοητικοποίησης που αποφέρει τη σκέψη, τη συνείδηση και την ενδοσκοπική θέληση (και αυτό χωρίς καμία ανθρωπομορφική έπαρση). «…Κάθε οργανισμός είναι με μια έννοια «βουλητικός», ακριβώς όπως είναι «επιλεκτικός» στην ικανοποίηση των αναγκών του και «σκοποθηρικός» στην διαιώνιση της ευζωίας του. Μεταστοιχειώνει, οσοδήποτε αμυδρά, το θεμελιώδες χαρακτηριστικό της αυτοσυντήρησης, που τον κατατάσσει στις έμβιες μορφές, σε μια ικανότητα να επιλέγει μεταξύ διαζευτικών δυνατοτήτων που ευνοούν την επιβίωσή του – όχι απλώς να αντιδρά στα ερεθίσματα σαν φυσικοχημικό σύνολο».
Η ζωή επομένως, δεν είναι παθητική μπροστά στις δυνατότητες εξέλιξής της, αλλά κατευθύνεται ενεργά προς αυτές στα πλαίσια μιας συμμερισμένης διαδικασίας αμοιβαίας παρακίνησης ‘ είναι αυτοδιευθυνόμενη στην ίδια την εξελικτική της ανάπτυξη. Η ποικιλία και η πολυπλοκότητα επιπροσθέτουν τη διάσταση των διαφορισμένων εναλλακτικών λύσεων στο απλό γεγονός της επιλογής, και σε συνδυασμό με την επιλογή, το γεγονός της ελευθερίας.
Αυτή η υποτυπώδης «βούληση», «επιλογή», «ελευθερία», σίγουρα δεν οι ανθρώπινες. Αν τις αντιπαραβάλλουμε, χωρίζονται από την ικανότητα της ανθρωπότητας να συμβολίζει, να διατυπώνει, να θεσμοποιεί σχέσεις συγκροτώντας την ανθρώπινη «κοινωνία» σε διάκριση από τις αυθόρμητα σχηματισμένες βιοτικές κοινότητες, και ακόμη από τις ικανότητες εργασίας και εγκεφαλικής δραστηριότητας που υπάρχουν σε αμυδρή μόνο μορφή στα περισσότερα είδη ζώων.

rembradnt-millΤί μπορεί να σημαίνει οργανικότητα; Για τη παραδοσιακή δυτική αντίληψη η φύση διέπεται από αδυσώπητη νομοτέλεια ‘ οργανικότητα σημαίνει τη «φυλάκιση» της ελευθερίας από την «αναγκαιότητα». Όμως είναι ακριβώς μια γόνιμη φύση που σήμερα πεθαίνει κάτω από τους εξαναγκασμούς μιας αντιοικολογικής κοινωνίας. Οι αξίες που γίνονται αντιληπτές ως αυστηρά εγκεφαλικό προϊόν έρχονται σε αντίθεση με την ανάγκη για αντικειμενικές ρίζες.

Η φυσική φιλοσοφία σημαδεύεται άλλοτε από μυθικούς αρχαϊσμούς στο ένα άκρο και άλλοτε από έναν μηχανιστικό επιστημονισμό ‘ παρουσιάζεται η τάση να υπογραμμίζεται ο ηθικός εξαναγκασμός, μια ενότητα με το φυσικό κόσμο η οποία παγιώνεται από τη προσήλωση στην ιδέα του «φυσικού νόμου». Αντίθετα, η ο ι κ ο – φ ι λ ο σ ο φ ί α αναπτύσσεται με βάση τα συστατικά της ελευθερίας: τον αυθορμητισμό, την ποικιλότητα, τη γονιμότητα και τη δημιουργικότητα της φύσης. Η εικόνα ακριβώς μιας διεργασιακής φύσης με τις ενοποιητικές της έννοιες της δημιουργικότητας, της αλληλοβοήθειας και μιας ελευθερίας που γεννιέται από τον αυτοπροσανατολισμό της ζωής, μπορεί να αποτελέσει το υπόβαθρο για τη διατύπωση μιας «αντικειμενικής ηθικής». Κάτι βέβαια που δεν σημαίνει πως η φύση είναι «ηθική» με την ανθρώπινη έννοια ενός συνειδητού αυτοελέγχου ή αυτοαξιολόγησης. Η φύση δεν είναι ούτε «σκληρή» ούτε «σπλαχνική», ούτε «καλοκάγαθη» ούτε «κακόβουλη», ούτε «ευγενική» ούτε «τραχιά». Παρόμοια, δεν είναι «ιεραρχική» είτε «εξισωτική», «καταδυναστευτική» είτε «δημοκρατική», «εκμεταλλευτική» είτε «αγαθοεργός». Αυτού του είδους οι ανθρωπομορφικές αναγνώσεις ενός φυσικού ήθους είναι στην καλύτερη περίπτωση ρομαντικές ή, στη χειρότερη, θέτουν μια μυθική αντίληψη της φύσης στην υπηρεσία ολοκληρωτικών πολιτικών ιδεολογιών.
Μια σχετικιστική ηθική (ηθικό είναι απλώς εκείνο που είναι καλό για εμένα, άρα η ηθική μου είναι μια ηθική ως προς εμένα) είναι αναμφισβήτητα επικίνδυνη. Το πρόβλημα έγκειται στην εξεύρεση μιας αντικειμενικής ηθικής, αλλά ταυτόχρονα στην αποφυγή του ενυπάρχοντος σκοπέλου του αυταρχισμού. Ποια μπορεί λοιπόν να είναι αυτή η ελευθεριακή ηθική που θα αναπτύσσεται έχοντας σαν αφετηρία την οικολογία; Η ίδια η φυσική εξέλιξη μεταφέρει ένα ηθικό μήνυμα: μέσα στη φυσική ιστορία δεν έχει νόημα η έννοια της ι ε ρ α ρ χ ί α ς ‘ το βάρος δίνεται στην ποικιλομορφία. Η ανάπτυξη της ζωής θεμελιώνεται στην ανανέωση, στη δημιουργικότητα, στην αναπαραγωγή, στη γονιμότητα και όχι στον υποτιθέμενο «νόμο της ζούγκλας».Το μήνυμα είναι υπέρ της συνεργασίας ως μιας αναγκαίας συνθήκης για την επιβίωση.

Ενώ κάθε κοινωνία είναι μια κοινότητα, κάθε κοινότητα δεν είναι αναγκαστικά μια κοινωνία. Ανάμεσα στις φυτοζωικές κοινότητες και την ανθρώπινη κοινωνία υπάρχει μια διαβαθμισμένη συνέχεια ‘ παρόμοια, υπάρχει και μια διαβαθμισμένη συνέχεια ανάμεσα στη φυσική αλληλοβοήθεια και την ανθρώπινη ηθική. Κανένα όμως από τα δύο δεν μπορεί να αναχθεί στο άλλο. Η διαβαθμισμένη εξέλιξη από το οργανικό προς το κοινωνικό δεν συντελείται μόνο μέσω μιας επιπρόσθεσης θεσμικών δομών που οριοθετούν ξεκάθαρα την ανθρώπινη κοινωνία σε σχέση με τις φυτοζωικές κοινότητες ‘ συντελείται και ιδεολογικά στο μέτρο που οι κανόνες συμπεριφοράς, οι ηθικές αξίες και τα πρότυπα πεποιθήσεων συμμερίζονται μια στενή σχέση με τα φυσικά γεγονότα χωρίς να μπορούν αναγκαστικά να αναχθούν σε αυτά. Είμαστε κοινωνικά όντα, ακριβώς όπως είμαστε κατεξοχήν γονικά πλάσματα σε θηλαστικό σώμα. Καμιά από τις δύο αυτές ιδιότητες δεν μπορεί να διαλυθεί μέσα στην άλλη.

Vajda Lajos.tiger-and-lillies-1933Η εικόνα μιας εξελισσόμενης φύσης με μια τάση προς την ποικιλότητα, βαθμούς πληρότητας και αλληλοβοηθητικά γνωρίσματα, βρίσκεται σε διάσταση με μια ιμπεριαλιστική δυτική παράδοση βασισμένη σε σκληρούς ανταγωνισμούς και μια αίσθηση της «ετερότητας» διαποτισμένη από εχθρότητα. Το βήμα από τον φυσικό αυθορμητισμό, γονιμότητα και αλληλοβοήθεια στην ανθρώπινη σκοπιμότητα, δημιουργικότητα και συνειδητή συνεργασία είναι ποιοτικά καθοριστικό. Οι ανθρώπινες μορφές συμπεριφοράς και η ικανότητα για νοητικοποίηση δεν στερούνται σπερματικότητας, πρέπει να τοποθετηθούν μέσα στην οργανική εξέλιξη ‘ όμως παραποιούνται, όταν ανάγουμε το κοινωνικό στο φυσικό με τέτοιο τρόπο ώστε η αποσαφήνισή τους να ανήκει στην γενετική («ηθική του γονιδίου») παρά στην οικολογία.
Η «ριζοσπαστική κοινωνική οικολογία» συνηγορεί υπέρ μιας ισορροπίας που απορρίπτει τη γενετική ηθική χωρίς να απορρίπτει μια οργανισμική ηθική.

——————————————————–

1 Marray Bookchin: «Η ριζοσπαστικοποίηση της Φύσης».(εκδ. Ελεύθερος τύπος),

«Τί είναι Κοινωνική Οικολογία».(εκδ. Βιβλιόπολις),

«Η σύγχρονη Οικολογική Κρίση».(εκδ. Βιβλιόπολις),

«Ο μύθος του Υπερπληθυσμού».(εκδ. Ελεύθερος τύπος),

«Ιεραρχία και Κυριαρχία».(εκδ. Ελεύθερος τύπος),

«Η Οικολογία της ελευθερίας».(εκδ. Διεθνής Βιβλιοθήκη),

Marray Bookchin – Α.Roberts: «Η οικολογία και η Επαναστατική Σκέψη». (εκδ. Ελεύθερος τύπος)

ΑΥΤΟΝΟΜΗ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ

Polar-Bear1

27. (m.foucault)….για την ιστορία της ‘ηθικής’

27. foucault.ethics.marxism.pm

…..για την ιστορία της ‘ηθικής’ :
η αρχαία ελληνική ‘αισθητική της ύπαρξης’, η χριστιανική απονέκρωση, και η μαρξιστική ηθική……

egon.schiele.death-girlΌσον αφορά την ιστορία της ηθικής, έχουμε να διακρίνουμε μεταξύ πράξεων και ηθικού κώδικα.1 Οι πράξεις
είναι η πραγματική συμπεριφορά των ανθρώπων σε σχέση με τον ηθικό κώδικα που τους επιβάλλεται. Μια άλλη διάκριση
επίσης είναι απαραίτητη : ανάμεσα στον κώδικα που καθορίζει ποιές πράξεις επιτρέπονται ή απαγορεύονται, και τον κώδικα
που καθορίζει τη θετική ή αρνητική αξία των διαφόρων πιθανών συμπεριφορών. Και ακόμη, υπάρχει και μια άλλη
σημαντική πλευρά στις ηθικές εντολές : το είδος σχέσης που πρέπει να έχεις με τον εαυτό σου ‘ αυτό το τελευταίο το
ονομάζουμε η θ ι κ ή , και καθορίζει π ώ ς το υποκείμενο υποτίθεται ότι συγκροτεί τον εαυτό του ως ηθικό υποκείμενο των
ίδιων του των πράξεων.

Αυτή η σχέση με τον εαυτό έχει τέσσερις κύριες πλευρές :

(1) Η πρώτη απαντάει στο ερώτημα : ποιά είναι η πλευρά ή το μέρος του εαυτού μου ή της συμπεριφοράς μου που έχει
σχέση με την ηθική διαγωγή ; Στην κοινωνία μας, για παράδειγμα, θα μπορούσαμε να πούμε ότι το κυριότερο πεδίο
ηθικότητας (το μέρος των εαυτών μας που είναι σημαντικότερο για την ηθικότητα) είναι τα αισθήματά μας. Από την
καντιανή οπτική γωνία όμως, η πρόθεση είναι πολύ πιο σημαντική από τα αισθήματα. Και από την χριστιανική οπτική γωνία
είναι η επιθυμία. Έτσι, δεν είναι πάντα το ίδιο μέρος των εαυτών μας ή της συμπεριφοράς μας αυτό που είναι ουσιαστικό για
την ηθική κρίση. Αυτή την πλευρά την ονομάζουμε «η θ ι κ ή ο υ σ ί α» (substance ethique). Είναι κάτι σαν υλικό που
δουλεύεται από την ηθική.

angelico(2) Η δεύτερη πλευρά είναι αυτό που ονομάζουμε «τ ρ ό π ο  υ π ο τ α γ ή ς» (mode d’assujettissement), δηλαδή τον
τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι καλούνται ή παροτρύνονται να αναγνωρίσουν τις ηθικές υποχρεώσεις τους. (Ο θεϊκός
νόμος που αποκαλύφθηκε σε ένα κείμενο; Ο φυσικός νόμος, μια κοσμολογική τάξη ίδια για κάθε όν; Ένας ορθολογικός –
καντιανός, καθολικός – κανόνας; Η προσπάθεια να δώσεις στην ύπαρξή σου την ωραιότερη δυνατή μορφή; …).

(3) Την τρίτη πλευρά ονομάζει α υ τ ο -δ ι α μ ο ρ φ ω τ ι κ ή δραστηριότητα (pratique de soi) ή ascetisme – «α σ κ η τ ι
σ μ ό» με μια πολύ ευρεία έννοια. Ποιά είναι τα μέσα με τα οποία μπορούμε να αλλάξουμε τους εαυτούς μας προκειμένου
να γίνουμε ηθικά υποκείμενα ; Πώς δουλεύουμε πάνω σ’αυτήν την ηθική ουσία ; (Τί πρέπει να κάνουμε; Να μετριάσουμε
τις πράξεις μας; Να αποκρυπτογραφήσουμε τι είμαστε; Να ξεριζώσουμε τις επιθυμίες μας; Να χρησιμοποιήσουμε τη
σεξουαλική επιθυμία μας για να πετύχουμε κάποιους σκοπούς όπως το να αποκτήσουμε παιδιά;…).

(4) Η τέταρτη πλευρά είναι : Ποιό είδος τού ε ί ν α ι επιδιώκουμε όταν συμπεριφερόμαστε με ηθικό τρόπο ; (Θέλουμε να
γίνουμε αγνοί, ή αθάνατοι ή ελεύθεροι ή κύριοι του εαυτού μας κ.ο.κ.; ). Αυτό είναι εκείνο που ονομάζουμε «τ έ λ ο ς»
(teleologie).

Σ’αυτό λοιπόν που ονομάζεται η θ ι κ ή, υπάρχει μια πραγματική συμπεριφορά των ανθρώπων, υπάρχουν οι κώδικες και
υπάρχει αυτό το είδος σχέσης με τον εαυτό με τις τέσσερις πλευρές που αναφέραμε. Ανάμεσα σ’αυτές τις πλευρές υπάρχουν
σχέσεις μεταξύ τους αλλά και ένα είδος ανεξαρτησίας. Έτσι, για παράδειγμα, εάν ο σκοπός είναι μια απόλυτη αγνότητα του
είναι, τότε θα υπάρχει και ένας κατάλληλος τύπος τεχνικών αυτοδιαμορφωτικής δραστηριότητας (πχ. μια τεχνική
κάθαρσης).
middle.agesΣύμφωνα με τις αναλύσεις του Μ. Foucault,2 στην κλασική ε λ λ η ν ι κ ή φιλοσοφία ή ιατρική, η ηθική
ουσία ήταν τα αφροδίσια (την ίδια στιγμή πράξεις, επιθυμία και ηδονή – κάτι διαφορετικό από τη λαγνεία ή την χριστιανική
σάρκα). Ο τρόπος υποταγής; το ότι πρέπει να φτιάξουμε μια ωραία ύπαρξη ‘ είναι ένας αισθητικός τρόπος, μια
πολιτικοαισθητική (προσωπική) επιλογή. Οι άνθρωποι δέχονται τις ηθικές υποχρεώσεις με συνειδητό τρόπο για χάρη της
ομορφιάς ή της δόξας της ύπαρξης. Η αυτοδιαμορφωτική δραστηριότητα ήταν η τέχνη που χρησιμοποιούνταν, και το τέλος
ήταν ο έλεγχος του εαυτού.
Μέσα στην αρχαιοελληνική ηθική οι άνθρωποι δεν ασχολούνται με θρησκευτικά προβλήματα. Τί μας συμβαίνει μετά
θάνατον ; Τί είναι οι Θεοί ; Παρεμβαίνουν ή όχι ; Αυτά δεν είναι σημαντικά προβλήματα για τους Έλληνες και δεν
συνδέονται άμεσα με την ηθική, τη συμπεριφορά. Επίσης η ηθική δεν συνδέεται με κανένα νομικό θεσμικό σύστημα. Αυτό
για το οποίο όπως φαίνεται ανησυχούσαν περισσότερο ήταν να συγκροτήσουν ένα είδος ηθικής που θα ήταν μια αισθητική
της ύπαρξης. Πρόκειται για την ιδέα του β ί ο υ ως υλικού για ένα αισθητικό έργο τέχνης.
David Alfaro Siqueiros.struggle-emancipation1961Σ’αυτή την «τέχνη του βίου» η οικονομία της ηδονής έπαιζε έναν πολύ μεγάλο ρόλο. Αλλά βέβαια η ελληνική ηθική
ήταν συνδεδεμένη με μια καθαρά ανδρική κοινωνία με δούλους, όπου οι γυναίκες ήταν καταδυναστευόμενοι άνθρωποι των
οποίων η ηδονή δεν είχε σημασία, των οποίων η σεξουαλική ζωή έπρεπε να προσανατολίζεται και να καθορίζεται από τη
συζυγική τους θέση (status) κλπ…
Μια ηθική προσταγή για την οποία οι Έλληνες είχαν μια ειδική λέξη, ήταν η εξής : επιμέλεια εαυτού, που σημαίνει να
φροντίζεις τον εαυτό σου. Δεν σημαίνει απλώς να ενδιαφέρεσαι για τον εαυτό σου, ούτε να έχεις μια τάση για
αυτοπροσήλωση ή για αυτοσαγήνευση. Πρόκειται για μια λέξη που σημαίνει ότι επεξεργάζεσαι κάτι ή ασχολείσαι μ’αυτό ‘
περιγράφει ένα είδος εργασίας ‘ υπονοεί προσοχή, γνώση, τεχνική. Αυτή η δουλειά πάνω στον εαυτό δεν επιβάλλεται στο
άτομο μέσω του αστικού δικαίου ή της θρησκευτικής υποχρέωσης. Είναι μια επιλογή που κάνει το ίδιο το άτομο. Έχουμε
εδώ την ιδέα ότι το κυριότερο έργο τέχνης για το οποίο πρέπει κανείς να μεριμνήσει, η κυριότερη περιοχή στην οποία
πρέπει κανείς να εφαρμόσει αισθητικές αξίες είναι η ζωή του, η ύπαρξή του.

Στον χ ρ ι σ τ ι α ν ι σ μ ό όλη αυτή η ηθική αλλάζει. Επειδή έχει αλλάξει το ‘τέλος’ : το τέλος είναι η αθανασία, η
αγνότητα κλπ… Ο ‘ασκητισμός’ έχει αλλάξει, επειδή τώρα η αυτοεξέταση παίρνει τη μορφή της αυτο-αποκρυπτογράφησης
(το πρόβλημα της παρθενίας – πρότυπο γυναικίας ακεραιότητας γίνεται ιδιαίτερα σημαντικό ενώ δεν είχε σχεδόν καμία
σχέση με τη σεξουαλική ηθική στον ελληνορωμαικό ασκητισμό). Ο ‘τρόπος υποταγής’ είναι τώρα ο θείος νόμος και η
‘ηθική ουσία’ είναι η επιθυμία, λαγνεία, σάρκα κλπ… Αν με τη σεξουαλική συμπεριφορά εννοήσουμε τους τρείς πόλους – τις
πράξεις, την ηδονή, την επιθυμία, η χριστιανική «φόρμουλα» τονίζει την επιθυμία (θεωρητικά είναι σημαντική) και
προσπαθεί να την ξεριζώσει . Οι πράξεις πρέπει να γίνουν κάτι ουδέτερο (πρέπει να δρά κανείς μόνο για να τεκνοποιεί ή να
εκπληρώνει τα συζυγικά καθήκοντα). Και η ηδονή αποκλείεται τόσο θεωρητικά όσο και πρακτικά. Ακόμη,
αντικαταθίσταται η ιδέα ενός εαυτού ο οποίος πρέπει να δημιουργηθεί όπως ένα έργο τέχνης, με την ιδέα ενός εαυτού τον
οποίο πρέπει να απαρνηθεί κανείς επειδή η προσκόλληση στον εαυτό είναι αντίθετη στη θέληση του Θεού …

Vincent DesiderioΓια τον μ α ρ ξ ι σ μ ό  οι ηθικοί κανόνες θεμελιώνονται, προπαντός,στη συγκεκριμένη ανάλυση της
κοινωνικής πραγματικότητας. Για τον Engels οι άνθρωποι, συνειδητά ή ασυνείδητα, αντλούν – σε τελευταία ανάλυση- τις
ηθικές αντιλήψεις τους από τις οικονομικές, πρακτικές σχέσεις όπου θεμελιώνεται η ταξική τους κατάσταση. Κατά συνέπεια,
η ηθική στις ταξικές κοινωνίες είναι πάντοτε ταξική.. Η υπερβατική, επουράνια ηθική, δεν είναι για τον μαρξισμό παρά η
φανταστική λύση των επίγειων αντιθέσεων. Η ηθική, ιδιαίτερη μορφή κοινωνικής συνείδησης, συνιστά συστατικό στοιχείο της
ιδεολογίας μιας τάξης, δεν πρόκειται για κάποιο αυτόνομο υπερταξικό σύνολο αρχών και κανόνων.
Η ίδια η ύπαρξη του δικαίου συνιστά την πρακτική απόδειξη της αδυναμίας της ηθικής. Αποδεικνύει ότι οι κοινωνικές
ανάγκες δεν έχουν γίνει εσωτερικές ως προς το άτομο, αλλά εξωτερικές ανάγκες της κοινωνίας. Η έννοια του ‘ηθικού
καθήκοντος’ είναι μια αφηρημένη και αλλοτριωμένη έκφραση αυτής της αντίφασης. Η ηθική, λοιπόν, είναι έκφραση και
ταυτόχρονα ενεργό στοιχείο των κοινωνικών συγκρούσεων, και στον χώρο της εκφράζονται διαμεσολαβημένες οι
οικονομικές και ευρύτερα οι κοινωνικές αντιθέσεις. Τα ηθικά συστήματα δεν έχουν καθολικό κύρος και δεν είναι αιώνια.
Η σχετικότητα (ιστορική ή ταξική) του καλού και του κακού, αποδεικνύει ότι δεν υπάρχει το απόλυτο (το εξωιστορικό)
αγαθό. Στις ταξικές κοινωνίες, ό,τι είναι ηθικό για τους «μέν» μπορεί να είναι ανήθικο για τους «δέ». (Όπως γράφει ο
Α.Gramsci, όσο διαρκεί η εκμετάλλευση, η φτώχεια, η αμάθεια οι κοινωνίες δεν μπορούν να «ηθικοποιηθούν»).
john piper 1903-1992Αφηρημένες έννοιες όπως η αγάπη ή η ευθύνη, μετατρέπονται στον μαρξισμό σε έννοιες που δηλώνουν την αγωνιστική
αλληλεγγύη συγκεκριμένων κοινωνικών κατηγοριών σε συγκεκριμένες ιστορικές συνθήκες. Θεμέλιο της μαρξιστικής ηθικής
(στη σημερινή φάση της ανθρωπότητας) είναι η συμμετοχή στην πολιτική πράξη, δηλαδή στο πρακτικό έργο της
κατάργησης της ‘αλλοτριωμένης’ πράξης, και της αλλοτριωμένης συνείδησης που της αντιστοιχεί. Η αγωνιστική πράξη έχει
εδώ σαν κορυφαία της στιγμή την θ υ σ ί α: ο εκμηδενισμός του ατόμου υπέρ του συνόλου. Καμιά θυσία, μπορούμε να
υποστηρίξουμε, δεν δικαιώνεται, όμως γνωρίζουμε ταυτόχρονα ότι οι κοινωνικοί αγώνες είναι αναπόφευκτοι στις κοινωνίες
όπου υπάρχουν τάξεις..3

———————————————–

1 Είναι δυνατοί τρείς «γενεαλογικοί» τομείς : α) Μια ιστορική οντολογία των εαυτών μας σε σχέση με την αλήθεια μέσω της οποίας
συγκροτούμαστε ως υποκείμενα γνώσης, (β) Μια ιστορική οντολογία των εαυτών μας σε σχέση με ένα πεδίο εξουσίας μέσω της οποίας συγκροτούμαστε ως υποκείμενα που δρούμε στους άλλους και (γ) Μια ιστορική οντολογία σε σχέση με την ηθική μέσω της οποίας συγκροτούμαστε ως ηθικοί δρώντες. Αυτοί είναι οι τρείς άξονες για την ‘γ ε ν ε α λ ο γ ί α’ (M. Foucault) .
2 Ethics: Subjectivity and Truth (Essential Works of Foucault, 1954-1984, Vol. 1).

3 βλπ. Ε. Μπιτσάκης: «Φιλοσοφία του ανθρώπου», κυρίως κεφ. 7ο, 8ο, 9ο, 11ο. Ε. Μπιτσάκης: «Θεωρία και πράξη», κεφ. 7ο. Και: Istvan Meszaros: «Η θεωρία του Marx για την αλλοτρίωση», μέρος 2ο, κεφ. Ζ.

Αυτόνομη Πρωτοβουλία

spanish.CivilWar2

(Spanish Civil War, Republican soldiers 1938, Robert Capa)