156. dark ages

van.gogh1888

[12-03-2016], …Bulgarian ‘migrant hunter‘ leads vigilante patrols in armoured vehicles,

vincent-van-gogh

far-right Alternative for Germany (AfD),

/ …University of Illinois chaos is result of Trump’s divisive rhetoric,

Philip Guston KKKlan    kkklan.Philip Guston1969

…»racism, nativism, sexism, macho militarism […] since the 1960s«, …»How did this happen? «,

N.Chomsky: 2016 Election Puts US at Risk of «Utter Disaster»,

Macchiaioli-Telemaco..Signorini    Gino Romiti1881 - 1967

…“I don’t know if sand can glow in the dark, but we’re going to find out.”,

…»U.S. Muslim women strike back against hate crimes«, / …’Stop invasion of Europe’ (Calais),

Jose Gutierrez Solana (1886-1945)    Jose Gutierrez Solana(1886-1945)

/ …Dalit movement (India), / …Diyarbakır, city of the dead and missing, …Campaign for Right to Information,

/ …»the imperial myopia of B.S.»,

Jose-Gutierrez Solana (1886-1945)    Jose Gutierrez Solana.(1886-1945)

[13-03-2016], …»Alone in Berlin«,

/ … [Primo Levi – Hannah Arendt Center ], … [ New York Times 1922, «popular.idol.in.Bavaria» ],

Leon Bibel    Leon Bibel1938

…»The poor, old and workless«, …»afraid that we will have dictatorship in Poland«,

/ …birth.control.pills – Yazidi women-slaves, / …»danger is twofold«,

Paolo Mara    Paolo.Mara

/ …Idomeni Greek border, …Stuck on the refugee trail,

/ …the harems of the Ottoman Empire, …»pioneers of their generation and examples to our mothers«,

Leon Bibel.american.way    Leon Bibel1939

/ …AfD fall. &.rise – nazis out, / …(UN) South Sudan,

/ …D.T. ‘Not Violent Enough’, …»racism and fascistic tendencies of Trump as a serious warning«,

Leon-Bibel    R. Renucci

[14-03-2016], …the.rally.in.St.Louis, …Climate Change-Fueled Food Crisis Could Kill Half a Million by 2050,

discrimination -from microaggressions to race-fueled police violence…,

Vincent Van Gogh    Vincent Van Gogh1888

…»as megaphones for a loud cry of protest from the long-suffering and the ignored«.

Syria-civil-war-five-years, …Turkey.international-reactions-on-bomb-attack,

fernandovicente    Fernando Vicente.anatomy

/ …»Στην πορεία της μεταγενέστερης πολιτικής ιστορίας της Δύσης, η τάση να αποπολιτικοποιείται η πολιτεία και να μετατρέπεται σε ένα σπίτι ή σε μια οικογένεια διεπόμενη από σχέσεις αίματος και από καθαρά οικονομικές πράξεις, θα εναλλάσσεται με διαμετρικά αντίθετες φάσεις, στις οποίες κάθε τι απολιτικό πρέπει να κινητοποιηθεί και να πολιτικοποιηθεί. Αναλόγως με το αν επικρατεί η μία ή η άλλη τάση, θα μεταβάλλεται επίσης και η λειτουργία, η μετατόπιση και η μορφή του εμφύλιου πολέμου· […]» (G. Agamben, Stasis) – [ The European Graduate School ].

Fernando Vicente    Fernando.Vicente

«…The concept of the totalitarian State applies only at the macropolitical level, to a rigid segementarity and a particular mode of totalization and centralization.  But fascism is inseparable from a proliferation of molecular focuses in interaction, which skip form point to point, before beginning to resonate together in the National Socialist State […]
…What makes fascism dangerous is its molecular or micropolitical power, for it is a mass movement: a cancerous body rather than a totalitarian organism.  American film has often depicted these molecular focal points; band, gang, sect, family, town, neighborhood, vehicle fascisms spare no one.  Only microfascism provides an answer to the global question: Why does desire desire its own repression, how can it desire its own repression?  The masses certainly do not passively submit to power; nor do they «want» to be repressed, in a kind of masochistic hysteria; nor are they tricked by an ideological lure.  Desire is never separable from complex assemblages that necessarily tie into molecular levels, from microformations already shaping postures, attitudes, perceptions, expectations, semiotic systems, etc.  Desire is never an undifferentiated instinctual energy, but itself results from a highly developed, engineered setup rich in interactions: a whole supple segementarity that processes molecular energies and potentially gives desire a fascist determination.  Leftist organizations will not be the last to secrete microfascisms.  It’s too easy to be antifascist on the molar level, and not even see the fascist inside you, the fascist you yourself sustain and nourish and cherish with molecules both personal and collective.» (Gilles Deleuze & Felix Guattari, A Thousand Plateaus: Capitalism and Schizophrenia, p.214-15),

… [ Anti-Oedipus, preface by M. Foucault, University of Minnesota Press ].

Fernando..Vicente    FernandoVicente

…»D/G’s call to look to the «fascist within you» is far from an «individualist» retreat from politics. Rather, microfascism as «molecular molarity,» as runaway sedimentation, is precisely the creation of individuals. ATP, in short, refocuses the struggle from a fascist State at whose pretensions capital would only laugh, to micro-fascism, the production of individuality.[…]» (J.Protevi).

Fernando-Vicente

{ Gilles Deleuze: «schizophrenia_and_society«, in Gilles Deleuze: Two-Regimes-of-Madness 1975-1995,

Gilles Deleuze and F.Guattari: Schizos, Nomads, Rhizomes – … rhizomes, …A-Thousand-Plateaus.pdf ,

Desire Was Everywhere }

Fernando Vicente.atlas    fernando-vicente

{ …»In the camp, one of the reasons that can drive a prisoner to survive is the idea of becoming a witness«, G.Agamben: Remnants of Auschwitz, The W i t n e s s and the Archive, Zone Books 1999,

…G.Agamben (Symposium, 1995) : «We Refugees» – ..the state and the concentration camp…“A Zone of Indistinction” – A Critique of Giorgio Agamben’s Concept of Biopolitics – …G.Agamben – The Homo Sacer series structure in visual form –

[ ‘the market is the one true universal of capitalism‘, parrhesia journal ] – …Special Issue on Civil Society, Foucault Studies no.20, 12/2015 – [ Judith Butler, «Indefinite Detention«, in Precarious Life: The Powers of Mourning and Violence, J.Butler (ed.), London: Verso ].

…Agnes Heller, «Writing moral philosophy and philosophy of history for me then became a way to pay my debt as a survivor» (Hungary) }.

Othon Friesz (1879-1949)    Othon..Friesz 1879-1949

Germany’s Election Hangover: Right Wing Takes Flight, …through river to cross border,

They await the outcome of EU-Turkey discussions,

steinlen-theophile-alexandre1859-1923    Willi Geiger1923

Trump presidency rated among top 10 global risks, …EU-Turkey … deal,

Growing up unequal: gender-socioeconomic differences,

leon_spilliaert1908    max.radler

Why are Tibetans setting themselves on Fire?  – China Labour Bulletin,

Gabriele Munter1877-1962.blue.rider.expressionism    gabriele-munter-1909

Next Disaster: Libya Descends into Chaos, …Turkey’s military crackdown on Kurds,

Kobane’s Women, …3 Academics Arrested,

Walter-Schnackenberg    Walter Schnackenberg1950

[18-03-2016], …sparta-Prague-fan-filmed, …fans-treated-Madrid-beggars-like-animals,

a visit to the camp, …everyday realities, …»Η πορεία των προσφύγων ήταν μια αυθόρμητη πράξη αντίστασης«,

gabriele-munter    Gabriele-Munter

Royal Navy warships to Libya ‘to deter migrants’, …»have no value any longer» (Turkey),

…»US should be taking lessons from Cuba«, …Argentina’s battle with «Vulture Fund» creditors.

Karl Nicholason1969    karl-nicholason

…’tragic.tale.of.supergun’, / …forthcoming presidential elections US,

/ …Βίντεο για την αποφυλάκιση: youtube.com/watch?v=a_4DdWgqcsc

Albert Weisgerber (1878–1915)    Albert Weisgerber(1878–1915)

…»και η ανοχή του πολιτικού συστήματος«,

look.magazine.1938    puss-magazine

[19-03-2016], …“The ‘double-speak’ this deal is cloaked in fails to hide the European Union’s dogged determination to turn its back on a global refugee crisis, and wilfully ignore its international obligations”,

action plan against far-right crime, …Our fragmenting Europe and DiEM’s response, …Brazil-corruption-and-a-dangerous-subversion-of-democracy,

picasso-pablo1948    picasso-pablo.las meninas1957

[21-03-2016], …En Cuba Obama en visita oficial,

cuba.fidel    oswaldo guayasamin-fidel-castro1961

Ukraine.far.right, …Turkey-Amnesty, …»She had been fighting against Nazi regime«,

…refugee.cameras, …Germany statistics, / …Médecins Sans Frontières,

Gabriele.Munter    Gabriele -Munter

[22-03-2016], …BRUSSELS attacks, …»European values«,

…’king.to.adress.the.nation‘,

fortress

κήρυγμα μίσους, / …»the heart of EU», …liberation, …why Belgium?, …»more.money«,

fortressEU

/ …Against Cyber Censorship, / …Race and Social Theory,

…PUSSY RIOTS (1), (…2), (…3), (…4), (…5), Nadya Tolokonnikova,

steinlen-theophile-alexandre1905    Othon Friesz.1879-1949

[25-03-2016], …eu-turkey-deal-violates-fundamental-human-rights, …trial of Cumhuriyet,

Palestine, …»How would Brexit affect the threat to the UK from Islamic militancy?«,

Othon Friesz1879-1949    Othon Friesz 1879 -1949

Brussels.police.raids,

/ …convicting Bosnian Serb leader Radovan Karadzic,

Maynard Dixon1943    Othon.Friesz 1879-1949

Σρεμπρένιτσα: Οι οκτώ συν μία αποδείξεις για το προσχεδιασμένο της οργανωμένης σφαγής,

siqueiros-david-alfaro    Emil Filla1907

Belgium’s network of nuclear power stations,

/ …We call for the creation of a new ‘International of Cities of Asylum,

Othon Friesz 1879-1949    Othon Friesz 1879- 1949

…»the emotional toll of surveillance«, …»how to handle the bitterness between«,

far-right protesters at Brussels, …migrants-protest,

berlin-1925    berlin-1927

…’Committee to Protect Journalists‘, …’counter current news‘,

Alexanderplatz. Berlin1924    berlin1927

{ …African Activist Archive Project, …apartheid museum, …Digital Innovation South Africa,

photo collection, …Anti-apartheid movement archives }

nelson.mandela

[01-04-2016], …Large-scale forced returns of refugees from Turkey to war-ravaged Syria (Amnesty International),

the «real boss«, …right-to-information-cannot-be-blocked, …the demagogue, …shooting-at-each-other,

Ellis_island.NY    berlin1928

[03-04-2016], …Rival ethnic groups clash in Piraeus, …Hundreds will be deported back,

…»transcript published by Wikileaks, shows officials discussing ways of putting pressure on Greece«,

schiele    Egon-Schiele-1910

…la lutte continue, … children missing from Calais camp, …anti-Islam rally in Molenbeek,

…»a young democracy courageously fighting off the “hybrid war” or a “fascist neoliberal puppet of Washington masters”«,

Gabriele Munter (1877-1962)    Gabriele Munter

AfD party wants to ban all mosques, …their No.1 concern is the rejection and expulsion,

…»immigration of so many Muslims will change our culture«,

Shanghai 1949    Shanghai.1940s

…ICIJ · The International Consortium of Investigative Journalists – ‘Panama Papers‘,

…first migrants to be deported from Greece – amid warnings,

Gabriele Munter.(1877-1962)    Gabriele Munter(1877-1962)

[06-04-2016], …Sharia Villages (Bosnia), …death penalty, …panama papers,

social exclusion felt in Europe, …US elections,

Stanley William Hayter1943 (1901-1988)    Emil Filla1908

τι συνέβη στη Γιουγκοσλαβία στα χρόνια της δεκαετίας του 1990,

…»some stark results from the Balkan wars of the 1990s«,

Leon-Bibel1936    Herbert Ploberger

……Erdogan-and-the-isolation-of-turkey, …refugees-in-Greece-warn-of-suicides,

…»The Syrian Crisis: A Timeline»,

Jose Gutierrez-Solana (1886-1945)    JoseGutierrez Solana (1886-1945)

[09-04-2016], …αντιφασιστική συγκέντρωση στη Πλατεία Κοραή,

K K K, / … ( “nuclear winter” on a planetary scale ),

hannah-hoche1930    Hannah Hoch

συνοριογραμμή Ελλάδας και ΠΓΔΜ, …δεν υπάρχει πλέον ευρωπαϊκό «κεκτημένο»,

/ …»Blood flows everywhere in Burundi», / …Nuit Debout [night of occupations],

Boulevard-Shadows    Antonio Donghi

…Moria deportation camp, …has been slammed by human rights agencies,

Arab school-Swedish Malmo on fire,

Amedeo Modigliani    Amedeo Modigliani1917

/ …’Shared Responsibility Committees‘, …can.he.be.stopped?

/ …Victims of Franco’s dictatorship,

ed.hopper.clown    Rafal Malczewski1930

…’Η βίαιη εκκένωση του λιμανιού της Χίου’, …UNHCR regrets violence at Idomeni,

plastic.bullets.to.the.head, …clashes-between-migrants-and-police-at-border (Idomeni),

Schlemmer_Bauhaus    Rafal Malczewski1926

…Πειραιάς:  youtube.com/watch?v=jPhiBUugPYw

/ …Amnesty demands release -arrested academics, migrants.Turkey:… youtube.com/watch?v=0SdCEJeXoWs

Jahre-Maerz_Herbert-Bayer

…“migrant hunters”, …OPEN.THE.BORDERS, …»vanished«,

Nuit debout à Paris, …»The Republican civil war»,

Josef Capek    josef-capek1933

[14-04-2016], …ανακοίνωση, συνυπογράφουν ανεξάρτητοι εθελοντές Ειδομένης και ομάδες αλληλεγγύης,

…’Ειδομένη: γδύσιμο αλληλέγγυας, βασανισμοί και τρομοκρατία,

Herbert von Reyl-Hanisch1930

…»η αριστερή πτέρυγα του κράτους«,

hannah hoch

{ Carl Sagan },

cosmos-g.smith

Αυτόνομη Πρωτοβουλία

54. Saul Newman, From Bakunin to Lacan: Anti-authoritarianism, dislocation of power (2001).

54. SaulNewman.post-anarchism.22-10-2012

Saul Newman, From Bakunin to Lacan: Anti-authoritarianism and the dislocation of power (2001).

anarchy_bakunin.zeelszΟ Saul Newman υποστηρίζει ένα είδος ατομικιστικού αναρχισμού τον οποίο συνδέει με τον αναρχισμό του Μαξ Στίρνερ και με τον μεταστρουκτουραλισμό. Η κύρια αναφορά του Newman στον μεταστρουκτουραλισμό αφορά την λακανική ψυχανάλυση αλλά ταυτόχρονα διαπραγματεύεται έννοιες του Ντελέζ, του Ντεριντά, του Φουκώ και άλλων. Ο Μετα-αναρχισμός που θεμελιώνει ο Newman βασίζεται σε μια κριτική του αναρχισμού βασισμένος στις λακανικές έννοιες του Πραγματικού και της έλλειψης. Ο κλασικός αναρχισμός βασίζεται σε μια κριτική της χομπσιανής πολιτικής θεωρίας. Σύμφωνα με τον Χομπς η φυσική κατάσταση του ανθρώπου είναι αυτή της διαρκούς σύγκρουσης, ενός πολέμου δίχως τέλους με στόχο της επιβολή της βούλησης του καθενός.

Ο άνθρωπος έχει φύση εγωιστική και κακή, ενδιαφέρεται μόνο για να επιβληθεί στους άλλους και να αυξήσει την δύναμή του. Έτσι σύμφωνα με τον Χομπς η δημιουργία της οργανωμένης κοινωνίας βασίζεται στο πέρασμα από αυτή τη φυσική κατάσταση όπου ο κάθε άνθρωπος αποτελεί λύκο για τον άλλο σε μια κατάσταση ειρηνικής συμβίωσης. Αυτό είναι δυνατό μέσα από ένα κοινωνικό συμβόλαιο μεταξύ των ανθρώπων σύμφωνα με το οποίο οι άνθρωποι παραχωρούν μέρος της εξουσίας τους στο κράτος με την προϋπόθεση ότι όλοι θα συναινέσουν σε αυτή την παραχώρηση. Διαφορετικά το σπάσιμο του κοινωνικού συμβολαίου σημαίνει επιστροφή στην κατάσταση όλοι εναντίων όλων. Το κράτος είναι απαραίτητο για να διασφαλίζει την αρμονική και ειρηνική διαβίωση και παρεμβαίνει όταν αυτή τίθεται σε κίνδυνο. Σε αυτή την χομπσιανή αντίληψη της ανθρώπινης φύσης και του ρόλου του κράτους αντιτίθεται πλήρως ο αναρχισμός. Ο αναρχισμός απηχεί μια αισιόδοξη αντίληψη για την ανθρώπινη φύση, η οποία θεωρείται εγγενώς καλή. Η ανθρώπινη φύση οδηγεί σε μια κοινωνία συγκροτημένη με βάση τις αρχές της αλληλοβοήθειας, της αλληλεγγύης κτλ. Το κράτος είναι αυτό που μέσα από την αναπαραγωγή της εξουσίας διαστρέφει αυτή την εγγενώς θετική ανθρώπινη φύση και για αυτό πρέπει να καταλυθεί. Η ανθρωπολογική θέση του αναρχισμού σχετικά με την ανθρώπινη φύση αποτελεί μια ακριβής αντιστροφή της χομπσιανής θέσης. Σύμφωνα με τον Newman ο κλασικός αναρχισμός αναπαράγει την χριστιανική έννοια του ανθρώπου, του καλού, του λόγου κτλ και βασίζεται σε μια έννοια που πηγάζει από τον διαφωτισμό. Ο διαφωτιστικός ανθρωπισμός αναγνωρίζει σε κάθε άνθρωπο μια κοινή ουσία, προσεγγίζει τον άνθρωπο υπό την οπτική του καθολικού. Ο Newman θεωρεί ότι ο ανθρωπισμός δημιουργεί και αναπαράγει έννοιες κυριαρχίας και αυθεντίας εφόσον αποκλείει την ιδιαιτερότητα και την διαφορετικότητα. Ο ανθρωπισμός του αναρχισμού βασίζεται στην αναγνώριση κάποιας βαθύτερης ουσίας του ανθρώπου δηλαδή σε μια ουσιοκρατία την οποία ο Neuman θεωρεί επικίνδυνη και αντιτιθέμενη στο πρόταγμα του αναρχισμού. […]

Michel Foucault

Desmond Morristhe-old-dilemma-1988Ο Newman πέρα από τον Στίρνερ χρησιμοποιεί και την φουκωική κριτική της εξουσίας. Ο Φουκώ συμφωνεί με τον αναρχισμό στο ότι ο μαρξισμός αποτελεί απλά μια επιβεβαίωση του τόπου της εξουσίας. Επίσης ασκεί κριτική στον οικονομικό αναγωγισμό του. Επίσης υποστηρίζει ότι μια επανάσταση μπορεί να αφήσει τον τόπο της εξουσίας ανέπαφο. Ωστόσο στη συνέχεια επικρίνει τον αναρχισμό στο ότι έχει την ίδια αντίληψη με τον μαρξισμό για την εξουσία και ότι αποτελούν τις δυο όψεις του ίδιου νομίσματος. Έτσι ο Φουκώ προχωρά σε μια κριτική της εξουσίας βασισμένη στην εξουσία όχι ως κάτι που κατέχεται ή όχι αλλά ως κάτι που διαπερνά όλα τα κοινωνικά δίκτυα , διαχέεται. Η εξουσία είναι παντού γιατί προέρχεται από παντού. Η εξουσία επιμερίζεται σε στρατηγικές και τακτικές που βρίσκονται διαρκώς υπό διαμόρφωση. Το κράτος δεν είναι αυτό από το οποίο προέρχεται η εξουσία αλλά απορρέει από την εξουσία όπως όλοι οι θεσμοί. Ενώ οι αναρχικοί βλέπουν την εξουσία να πηγάζει από τους θεσμούς ο Φουκώ υποστηρίζει ότι οι θεσμοί απορρέουν από την εξουσία. Ο Φουκώ συνεχίζει το πολεμικό μοντέλο του Χομπς και Στίρνερ για την κοινωνία και υποστηρίζει ότι είναι το μοναδικό μοντέλο που ξεπερνά τον κίνδυνο της ουσιοκρατίας. Ο Φουκώ αντιστρέφει τη ρύση του Κλαούσεβιτς ότι ο πόλεμος είναι η συνέχιση της πολιτικής με άλλα μέσα, υποστηρίζοντας ότι η πολιτική είναι πόλεμος που συνεχίζεται με άλλα μέσα. Αυτός ο πόλεμος είναι διαρκής και δεν καταλήγει όπως στον αναρχισμό σε μια τελική κατάσταση ειρήνης. Η γενεαλογική μέθοδος του Φουκώ στοχεύει στο να αποκαλύπτει συνέχεια την απόκρυψη του διαρκούς ανταγωνισμού, ενός μη τόπου. Η εξουσία για τον Φουκώ δεν βρίσκεται ούτε στο κράτος, ούτε στην μπουρζουαζία, ούτε στον νόμο. Η εξουσία αποτελεί έναν μη τόπο, εξαιτίας της μεταβλητότητάς της, της επανεγγραφής και επανερμηνείας της. Η κριτική του Φουκώ απορρίπτει την εξουσία ως καταπίεση και αντιτείνει μια άλλη προσέγγισή της, της εξουσία ως παραγωγική. Η εξουσία παράγει το υποκείμενο. Για τον Φουκώ όπως και τον Στίρνερ η ανθρώπινη ουσία δεν αποτελεί απλά αποτέλεσμα της κυριαρχίας αλλά είναι και μέσο για την άσκησή της. Η αντίσταση για τον Φουκώ αποτελεί μαζί με την εξουσία μια σχέση αγωνισμού. Ωστόσο το ερώτημα κατά πόσο είναι δυνατή η αντίσταση σύμφωνα με τον Φουκώ φαίνεται να μην απαντάται πλήρως και με συνέπεια σύμφωνα με τον Newman. O Φουκώ προτείνει ότι μέσω της άσκησης μπορεί κάποιος να αυξήσει την δύναμη που ασκεί στον αυτό του. Αυτό αποτελεί και τον θεμελιώδη όρο για την ελευθερία. […]

G. Deleuze – F.Guattari
Aleks.Rodchenko.selfΗ αναφορά του Φουκώ σε παραδείγματα αντίστασης (όπως για παράδειγμα στα σώματα και τις απολαύσεις) πέφτουν σε αυτό που ήθελε να αποφύγει, την ουσιοκρατία και τον θεμελιωτισμό. Ο Ντελέζ και Γκουατταρί αναλαμβάνουν να συνεχίσουν την συζήτηση από εκεί που την άφησε ο Φουκώ. Ωστόσο με την έμφασή τους στην επιθυμία ως πρότυπο αντίστασης εκλαμβάνουν την επιθυμία ως εξωτερική της εξουσίας. Έτσι επιβεβαιώνουν την ουσιοκρατία που ήθελαν να καταρρίψουν. Σύμφωνα με τους Ντελέζ και Γκουατταρί το κράτος θεωρείται μια αφηρημένη μορφή, μια αφηρημένη μηχανή η οποία οργανώνει τις οικονομικές ροές σε έναν τρόπο παραγωγής. Έτσι θεωρούν ότι το κράτος είναι αυτό που οργανώνει τον τρόπο παραγωγής και όχι το αντίθετο όπως υποστηρίζουν οι μαρξιστές. Η επιθυμία δεν καταπιέζεται πάντα από το κράτος αλλά πολλές φορές χρησιμοποιείται από αυτό. Οι άνθρωποι μπορούν να επιθυμούν την καταδυνάστευσή τους ή μπορούν να επιθυμούν την ελευθερία τους. Το να επιθυμεί κάποιος την καταδυνάστευση δεν σημαίνει απαραίτητα ότι πέφτει θύμα κάποιας ιδεολογικής παγίδας ή ότι υποφέρει από ψευδή συνείδηση. Η υποδούλωση και η καταπίεση είναι μέρος της επιθυμίας μας. Έτσι η πολιτική πράξη εναντίον του κράτους σημαίνει να ξεφορτωθούμε την επιθυμία μας για υποδούλωση και καταπίεση, διαφορετικά η αντίσταση θα έχει ως αποτέλεσμα να επανα-επιβεβαιώνει τον τόπο της εξουσίας.

Για τους Ντελέζ και Γκουατταρί η επιθυμία καναλιζάρεται προς το κράτος μέσα από την αυτόβουλη καθυπόταξη στην οιδιπόδεια αναπαράσταση και την ψυχανάλυση. Ο Οιδίποδας έχει μετατραπεί στην καινούργια αφηρημένη μηχανή του κράτους. Η ψυχανάλυση θεωρείται ως η νέα εκκλησία στην οποία πρέπει να θυσιάσουμε τους εαυτούς μας όχι πια στον θεό αλλά στον Οιδίποδα. Οι ψυχαναλυτές είναι οι τελευταίοι παπάδες και η ψυχανάλυση δηλητηριάζει την μοντέρνα συνείδηση, καθορίζοντας την επιθυμία μέσα από τον λόγο του Οιδίποδα. Η οιδιπόδεια αναπαράσταση δεν καταπιέζει την επιθυμία αλλά την δομεί με τέτοιον τρόπο ώστε αυτή να θεωρείται καταπιεσμένη, ή προϊόν κάποιας αρνητικότητας, ενοχής ή έλλειψης. Για τον Ντελέζ και Γκουατταρί η επιθυμία δεν έχει να κάνει με την έλλειψη όπως στον Λακάν αλλά είναι παραγωγική και θετική. Η έλλειψη είναι το αποτέλεσμα της επιθυμίας και όχι η αιτία της. Η επιθυμία πρέπει να εξεταστεί στα πλαίσια της παραγωγής, αυτό που ονομάζουν παραγωγή της επιθυμίας. Η επιθυμία παράγει το κοινωνικό. Η ψυχανάλυση είναι αντιπαραγωγική , επιδιώκει τον έλεγχο της παραγωγής κάτω από το κράτος. Η επιθυμία θεωρείται επαναστατική επειδή απαιτεί συνεχώς νέες συνδέσεις και συναρμογές με άλλες επιθυμίες, με το κοινωνικό. Ο Οιδίποδας κόβει όλες τις πιθανές διασυνδέσεις εγκλωβίζοντας το υποκείμενο. Η υποκειμενικότητα για τον Ντελέζ και Γκουατταρί δεν είναι τόπος αλλά διαδικασία, το να γίνεις. Το να γίνεις είναι μια διαδικασία μεταξύ δύο οντοτήτων , μια διαδικασία συναρμογής και σύνδεσης. Η αντίσταση στο κράτος σημαίνει να αρνηθούμε το ποιοι είμαστε και να γίνουμε άλλοι. Η έννοια του υποκειμένου ως το να γίνεις είναι παρόμοια με την έννοια του εγώ του Στίρνερ. Για τον Στίρνερ το εγώ είναι ένα ριζικό κενό που βρίσκεται σε μια συνεχής διαδικασία αλλαγής. Δεν αποτελεί μια αναγνωρίσιμη ενότητα ή τόπο αλλά είναι μη τόπος, πολλαπλότητα ή διαδικασία. Αυτό ο Ντελέζ το ονομάζει σώμα χωρίς όργανα. Αυτή η ανάλυση της υποκειμενικότητας αντιτίθεται στην ιδέα της αντίστασης ως τόπου. Δεν μπορεί να υπάρξει τόπος αντίστασης όπως πίστευαν οι αναρχικοί επειδή είναι θεμελιωδώς ασταθής και επειδή μπορεί να δημιουργήσει σχέσεις κυριαρχίας εκτός από αντίστασης. Έτσι δεν υπάρχει η μανιχαϊκή, αναρχική διάκριση μεταξύ αντίστασης και κράτους. Το ρίζωμα αποτελεί ένα είδος μοντέλου που αναφέρεται στην πολλαπλότητα των συνδέσεων, αποκεντρωμένο και πλουραλιστικό. Χαρακτηρίζεται από μια ριζική ανοιχτότητα, σε ένα έξω. Έχει 4 χαρακτηριστικά: σύνδεση, πολλαπλότητα, ετερογένεια και τομή.

boulevard-montmartre-night-camille-pissarro1897Το ρίζωμα είναι ένα μοντέλο που απορρίπτει δυαδικούς διαχωρισμούς και ιεραρχίες. Η μηχανή πολέμου αποτελεί για τον Ντελέζ μια απόλυτη εξωτερικότητα χωρίς όμως να οδηγεί στην ουσιοκρατία. Η μηχανή πολέμου είναι μια εικόνα της σκέψης, μια ιδέα χωρίς αντικείμενο. Αποτελεί έναν μη τόπο που δημιουργείται από την έλλειψη ουσίας και για αυτό διαφεύγει του κράτους. Το κράτος λειτουργεί μέσα από δυαδικές μηχανές ενώ η πολεμική μηχανή είναι μια έννοια που είναι εξωτερική του κράτους. Το κράτος και η πολεμική μηχανή αντιτίθενται αλλά όχι διαλεκτικά. Η πολεμική μηχανή αποτελεί το εξωτερικό του κράτους δηλαδή αυτό που διαφεύγει της σύλληψης του κράτους. Ο Ντελέζ γράφει « όπως ο Χομπς είδε καθαρά ότι το κράτος είναι εναντίον του πολέμου έτσι και ο πόλεμος είναι εναντίον του κράτους και το καθιστά αδύνατο. Η αντίσταση πλέον γίνεται κατανοητή με όρους πολέμου: πεδίο πολλαπλών αγώνων, στρατηγικών, τοπικών τακτικών, ένας διαρκής ανταγωνισμός χωρίς την υπόσχεση της τελικής νίκης. Ωστόσο η πολεμική μηχανή των Ντελέζ- Γκουαταρί έρχεται σε αντίθεση με την έννοια της επιθυμίας. Ενώ η πολεμική μηχανή απορρίπτει την ουσία, η επιθυμία φαίνεται να έχει ουσιοκρατική ή μεταφυσική σημασία. Η επιθυμία είναι επαναστατική και καταπιέζεται από το κράτος. Έτσι όμως καταλήγουν σε μια μανιχαϊστική αντίληψη παρόμοια με αυτή του αναρχισμού. Η έννοια της επιθυμίας είναι μεταφυσική επειδή αυτή θεωρείται εγγενώς επαναστατική, ότι έχει μια θεμελιώδη φύση, ουσία ή προθετικότητα. Η επιθυμία παρουσιάζεται ως παραγωγική και δημιουργική και όχι καταπιεσμένη και χειραγωγημένη. Αυτό που αναζητείται είναι μια μη ουσιοκρατική προσέγγιση της αντίστασης. Στον Στίρνερ, Φουκώ, Ντελέζ και Γκουατταρί η ουσιοκρατία εισβάλει ως το Εξωτερικό στην θεωρία τους. […]

( πηγή: http://stodivanimetolacan.blogspot.gr/2012/03/blog-post_16.html )

ΑΥΤΟΝΟΜΗ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ

Exif_JPEG_PICTURE

43. A.Negri για τη σημασία του Foucault στην «Αυτοκρατορία»..

43. Negri.Foucault.pm.22-10-2012

..Ο A.Negri για τη σημασία του M.Foucault στην «Αυτοκρατορία»... *

francis-bacon_headΣτα πλαίσια της αντίληψης του Foucault, υποστηρίζει ο A.Negri, «ο μαρξισμός έχει κατεδαφισθεί ολοκληρωτικά, είτε από την οπτική γωνία της ανάλυσης των σχέσεων εξουσίας, είτε από την οπτική γωνία της ιστορικής τελεολογίας, με την άρνηση του ιστορικισμού ή ενός ορισμένου θετικισμού». Αλλά την ίδια στιγμή, ο μαρξισμός επινοείται εκ νέου και αναπλάθεται από τη σκοπιά των κινημάτων και των αγώνων, δηλαδή των υποκειμένων αυτών των κινημάτων και αυτών των αγώνων. Διότι η γνώση είναι ένα και το αυτό με την παραγωγή της υποκειμενικότητας. […]

Ο καπιταλισμός απαιτεί την πλήρη πολιορκία της ζωής προκειμένου να συγκροτηθεί μια εργασιακή δύναμη και να ικανοποιηθούν οι απαιτήσεις αποδοτικότητας της παραγωγής. «Η εξουσία γίνεται βιο-εξουσία». Με βάση τον ορισμό του περάσματος από το ‘καθεστώς πειθαρχίας’ στο ‘καθεστώς ελέγχου’, «μπορούμε ήδη να συμπεράνουμε ότι το μεταμοντέρνο δεν εκφράζει μια υποχώρηση του κράτους από την κυριαρχία που ασκεί στην κοινωνική εργασία αλλά μια βελτίωση του ελέγχου που ασκεί επί της ζωής». Στην πραγματικότητα λοιπόν, «ο Foucault αναπτύσσει αυτή τη διαίσθηση παντού, ως εάν το πέρασμα στη μετα-βιομηχανική εποχή να αποτελεί κεντρικό στοιχείο της σκέψης του μολονότι δεν μιλά ποτέ ευθέως γι’ αυτό». Έχουμε να κάνουμε επομένως με το πέρασμα από το νεωτερικό πολιτικό στο μετανεωτερικό βιο-πολιτικό στοιχείο.1

Για όσους από εμάς χρησιμοποιούμε λοιπόν τον Foucault δεν υπάρχει τίποτα να διορθώσουμε στις θεωρητικοποιήσεις του: «αρκεί να επεκτείνουμε τις διαισθήσεις του σε σχέση με την παραγωγή της υποκειμενικότητας και τις συνεπαγωγές της».
Οι αγώνες για το σωφρονιστικό σύστημα τους οποίους στήριξαν οι Foucault, Deleuze και Guattari συγκροτούν συνολικά παρατηρεί ο Negri μια νέα σχέση ανάμεσα στη γνώση και την εξουσία: αυτή αφορά «το σύνολο των καταστάσεων όπου μπορούν να αναπτυχθούν, […] χώροι ελευθερίας, μικρές στρατηγικές συστροφής της εξουσίας εκ των έσω, και όπου μπορεί να προωθηθεί η επανάκτηση της ατομικής και της συλλογικής ταυτότητας, η επινόηση νέων κοινοτικών μορφών ζωής και αγώνα, κοντολογίς ό,τι ακριβώς ονομάζουμε απ’ την πλευρά μας ανατροπή».2 Ο Foucault όρισε εκ νέου σε σχέση με τον κλασικό μαρξισμό, τον χώρο των πολιτικών και κοινωνικών αγώνων και την μορφή των επαναστατικών υποκειμένων: η επανάσταση δεν είναι μόνο προοπτική απελευθέρωσης, είναι μια πρακτική ελευθερίας, είναι «παραγωγή του εαυτού μαζί με άλλους μέσα σε αγώνες, είναι καινοτομία, επινόηση γλωσσών και δικτύων, είναι παραγωγή και ανάκτηση της αξίας της ζωντανής εργασίας. Είναι παγίδευση του καπιταλισμού εκ των έσω».3 […]

Κανείς ισχυρίζεται ο Negri δεν έχει απομακρυνθεί περισσότερο από τον Foucault μακριά από τον κυριαρχισμό ακόμα και γιακωβίνικου τύπου, από την λαϊκότητα ακόμη και εξισωτικού χαρακτήρα, από την παραδοσιακή αντίληψη της οικογένειας, της πατριωτικής δημογραφίας κλπ.: Αλλά τότε «η μεθοδολογία του Foucault δεν ανάγεται σε μια σχετικιστική ή σκεπτικιστική θέση, και συνεπώς σε μια αποδυναμωμένη εκδοχή της ιδεαλιστικής θεώρησης της ιστορίας; Όχι, για μια ακόμη φορά όχι. Η σκέψη του Foucault μας προτρέπει να θεμελιώσουμε τη δυνατότητα μιας ανατροπής ([…] ο Foucault μιλούσε για “αντίσταση”) που θα μας βοηθήσει να απαλλαγούμε ολοκληρωτικά από τη νεωτερική παράδοση του έθνους-κράτους και του σοσιαλισμού». Αυτή η συλλογιστική λοιπόν δεν μπορεί να θεωρηθεί σχετικιστική ή σκεπτικιστική επειδή βασίζεται πρωτίστως στην «εξύμνηση του Aufklarung, της επανεπινόησης του ανθρώπου και της δημοκρατικής του δύναμης, τη στιγμή που όλες οι αυταπάτες της προόδου και της κοινής ανασυγκρότησης έχουν προδοθεί από την ολοκληρωτική διαλεκτική του νεωτερικού».
Ο εθνικοσοσιαλισμός είναι «αμιγές προϊόν του νεωτερικού». Ο Aufklarung όπως μας θυμίζει ο Foucault «δεν είναι η ουτοπική εξύμνηση των φώτων του ορθού λόγου. Τουναντίον, είναι η απ-ουτοπία, η καθημερινή πάλη που στρέφεται γύρω από το συμβάν, η συγκρότηση της πολιτικής με βάση την προβληματοποίηση του “εδώ και τώρα”, με βάση τις θεματικές της χειραφέτησης και τις ελευθερίας».
clavijo.telepnev-STALIN EMPIRE STYLΟ Foucault σύμφωνα με τον Negri έχει πέσει σε πολλές περιπτώσεις θύμα του τρόπου ανάγνωσης που του επεφύλασσαν πολλοί στη Γαλλία: «παρουσίασαν τη μεθοδολογική ρήξη με τον υλισμό και τον κολεκτιβισμό ως προσχώρηση σε έναν νεοφιλελεύθερο ατομικισμό. O Foucault ήταν πολύτιμος όταν αποδομούσε τις κατηγορίες του διαλεκτικού υλισμού. Αλλά αναδομούσε επίσης τις κατηγορίες του ιστορικού υλισμού και αυτό δεν ήταν αποδεκτό».

Οι ίδιοι οι πολιτικοί θεσμοί και οι μορφές εξουσίας του κεφαλαίου μετασχηματίζονται από τους αγώνες των εργαζομένων. Μετά την εξέγερση του 1968 και με τους αντι-αποικιοκρατικούς αγώνες το κεφάλαιο έχει περιέλθει σε μια θέση όπου δεν μπορεί πλέον να ελέγχει και να συγκρατεί τις ροές της εργασιακής δύναμης στα σύνορα του έθνους-κράτους ‘ η νέα παγκόσμια τάξη απαιτεί μια νέα τάξη στον κόσμο της εργασίας. Αυτό με το οποίο είμαστε αντιμέτωποι είναι η αυτοματοποίηση της βιομηχανίας και πληροφορικοποίηση της κοινωνίας: διανοητική, άυλη εργασία, χωρική κινητικότητα, χρονική ευλυγισία. «Η κοινωνία στο σύνολό της και η ζωή των ανθρώπων προσλαμβάνουν μια νέα σημασία για την εξουσία» ‘ πρόκειται για την «πραγματική υπαγωγή της κοινωνίας στο κεφάλαιο» την οποία είχε προβλέψει ο Marx. Ο Foucault, αναγνώρισε αυτό το ιστορικό πέρασμα, δεδομένου ότι περιέγραψε τη γενεαλογία της πολιορκίας της ζωής, ατομικής και κοινωνικής, από την εξουσία. «Αλλά η υπαγωγή της κοινωνίας στο κεφάλαιο (το ίδιο όπως και η εμφάνιση των βιοεξουσιών) είναι πολύ περισσότερο εύθραυστη απ’ όσο νομίζουμε – και κυρίως από όσο νομίζει το ίδιο το κεφάλαιο, ή απ’ όσο αναγνωρίζει ο αντικειμενισμός των μαρξιστών επιγόνων (όπως για παράδειγμα η Σχολή της Φρανκφούρτης)». Η γενική υπαγωγή στο κεφάλαιο γενικεύει τις αντιφάσεις της εκμετάλλευσης – το ίδιο η επέκταση των βιοεξουσιών δημιουργεί τους όρους για μια βιοπολιτική απάντηση από την πλευρά της κοινωνίας με την έννοια της δύναμης της ζωής. «Ανοίγει, υποστηρίζει ο Negri, ο δρόμος για την ανταρσία και την εξάπλωση της ελευθερίας, για την παραγωγή υποκειμενικότητας και για την επινόηση νέων μορφών αγώνα. Όταν το κεφάλαιο πολιορκεί ολόκληρη τη ζωή, η ζωή αποκαλύπτεται ως αντίσταση».4

Οι αναλύσεις λοιπόν του Foucault για τη μεταστροφή των βιοεξουσιών σε βιοπολιτική επηρέασαν την εργασία των Hardt και Negri για την Αυτοκρατορία: «σε σχέση με τον τρόπο με τον οποίο οι νέες μορφές της εργασίας και των αγώνων, που παρήχθησαν από τον μετασχηματισμό της υλικής εργασίας σε άυλη, αποκαλύπτονται ως διαδικασίες που παράγουν υποκειμενικότητα». Η παραγωγή υποκειμενικότητας για τους Hardt και Negri «εντάσσεται σε μια βιοπολιτική μεταμόρφωση που εισάγει στον κομμουνισμό». Η νέα αυτοκρατορικές συνθήκες μέσα στις οποίες κατασκευάζουμε τον εαυτό μας, θέτουν ως κέντρο βάρους του βιοπολιτικού περιβάλλοντος ό,τι θα μπορούσαμε να ονομάσουμε «κοινό»: αυτό που κατασκευάζουμε όλοι μαζί για να διασφαλιστεί η δυνατότητα ο άνθρωπος να παράγει και να αναπαράγεται. Τα περιεχόμενα των ενικοτήτων μας δεν εξαλείφονται στα πλαίσια του «κοινού»: λαμβάνει χώρα μια «συναρμογή» (Deleuze) όπου κάθε δύναμη πολλαπλασιάζεται από τη δύναμη των άλλων. […]

Zdislav...BeksinskiΣτην Αυτοκρατορία ο «νέος αγωνιστής κομμουνιστής» δεν έρχεται ως δάνειο από τα παλιά: είναι ο νέος τύπος πολιτικής υποκειμενικότητας που παράγεται «με βάση την (οντολογική και υποκειμενική) παραγωγή των αγώνων για την απελευθέρωση της εργασίας και για μια πιο δίκαιη κοινωνία». Η σημασία του Foucault είναι εξαιρετική λέει ο Negri: η γενεαλογία ως κριτική οντολογία του εαυτού μας καθίσταται πολιτική5 […]

O Foucault με τις αναλύσεις του μας βοηθά να διαγνώσουμε το ιστορικό πέρασμα από την πειθαρχική στην κοινωνία του ελέγχου. Στην πειθαρχική κοινωνία ένα διάχυτο δίκτυο “dispositifs” (μηχανισμών) παράγει και ρυθμίζει ήθη, έθη και παραγωγικές πρακτικές. Η διασφάλιση της υπακοής στην εξουσία επιτυγχάνεται κυρίως μέσω πειθαρχικών θεσμών όπως οι φυλακές, τα άσυλα, τα νοσοκομεία, τα εργοστάσια, οι θεσμοί εκπαίδευσης κλπ. οι οποίοι δομούν τον κοινωνικό χώρο και προωθούν έναν τρόπο σκέψης ο οποίος συνάδει προς την λογική της πειθαρχίας. Αντιθέτως, στην κοινωνία του ελέγχου (η οποία «ανοίγεται προς το μετανεωτερικό») οι μηχανισμοί οικοδόμησης του κοινωνικού προστάγματος γίνονται περισσότερο «δημοκρατικοί», ολοένα και «πιο εμμενείς στο κοινωνικό πεδίο», καθώς κατανέμονται στο νου και το σώμα όλων των πολιτών. Ως αποτέλεσμα αυτού οι συμπεριφορές κοινωνικής ένταξης και αποκλεισμού όλο και περισσότερο εσωτερικεύονται από τα ίδια τα υποκείμενα. Η εξουσία πλέον, υποστηρίζει ο Negri, ασκείται μέσω μηχανισμών οι οποίοι «οργανώνουν με άμεσο τρόπο τους νόες» (σε επικοινωνιακά συστήματα, πληροφορικά δίκτυα κλπ.) και τα σώματα (συστήματα κρατικής πρόνοιας, επιτηρούμενες δραστηριότητες κλπ.) «ωθώντας σε μια κατάσταση αυτόβουλης αλλοτρίωσης από την αίσθηση της ζωής και την επιθυμία για δημιουργικότητα». Επομένως η κοινωνία του ελέγχου χαρακτηρίζεται από μια επίταση και γενίκευση των σωφρονιστικών μηχανισμών της πειθαρχικότητας, ο έλεγχος ωστόσο εκτείνεται πολύ πέραν των δομημένων θεσμικών εστιών και μέσα από ευέλικτα δίκτυα.
Δεύτερον, ο Foucault λεει ο Negri μας επιτρέπει να αντιληφθούμε τη βιοπολιτική φύση του νέου εξουσιαστικού παραδείγματος: η βιοεξουσία «ρυθμίζει τον κοινωνικό βίο εκ των έσω, παρακολουθώντας τον, ερμηνεύοντάς τον, απορροφώντας τον και αναδιαρθρώνοντάς τον». Η εξουσία μπορεί να διοικήσει αποτελεσματικά ολόκληρο τον πληθυσμό «μόνον όταν καθίσταται μια αναπόσπαστη, ζωτική λειτουργία την οποία κάθε άτομο ενστερνίζεται και επανενεργοποιεί εκουσίως». Όπως ακριβώς το έθετε ο Foucault, αντικείμενο της εξουσίας γίνεται πλέον η ζωή. Άμεσο ζητούμενο της βιοεξουσίας δηλαδή είναι η διεύθυνση, η παραγωγή και αναπαραγωγή της ίδιας της ζωής.

———————————————————–

anselm.kiefer_osiris_isis1 Πολύ σημαντικές είναι οι παρατηρήσεις του Foucault σχετικά με την διευρυνόμενη “ιατρικοποίηση” στην κοινωνία μας. «Δεν υπάρχει πλέον εξωτερικό ως προς την ιατρική πεδίο» είχε επισημάνει. Με δεδομένο πως οι “νόρμες” λειτουργούν κυρίως με βάση κριτήρια βιολογικά, η κοινωνική μας ζωή δομείται τελικά με άξονα τη διάκριση “φυσιολογικού” (normal) και “παθολογικού”. Η ιατρική εξουσία εμφανίζεται έτσι παντού και έχει μετατραπεί σε μια «γενική κοινωνική λειτουργία» (Foucault, Dits et Ecrits II, Gallimard Paris 2001).
2 Toni Negri: “Ο Foucault μεταξύ παρελθόντος και μέλλοντος”, Περιοδικό Ουτοπία: τεύχος 72 (11-12/ 2006).
3 Για τον Foucault τα σημεία αντίστασης είναι μεταβλητά, μεταβατικά, εισάγουν δε μέσα στην κοινωνία σχέσεις οι οποίες και αυτές με τη σειρά τους μετατοπίζονται. Ο Deleuze έδωσε μεγάλη σημασία στην έννοια της «περιπλάνησης» την οποία τη συναντάμε και στον Nietzsche: αυτή την γεμάτη ένταση θέληση για περιπλάνηση, είναι που ο Deleuze ονόμασε «νομαδισμό». Η «νομαδική διανομή» είναι αυτή η οποία μπορεί να μας απαλλάξει από τον καθορισμό των θέσεων, την κατάταξη των πραγμάτων, την κατανομή των ιδιοτήτων, την εγκαθίδρυση ιεραρχίας, βάσεις μιας Αρχής (G. Deleuze: Différence et répétition, Paris: P.U.F., 1968). Ο Foucault χρησιμοποιεί τον όρο «διασπορά» για να περιγράψει αυτή τη μη ρυθμισμένη βάσει κεντρικής αρχής παρουσία και δράση των αντιστάσεων. (M. Foucault: Η Δίψα της Γνώσης, σελ.120). Στον Nietzsche η θέληση για δύναμη ταυτίζεται με τις δυνάμεις «καθυπόταξης» αλλά και με τις «αντιστάσεις»: η γνώση μπορεί να λειτουργεί άλλοτε για την ενίσχυση της εξουσίας, άλλοτε πάλι για την αποδυνάμωσή της ‘ τα σημεία αντίστασης μπορούν να αποτελούν «στήριγμα» ή «λαβή» για την εξουσία αλλά μπορούν επίσης να λάβουν τον ρόλο του «αντίπαλου» (Foucault). Με αυτή την έννοια, εάν το υποκείμενο-σημείο αντίστασης υπερβεί την «καθυπόταξή» του (Nietzsche) τότε δύναται με τη σειρά του να καθυποτάσσει τα σημεία (τα οποία το καθυπέτασσαν), για τους δικούς του σκοπούς (Δ. Ν. Λαμπρέλλη: Το υποκείμενο της δύναμης. Καλλικλής, Nietzsche, Negri, εκδ. Καρδαμίτσα 2003, σελ. 87-97).

4 Έχει επισημανθεί πως η έννοια της «βιοπολιτικής» στον Negri διευρύνεται τόσο ώστε μας απομακρύνει από την αρχική σημασία που είχε στον Foucault: λέει ο Negri «κάθε τι που είναι πολιτικό είναι βιο-πολιτικό» (Toni Negri: Βιοπολτική και Αντι-εξουσία, εκδ. Ελευθεριακή Κουλτούρα 2001). Με μια έννοια “η ζωή” αντιτίθεται στην βιοεξουσία. Αυτό μας οδηγεί σε ένα είδος «πολιτικού βιταλισμού».
5 M. Hardt – A. Negri: Αυτοκρατορία, εκδ. Scripta 2002. Βλπ. επίσης: Πλήθος. Πόλεμος και δημοκρατία στην εποχή της Αυτοκρατορίας. Ακόμη: Το Πλήθος και η Μητρόπολη, εκδ. Ελευθεριακή Κουλτούρα 2003.

ΑΥΤΟΝΟΜΗ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ

art.John Heartfield

33. …η υπόθεση ενός “μετα-δομιστικού αναρχισμού”

33. foucault-postanarchism.social.movements.pm.29-10-2012

Η υπόθεση ενός “μετα-δομιστικού αναρχισμού”…

max.ernstΗ μεταδομιστική σκέψη (Foucault, Deleuze, Lyotard κ.ά.) μπορεί να λειτουργήσει ως πλαίσιο για την
άρθρωση μιας εναλλακτικής πολιτικής φιλοσοφίας; Η μεταδομιστική σκέψη, από τη φύση της, δεν προβάλει έναν καθολικό
πολιτικό λόγο: επιλέγει συγκεκριμένες, οριοθετημένες αναλύσεις.1 Περνάμε από την μακρο- στην μικρο-πολιτική. Τι
συμπεράσματα μπορούν να εξαχθούν από μια εμβάπτιση του μεταδομισμού μέσα στην αναρχική παράδοση;
Μπορούμε να διακρίνουμε μεταξύ τριών τύπων πολιτικής φιλοσοφίας: 1. τυπική/τυπολογική/συμβατική, 2. στρατηγική
και 3. τακτική.2 Η «τυπική» πολιτική φιλοσοφία θέτει το εξής ερώτημα: ποια θα ήταν η φύση, ή τουλάχιστον τα βασικά
χαρακτηριστικά, μιας δίκαιης κοινωνίας;3 Σε ρεύματα της μαρξιστικής φιλοσοφίας, χωρίς να λείπει το στοιχείο της
ηθικότητας, η έμφαση δίνεται στην «ιστορική αναγκαιότητα». Το ουσιαστικό εδώ ζήτημα είναι η ιστορική αναγκαιότητα της
απόκτησης ταξικής συνείδησης από το προλεταριάτο.

Στην «στρατηγική πολιτική φιλοσοφία», η ιστορία και οι κοινωνικές συνθήκες δεν εκτυλίσσονται από αναγκαιότητα
αλλά είναι ευμετάβλητες, μερικές φορές κινούνται ακόμη και οπισθοδρομικά. Εδώ το ιστορικό-κοινωνικό ερμηνεύεται με
όρους ηθικών επιταγών, και παράλληλα το ηθικό πρόγραμμα περιορίζεται ή ακόμη (μερικώς) καθορίζεται από τις
υφιστάμενες ιστορικές συνθήκες. (Χαρακτηριστικό παράδειγμα στρατηγικής διαλεκτικής σκέψης είναι αυτή του Lenin). Μια
στρατηγική πολιτική φιλοσοφία εμπεριέχει μια ενοποιημένη ανάλυση της πραγματικότητας και προσβλέπει σε έναν μοναδικό
στόχο. Η στρατηγική σκέψη μπορεί ίσως να εικονογραφηθεί ως μια σειρά ομόκεντρων κύκλων: η εξουσία εκπηγάζει,
τουλάχιστον κατά κύριο λόγο, από το κέντρο όπου εστιάζεται η κύρια προβληματική: εάν η ανάλυση της οικονομίας είναι η
κεντρική προβληματική, τότε η οικονομική δομή θα πρέπει να είναι η θεμελιώδης πτυχή της εξουσίας. Από αυτά προκύπτει η
αναγωγιμότητα της στρατηγικής σκέψης: όλα τα (περιφερειακά) προβλήματα μπορούν να αναχθούν στο κεντρικό.

Στην «τακτική» πολιτική φιλοσοφία η απεικόνιση του κοινωνικού-πολιτικού κόσμου ως ομόκεντρων κύκλων, θα
πρέπει να αντικατασταθεί από ένα δίκτυο διατέμνουσων γραμμών. Δεν υπάρχει κάποιο κέντρο όπου πρέπει να τοποθετηθεί η
εξουσία. Η πολιτική είναι μη αναγώγιμη και αναδύεται από πολλά και διάσπαρτα σημεία του κοινωνικού χώρου. Αυτά δεν
σημαίνουν ότι δεν υπάρχουν πυκνότερες, σε ορισμένους κόμβους, συγκεντρώσεις της εξουσίας: οι γραμμές για να
σχηματίσουν το δίχτυ διασταυρώνονται, ενώ την ίδια στιγμή μάλιστα δεν είναι όλες το ίδιο έντονες. Αυτό που πρέπει να
τονίσουμε είναι πως η εξουσία συμπυκνώνεται μεν στους κόμβους αυτούς αλλά δεν πηγάζει από εκεί.

Στην περίπτωση της στρατηγικής πολιτικής φιλοσοφίας, μπορούμε να υποθέσουμε ότι κάποιοι είναι ιδιαίτερα εύστοχα
τοποθετημένοι στο χώρο ώστε να μπορούν να αναλύσουν «σωστότερα» την κατάσταση και να οδηγήσουν την αντίσταση στη
νίκη: η καλή τοποθέτηση μπορεί να πηγάζει πιθανόν από την γνώση του συγκεκριμένου πεδίου, από άμεση εμπλοκή σε αυτό
ή από μια θέση στην κοινωνική ιεραρχία η οποία επιτρέπει αποτελεσματική πρόσβαση στα απαιτούμενα μέσα για έναν αγώνα
ενάντια στην εξουσία. Μια απόρροια όλων αυτών είναι και η σύνδεση στρατηγικής φιλοσοφίας με ένα κόμμα υπεύθυνο για
την καθοδήγηση της πάλης.
Η τακτική πολιτική φιλοσοφία με δεδομένη μια αντίληψη της εξουσίας ως αποκεντρωμένης και διάχυτης στο
κοινωνικό ιστό, απορρίπτει την ιδέα μιας απελευθέρωσης με τη αρωγή κάποιου είδους «πρωτοπορίας». Η μεταδομιστική
κριτική της αναπαράστασης και αντιπροσώπευσης σημαίνει ακριβώς αυτό. Οι Foucault, Deleuze και Lyotard ανήκουν σε
αυτή την παράδοση «τακτικής αντίληψης του πολιτικού».

egon.schiele-blueΗ παράδοση εκείνη στην πολιτική φιλοσοφία η οποία, παρ’ ότι διαμέσου πολλών εκπροσώπων της προσεγγίζει ενίοτε
μια στρατηγική αντίληψη της πολιτικής, ωστόσο βρίσκεται κοντύτερα σε μια τακτική σκέψη και έχει πολλά κοινά στοιχεία με
την μεταδομιστική προσέγγιση, είναι ο κλασικός αναρχισμός. Μπορεί ο αναρχισμός να προσφέρει το γενικό πλαίσιο μέσα
στο οποίο μπορούμε να εντάξουμε και να καταλάβουμε καλύτερα τη μεταδομιστική πολιτική;
Όπως και ο μεταδομισμός, ο αναρχισμός απορρίπτει οποιαδήποτε αντιπροσωπευτική πολιτική παρέμβαση. Η
συγκέντρωση της εξουσίας αποτελεί προοίμιο κατάχρησής της. Οι αναρχικοί επιζητούν την πολιτική δράση σε μια
πολλαπλότητα μη αναγώγιμων (μερικών και τοπικών) αγώνων: αποκέντρωση τοπική και λειτουργική.
Υπάρχουν πολλοί αναρχικοί οι οποίοι θεωρούν πως υφίσταται συμμετρία μεταξύ εξουσίας και αντίστασης: ο λόγος
δηλαδή για τον οποίο πρέπει η πάλη να είναι αποκεντρωμένη είναι ακριβώς επειδή η εξουσία είναι διασπαρμένη και ασκείται
σε απειράριθμα σημεία του κοινωνικού σώματος. Ωστόσο, άλλοι αναρχικοί, περισσότερο κοντά στην στρατηγική παράδοση,
αντιμετωπίζουν την αποκέντρωση ως μια εναλλακτική λύση στην υφιστάμενη συγκεντροποίηση της εξουσίας.
Ακόμη, οι περισσότεροι αναρχικοί στηρίζουν την πολιτική τους παρέμβαση σε μια ενιαία κατανόηση και αντίληψη της
“ανθρώπινης φύσης”: η “ανθρώπινη φύση” είναι (εγγενώς) καλή και γι’ αυτό δεν είναι στην πραγματικότητα καν αναγκαία η
άσκηση της εξουσίας. Οι μεταδομιστές ασκούν ασφαλώς οξεία κριτική στην ίδια την υιοθέτηση μιας έννοιας «ανθρώπινης
φύσης». Πολλοί αναρχικοί υποδεικνύουν ως λύση για το πρόβλημα του κοινωνικού μετασχηματισμού την διάλυση της
συγκέντρωσης στην κορφή της κοινωνικής πυραμίδας και την διανομή της εξουσίας στη βάση. Εν τούτοις αυτή η αντίληψη
στηρίζεται στην υπόθεση ότι η εξουσία ασκείται (από ψηλά) «επί» της βάσης και όχι χαμηλά «στο επίπεδο» της βάσης. Ποιες
συνέπειες προκύπτουν εάν δεχθούμε πως η εξουσία δεν καταπιέζει απλώς, ή καταπνίγει τα «νόμιμα αιτήματα» όσων
βρίσκονται στα χαμηλά στρώματα της κοινωνικής ιεραρχίας, αλλά ‘συμμετέχει ενεργά’ στην ίδια την κατάστρωση και
διατύπωσή τους;
Η εξουσία δεν ασκείται απλώς ως άρνηση και καταπιεστική δύναμη -από τα πάνω προς τα κάτω- αλλά λειτουργεί
χαμηλά και οριζόντια, είναι παραγωγική…(Foucault). Δεν θα έπρεπε τότε, εκτός από το σχήμα των ομόκεντρων κύκλων να
εγκαταλείψουμε και αυτό της κορυφής – βάσης;4

Στα σύγχρονα κοινωνικά κινήματα, υπάρχουν κοινές ηθικοπολιτικές δεσμεύσεις μεταξύ αναρχισμού και μεταδομισμού.
Στους συγγραφείς που επεξεργάστηκαν και βάθυναν την κριτική του Nietzsche στον δυτικό ανθρωπισμό και τον Διαφωτισμό
εντοπίζουμε σαφώς στοιχεία που ανήκουν στην θεωρητική σφαίρα της αναρχικής θεωρίας .
Εκτός από τις οφειλές του μεταδομισμού στον μαρξισμό, υπάρχει λοιπόν μια πιο υπόγεια σχέση με θέματα που
προέρχονται από την αναρχική παράδοση: οι αναλύσεις του Foucault για την βιο-εξουσία, για την κυβερνητικότητα, οι
παρατηρήσεις για την κοινωνία του ελέγχου δείχνουν μια τέτοια συγγένεια.5
Ο Foucault όπως και οι Deleuze και Guattari, πραγματικά δεν πέφτουν στην παγίδα ενός ηθικού απόλυτου ούτε ενός
ηθικού σχετικισμού. Επωμίζονται εν τούτοις μια σειρά από ηθικο-πολιτικές δεσμεύσεις. Η ελαχιστοποίηση της ‘κυριαρχίας’
στην πρακτική μας (ατομική ή συλλογική) μπορεί να επιτευχθεί μέσω μιας «μικρο-πολιτικής» μάλλον παρά μέσω μιας
πολιτικής βασισμένης στην κοινωνική πλειοψηφία και στην ‘ηγεμονία’. Ο «μετα-αναρχισμός» αποφεύγει την «ηγεμονία της
ηγεμονίας» αλλά με ένα “αντίτιμο”: δείχνει υπερβολική ίσως εμπιστοσύνη στην «νομαδική» αντίληψη της
υποκειμενικότητας, απορρίπτοντας όχι μόνο την καταναγκαστική ηθικότητα, αλλά και τις βασισμένες στην «συγγένεια»
ηθικοπολιτικές δεσμεύσεις. Ίσως το κατάλληλο συμπλήρωμα του (μετα)μαρξιστικού και (νεο)φιλελεύθερου πολίτη, και του
(μετα)αναρχικού νομάδα να είναι η μορφή του «σιδηρουργού» (“smith”) όπως την θεωρητικοποίησαν οι Deleuze και
Guattari: «[…] προσφέρει τη μεγαλύτερη δυνατότητα για μια βασισμένη στην κοινότητα ριζοσπαστική κοινωνική αλλαγή στον
21ο αιώνα».

Chagall.marc_circusΟ «σιδηρουργός» αποτελεί ένα είδος «κοινοτιστικού νομάδα» (communitarian nomad). Το πρόβλημα της «ηγεμονίας»,
όπως αυτό τέθηκε από τον Α.Gramsci αναφέρεται στον ανταγωνισμό των κοινωνικών ομάδων για το νόημα, για την
ταυτότητα, για την πολιτική εξουσία. Πρόκειται για διαδικασία και όχι για σταθεροποιημένη κατάσταση: ένας αγώνας
κυριαρχίας ο οποίος εμπεριέχει ταυτοχρόνως εξαναγκασμό, συναίνεση, συνεχής αμφισβητήσεις, ανατροπές.6 Οι περισσότεροι
κοινωνικοί επαναστάτες υιοθέτησαν την λογική της ηγεμονίας: στράφηκαν στην εγκαθίδρυση μιας «αντι-ηγεμονίας», μια
αντιστροφή προς όφελος των καταπιεσμένων, ένα διαφορετικό είδος ηγεμονίας. Αυτό που διαφοροποιεί πολλά σύγχρονα
κοινωνικά κινήματα από την παραπάνω λογική, είναι ότι ομάδες ακτιβιστών επιλέγουν να δρουν “μη-ηγεμονικά”, και όχι
“αντι-ηγεμονικά”. Μέσα στα κινήματα αυτά μπορούμε να εντοπίσουμε ορισμένες τάσεις, αναρχικών κυρίως καταβολών, οι
οποίες εκδηλώνουν αυτό που ο Richard J.F. Day ονομάζει «συγγένεια για την συγγένεια»: σχέσεις απαλλαγμένες από την
καθολικότητα, μη εξαναγκαστικές, μη ιεραρχικές και βασιζόμενες στην αλληλοβοήθεια και σε «κοινές ηθικές δεσμεύσεις»
(“affinity for affinity”). Το επιχείρημα του Day είναι πως όλες αυτές οι ομάδες και τάσεις στα σύγχρονα κινήματα μας
βοηθούν να κατανοήσουμε την σταδιακή αντικατάσταση της «ηγεμονίας της ηγεμονίας» από την «συγγένεια για την
συγγένεια».

Ένα από τα χαρακτηριστικά των νέων κοινωνικών κινημάτων και δικτύων είναι η αμφισβήτηση μιας προκαθορισμένης
ανάθεσης ιδιαίτερων ιστορικών καθηκόντων σε συγκεκριμένες τάξεις και η επερώτηση της πρωτοκαθεδρίας των αγώνων της
εργατικής τάξης σε σχέση με όλους τους υπόλοιπους αγώνες. Τα διάφορα δε αναρχικά ρεύματα έχουν με σαφήνεια
υποστηρίξει αυτό που αποκαλούν «κοινωνική» παρά πολιτική επανάσταση. Μπορούμε να ισχυριστούμε ότι στην πορεία του
χρόνου ο κλασικός αναρχισμός προσέγγισε εν τέλει μια θεωρία «δομικής ανανέωσης» (“structural renewal”) : μικρής
κλίμακας πειράματα οικοδόμησης εναλλακτικών τρόπων οικονομικής, κοινωνικής και πολιτικής οργάνωσης. Αυτό σημαίνει
πρώτον, ότι καμία ιδιαίτερη μορφή ανισότητας ή καταπίεσης (ταξική, φυλετική, σεξουαλική ή ως προς τις ικανότητες) δεν
μπορεί να θεωρηθεί ως ο κεντρικός άξονας του αγώνα ‘ δεύτερον, σημαίνει ότι είμαστε ανοιχτοί πάντοτε στην πρό(σ)κληση
ενός Άλλου. Αυτή είναι και μια πρόταση που κατατίθεται : πολιτική της δράσης, κριτική ανάγνωση της αναρχικής παράδοσης
υπό το φως της μεταδομιστικής, φεμινιστικής, μετα-αποικιακής, queer και αυτόχθονης κριτικής. Αντικατάσταση της λογικής
της ηγεμονίας από μια λογική της συγγένειας η οποία εμπνέεται από την “χωρίς έδαφος αλληλεγγύη” και τη “διαρκή
ευθύνη”.

—————————————————————

Timkov.Nikolai.Efimovich1 Η γενεαλογία είναι «η μικροπολιτική επιστήμη» είναι το επιστημολογικό εργαλείο που μας επιτρέπει να έχουμε πρόσβαση στον μικροπολιτικό μας κόσμο. Σε αυτό το επίπεδο η γνώση είναι ένα πολιτικό όπλο, παράγει κατανόηση και αυτο-κατανόηση. Το γενεαλογικό σχέδιο είναι η πολιτική κριτική των μικροπολιτικών πρακτικών. Ο Todd May χαρακτηρίζει εύστοχα τον Foucault έναν «πολιτικό συγγραφέα γύρω από τη γνώση».Todd May: Between Genealogy and Epistemology: Psychology, politics and knowledge in the thought of Michel Foucault, Pennsylvania State University Press 1993.
2 Todd May, The Political Philosophy of Poststructuralist Anarchism, University Park: Pennsylvania State University Press, 1994. (Βλπ. κυρίως σελίδες 67 έως 155: Positivity of power, End of humanism, Post-structural anarchism, Question of ethics).
3 Ο John Rawls στο βιβλίο του A Theory of Justice, επιδιώκει να εντοπίσει τις αρχές τις οποίες όλα τα ορθολογικά (με προσωπικό συμφέρον) όντα θα επέλεγαν ως θεμελιώδεις για την κοινωνία τους. Οι αρχές στις οποίες καταλήγει είναι ‘η αρχή της ελευθερίας’, η ‘αρχή των ίσων ευκαιριών’ και η ‘αρχή της διαφοράς’ – αυτά χαρακτηρίζουν εκείνο που αποκαλεί «δίκαιη κοινωνία».

4 Ο May παρουσιάζει την ηθική ζωή όχι ως ένα ζήτημα θεμελίων πάνω στα οποία πρέπει να οικοδομείται η πολιτική ανάλυση, αλλά ως μια πρακτική -αυτό που ο Wittgenstein αποκάλεσε «μορφή ζωής». Βλπ.επίσης: Lewis Call: Postmodern Anarchism, Lexington Books 2002. Και: Saul Newman: From Bakunin to Lacan, Lexington Books 2001.
5 Richard J.F. Day: Gramsci is Dead- Anarchist Currents in the Newest Social Movements, Pluto Press/ Between the Lines 2005.
6Antonio Gramsci: Τα τετράδια της Φυλακής, εκδ. εκδόσεις Ηριδανός.

ΑΥΤΟΝΟΜΗ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ

sacco_and_vanzetti_protest

29. M.Foucault – διείσδυση του φασισμού στις μάζες.. «Αγάπη για τον Κύριο»

29. Foucault.love.nazism.pm.22-10-2012

M.Foucault – Η διείσδυση του φασισμού στις μάζες… «Αγάπη για τον Κύριο»…

francisbacons_horrorΥπάρχει, ένα ιστορικό πρόβλημα: πώς κατάφερε ο ναζισμός -ο οποίος αντιπροσωπεύεται από ξεπεσμένους, παθητικούς, πουριτανικούς ή και πρόστυχους χαρακτήρες- πώς έφτασε σε ολόκληρη την πορνογραφική λογοτεχνία να αποτελεί σύμβολο του ερωτισμού; «Κάθε φθηνή ερωτική φαντασίωση αποδίδεται τώρα στον ναζισμό». Κάτι που επαναφέρει ένα θεμελιακό ερώτημα: «πώς ερωτεύεσαι την εξουσία;»…
Αυτό το είδος στοργικής, ερωτικής προσκόλλησης, αυτή η επιθυμία της εξουσίας, η επιθυμία για εξουσία που ασκείται πάνω σου δεν υπάρχει πλέον σε τέτοιο βαθμό διαπίστωνε ο Foucault. «Η μοναρχία και τα τελετουργικά της δημιουργήθηκαν για να διεγείρουν αυτού του είδους τη ερωτική σχέση με την εξουσία. Ο ογκώδης σταλινικός μηχανισμός, ακόμη και αυτός του Hitler, φτιάχτηκαν για τον ίδιο σκοπό […]»1

Ο ρόλος του διανοούμενου έπειτα από τη δεκαετία 1960 είναι να τοποθετηθεί, με όρους της δικής του εμπειρίας και αρμοδιότητας, με τέτοιο τρόπο απέναντι στο φαινόμενο έτσι ώστε «να καταστούν φανερές οι μορφές του φασισμού οι οποίες δυστυχώς δεν αναγνωρίζονται», ή καθίστανται πολύ εύκολα ανεκτές, να τις περιγράψει, το προσπαθήσει να τις καταστήσει ανυπόφορες, και να προσδιορίσει την ειδική μορφή πάλης που μπορεί να αναληφθεί ενάντια στο φασισμό.2
Ο μαρξισμός έδωσε έναν ορισμό για τον φασισμό: “Μια απροκάλυπτη τρομοκρατική δικτατορία της πιο αντιδραστικής φράξιας της μπουρζουαζίας”. Ωστόσο σύμφωνα με τον Foucault ο ορισμός αυτός αφήνει έξω το γεγονός ότι ο ναζισμός και ο φασισμός κατέστησαν δυνατοί ακριβώς στον βαθμό που κατάφεραν να υπάρξουν μαζικά στο εσωτερικό ενός μεγάλου τομέα ο οποίος ανέλαβε την ευθύνη των κρατικών λειτουργιών της αστυνόμευσης, του ελέγχου, της καταστολής κλπ. Πρόκειται για κρίσιμο χαρακτηριστικό του ναζισμού: η «βαθιά του διείσδυση στις μάζες και το ότι ένα μέρος της εξουσίας πραγματικά δόθηκε σε ένα συγκεκριμένο τμήμα των μαζών. Εδώ είναι που η λέξη “δικτατορία” είναι σωστή γενικά και λάθος ειδικά». Η εξουσία που κατείχε ένα μέλος του κόμματος ή των SS ήταν πολύ μεγάλη. Το «πιο απεχθές (αλλά με μια έννοια το πιο μεθυστικό) μέρος της εξουσίας δόθηκε σε έναν σημαντικό αριθμό ανθρώπων… Τα SS είχαν την εξουσία να σκοτώνουν, να βιάζουν…».

Bergen-Belsen concentration campΕίναι σημαντικό να σημειώσουμε αυτό: στο ναζισμό η εξουσία αναλαμβάνεται και ασκείται από πολλούς και καθημερινούς ανθρώπους, ανατίθεται και κατανέμεται μέσα στον πληθυσμό της γερμανικής κοινωνίας. «Είναι λάθος να πούμε πως ο ναζισμός υπήρξε η εξουσία των μεγαλοβιομηχάνων με διαφορετική μορφή», όπως επίσης δεν επρόκειτο απλώς για τη διευρυμένη εξουσία του στρατού. Ο ναζισμός «δεν έδωσε ποτέ στους ανθρώπους υλικά οφέλη, δεν τους έδωσε τίποτα άλλο πέρα από εξουσία». Εάν λοιπόν δεν ήταν παρά μια αιματοβαμμένη δικτατορία γιατί τόσοι πολλοί γερμανοί το 1945 πολέμησαν μέχρι το τέλος τους με τέτοιο πάθος; Πρέπει να διερωτηθούμε εάν δεν είχαν «κάποιας μορφής συναισθηματική προσκόλληση στην εξουσία».
Τι είναι αυτό που κάνει την εξουσία επιθυμητή; Μπορούμε να διακρίνουμε τις διαδικασίες μετάδοσης ή ενίσχυσης της ερωτικοποίησης, αλλά «για να λειτουργήσει η ερωτικοποίηση είναι αναγκαίο η προσκόλληση στην εξουσία, η αποδοχή της εξουσίας από αυτούς στους οποίους ασκείται να είναι ήδη ερωτική». Διερωτώμαι, λεει ο Foucault εάν οι μαρξιστικές αναλύσεις «δεν έχουν πέσει σε έναν βαθμό θύμα του αφαιρετικού χαρακτήρα της έννοιας της ελευθερίας. Σε ένα καθεστώς όπως το ναζιστικό, είναι γεγονός ότι δεν υπάρχει ελευθερία. Αλλά το να μην έχεις ελευθερία δεν σημαίνει να μην έχεις εξουσία…».3
Δεν είναι δυνατό, σύμφωνα με τον Foucault, να πραγματευτούμε την «αγάπη για τον Κύριο» και την «επιθυμία των μαζών για τον φασισμό» με τους ίδιους όρους. Υπάρχει και στις δύο περιπτώσεις μια συγκεκριμένη «υποκειμενοποίηση» των σχέσεων εξουσίας, ωστόσο αυτή δεν παράγεται με τον ίδιο τρόπο.4

Andre Masson.executΗ “επιβεβαίωση” μιας «επιθυμίας των μαζών για τον φασισμό» καλύπτει απλώς την έλλειψη ακριβούς ιστορικής ανάλυσης. Διαπιστώνουμε εδώ άρνηση για μια αποκρυπτογράφηση του τι πραγματικά ήταν ο φασισμός (άρνηση που εκδηλώνεται είτε στην γενίκευση – ο φασισμός βρίσκεται παντού, και πάνω απ’ όλα μέσα στο μυαλό μας – ή μέσα στη μαρξιστική σχηματοποίηση). Η μη-ανάλυση του φασισμού αποτελεί ένα πολύ σημαντικό πολιτικό γεγονός. Επέτρεψε στον φασισμό να χρησιμοποιηθεί ως ένα περιπλανώμενο σημαίνον, του οποίου η λειτουργία υπήρξε αυτή της δημόσιας καταγγελίας. Οι διαδικασίες οποιασδήποτε μορφής εξουσίας διεγείρουν υποψίες ότι είναι φασιστικές.
Η «αγάπη για τον Κύριο» θέτει άλλα προβλήματα. Αποτελεί ένα συγκεκριμένο τρόπο ώστε να μην τεθεί το πρόβλημα της εξουσίας. Αυτό επιτυγχάνεται χάριν στο ανυπόστατο της έννοιας του κυρίου, μια κενή μορφή στοιχειωμένη από ποικίλα φαντάσματα: ο κύριος και ο δούλος του, ο κύριος και ο απόστολος, ο κύριος και ο τεχνίτης του, ο κύριος ο οποίος απαγγέλλει τον νόμο και μιλάει την αλήθεια, ο κύριος που λογοκρίνει και απαγορεύει. Το κλειδί εδώ είναι ότι στην περιστολή της εξουσίας στην φιγούρα του κυρίου έρχεται να προστεθεί μια ακόμη αναγωγή, αυτή των διεργασιών της εξουσίας στον νόμο της απαγόρευσης. Αυτή η αναγωγή της εξουσίας στον νόμο έχει τρεις βασικούς ρόλους:

Πρώτον, εγγυάται ένα σχήμα για την εξουσία το οποίο είναι ομοιογενές για κάθε επίπεδο και σφαίρα αρμοδιότητας – οικογένεια ή Κράτος, σχέσεις εκπαίδευσης ή παραγωγής.

Δεύτερον, επιτρέπει να σκεφτόμαστε την εξουσία μόνο με αρνητικούς όρους: άρνηση, περιορισμός, πρόσκομμα, λογοκρισία. Εξουσία είναι αυτό που λεει όχι και η αμφισβήτησή της μπορεί να εμφανιστεί μόνο ως υπέρβαση.

Τέλος, μας οδηγεί να σκεφτούμε ως θεμελιώδη λειτουργία της εξουσίας αυτήν της πράξης της αγόρευσης: αναγγελία του νόμου, λόγος της απαγόρευσης.
Jean Arp-hitlerΥπάρχουν σε αυτή την αντίληψη μια σειρά επιστημολογικά οφέλη: δίνεται η δυνατότητα σύνδεσης με μια εθνολογία κεντραρισμένη στην ανάλυση των μεγάλων συγγενικών απαγορεύσεων και με μια ψυχανάλυση επικεντρωμένη στους μηχανισμούς απώθησης. Με τον τρόπο αυτό οδηγούμαστε σε μια διπλή υποκειμενοποίηση: Όσον αφορά τον τρόπο άσκησης, η εξουσία παρουσιάζεται σαν ένα είδος μεγάλου απόλυτου Υποκειμένου το οποίο αναγγέλλει τον απαγορευτικό νόμο (αδιάφορο εάν αυτό το Υποκείμενο εκλαμβάνεται ως αληθινό, φανταστικό ή καθαρά νομικό): η κυριαρχία του Πατέρα, του Μονάρχη ή της γενικής βούλησης. Από την πλευρά της υποταγής στην εξουσία, υφίσταται μια ανάλογη τάση υποκειμενοποίησης με την εξειδίκευση του σημείου όπου η απαγόρευση γίνεται αποδεκτή, το σημείο όπου ένας λεει ναι ή όχι στην εξουσία. Το πρόβλημα φαίνεται έτσι να τίθεται πάντα με τους ίδιους όρους: μια ουσιωδώς αρνητική εξουσία, η οποία προϋποθέτει από τη μια έναν κυρίαρχο του οποίου ο ρόλος είναι να απαγορεύει και από την άλλη ένα υποκείμενο που πρέπει να πει ναι. Η σύγχρονη ανάλυση με όρους της libido, υποστηρίζει ο Foucault, εξακολουθεί να αρθρώνεται με βάση αυτή την παλιά νομική σύλληψη.
Γιατί η εξουσία τόσο αμετάβλητα ερμηνεύεται με καθαρά αρνητικούς όρους νόμου και απαγόρευσης; “ο νόμος υπήρξε πάντοτε στη Δύση η μάσκα της εξουσίας”, είναι αυτή η εξήγηση επαρκής; Ο νόμος αποτελούσε ένα αποτελεσματικό εργαλείο για τους μοναρχικούς σχηματισμούς εξουσίας στην Ευρώπη. Υπήρξε επίσης ένα όπλο το οποίο χρησιμοποιήθηκε στην πάλη ενάντια στην ίδια την μοναρχική εξουσία η οποία τον είχε αρχικά χρησιμοποιήσει για να επιβληθεί, ενώ, τέλος, ο νόμος ήταν ο κύριος τρόπος αναπαράστασης της εξουσίας.

Ο νόμος δεν αποτελεί ούτε την αλήθεια της εξουσίας ούτε το άλλοθί της – είναι ένα εργαλείο της. Ο τύπος του νόμου με τα αποτελέσματα απαγόρευσης πρέπει να επανατοποθετηθεί παράλληλα σε έναν αριθμό διαφορετικών, μη-νομικών μηχανισμών. Κατά συνέπεια, το ποινικό σύστημα, δεν θα έπρεπε να αναλύεται απλώς σαν ένας μηχανισμός απαγόρευσης και καταπίεσης της μιας τάξης πάνω στην άλλη, ούτε ως ένα άλλοθι για την άνομη βία της κυρίαρχης τάξης. Το ποινικό σύστημα καθιστά δυνατό έναν τρόπο πολιτικής και οικονομικής διαχείρισης ο οποίος εκμεταλλεύεται τη διαφορά μεταξύ νομιμότητας και παρανομίας. […]
Ο “Αντι-Οιδίπους” των Deleuze και Guattari αφορά την σχέση της επιθυμίας με την πραγματικότητα και την καπιταλιστική “μηχανή”. […] οι τρεις αντίπαλοι με τους οποίους συμπλέκεται ο Αντι-Οιδίπους: Κατά πρώτον, η “πολιτική ασκητική”, οι θλιμμένοι μαχητές, οι τρομοκράτες της θεωρίας, εκείνοι που θα διαφύλατταν την καθαρή τάξη της πολιτικής και του πολιτικού λόγου ‘ γραφειοκράτες της επανάστασης και ευγενείς υπηρέτες της Αλήθειας. Δεύτερος αντίπαλος, οι φτωχοί τεχνικοί της επιθυμίας – ψυχαναλυτές και σημειολόγοι κάθε σημείου και συμπτώματος – οι οποίοι θα περιέστελλαν την πολλαπλότητα της επιθυμίας στον δυαδικό νόμο της δομής και της έλλειψης. Τρίτος, στρατηγικός εχθρός του Αντι-Οιδίποδα, ο σημαντικότερος, είναι ο φασισμός: όχι μόνο ο ιστορικός φασισμός των Hitler και Mussolini ο οποίος υπήρξε ικανός να κινητοποιήσει και να χρησιμοποιήσει την επιθυμία των μαζών τόσο αποτελεσματικά: ο Foucault αναφέρεται «επίσης στον φασισμό μέσα σε όλους εμάς, μέσα στα κεφάλια μας και μέσα στην καθημερινή μας συμπεριφορά, ο φασισμός που γίνεται η αιτία για να αγαπάμε την εξουσία, για να επιθυμούμε εκείνο ακριβώς το πράγμα το οποίο κυριαρχεί πάνω μας και μας εκμεταλλεύεται».5

—————————————————————-

Frank Auerbach1 “Κινηματογράφος και Λαϊκή Μνήμη”, εκδ. Ελευθεριακή Κουλτούρα 2006, σελ. 13.
2 “Schizo-Culture: On Prisons and Psychiatry”, panel Columbia University 1975. Foucault Live, Collected Interviews, 1961-1984, [ed.] S. Lotringer, editions Semiotext(e) 1996, σελ. 179.
3 Αναφορά στο ναζιστικό καθεστώς και την πρόσληψη αυτής της ιστορικής εμπειρίας από τους φιλελεύθερους της οικονομικής σχολής “Freiburg School” (ordoliberals) γίνεται από τον Foucault στην διάλεξη της 07/02/1979 (The Birth of Biopolitics, Lectures at The College de France 1978-1979, Palgrave Macmillan 2008, Lecture 07/02/1979, σελ. 106-114).
4 M. Foucault: Power and Strategies, συνέντευξη: στο Power/ Knowledge, Selected Interviews and Other Writings, editor C. Gordon, The Harvester Press 1980, σελ.134 έως 145.

5 “Preface to Anti-Oedipus”, First appeared in French 1976. Βρίσκεται στο M. Foucault: Essential Works 1954-1984, vol.3 Power, J.D. Faubion [ed.], Penguin Books 2002, σελ. 106-110. Το Αντι-Οιδίπους είναι ένα βιβλίο για την ηθική ‘ στη Γαλλία τουλάχιστον δημιούργησε ένα στυλ ζωής, έναν τρόπο σκέψης. Πώς θα αποφύγουμε τον εκφασισμό ειδικά όταν πιστεύουμε για τον εαυτό μας ότι είναι επαναστάτης μαχητής; Πώς θα απαλλάξουμε το λόγο μας και τις πράξεις μας, τις καρδιές μας και τις απολαύσεις μας από τον φασισμό που είναι βαθιά ριζωμένος στη συμπεριφορά μας; «Ο Αντι-Οιδίπους είναι μια τέχνη ζωής, μια Εισαγωγή στη Μη-Φασιστική Ζωή».

ΑΥΤΟΝΟΜΗ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ

hitler2

28. ένας μόνο τρόπος ζωής σημαίνει ανθρωπότητα αποστεωμένη

28. Foucault.LeviStrauss.Bookchin.pm.22-10-2012

…μια ανθρωπότητα σύμφυρτη μέσα σε έναν και μόνο τρόπο ζωής θα ήταν ανθρωπότητα αποστεωμένη…

african_cameroon«… από την ώρα που γεννιόμαστε το περιβάλλον έκανε να διεισδύσει μέσα μας με χίλιους τρόπους, συνειδητούς ή ασυνείδητους, ένα περίπλοκο σ ύ σ τ η μ α  α ν α φ ο ρ ά ς αποτελούμενο από αξιολογικές κρίσεις, κίνητρα, επίκεντρα ενδιαφέροντος και επίσης από την επεξεργασμένη άποψη που μας επιβάλλει η εκπαίδευση για το ιστορικό γίγνεσθαι του πολιτισμού μας ‘ χωρίς την άποψη αυτή ο πολιτισμός μας θα ήταν αδιανόητος ή θα φαινόταν να αντιφάσκει με την πραγματική συμπεριφορά του ανθρώπου. Μετακινούμαστε στην κυριολεξία μαζί με αυτό το σύστημα αναφοράς, και όσες πολιτισμικές πραγματικότητες βρίσκονται έξω από αυτό γίνονται αντιληπτές μόνο μέσα από παραμορφώσεις που επιβάλλει το σύστημα – όταν δεν μας κάνει ανίκανους ν’ αντιληφθούμε οτιδήποτε (…).

(…) η προσχώρηση στον δυτικό τρόπο ζωής, ή σε μερικές όψεις του, δεν είναι καθόλου αυθόρμητη, όπως θέλουν να πιστεύουν οι Δυτικοί. Προέρχεται λιγότερο από ελεύθερη απόφαση και περισσότερο από την έλλειψη επιλογής. Ο δυτικός πολιτισμός εγκατέστησε τους στρατιώτες του, τα εμπορικά γραφεία του, τις φυτείες του και τους ιεραποστόλους του σ’ ολόκληρο τον κόσμο ‘ επενέβη άμεσα ή έμμεσα στη ζωή των εγχρώμων πληθυσμών ‘ ανέτρεψε εντελώς τον παραδοσιακό τρόπο ζωής τους είτε επιβάλλοντας τον δικό του είτε δημιουργώντας συνθήκες οι οποίες θα συνεπέφεραν την καταστροφή των υφιστάμενων πλαισίων χωρίς να τα αντικαταστήσουν με άλλα. Οι λαοί, υποταγμένοι ή αποδιοργανωμένοι, δεν είχαν άλλη δυνατότητα, λοιπόν, από το να δεχθούν τις λύσεις και τα υποκατάστατα που τους προσφέρονταν ή, εάν δεν ήσαν διατεθειμένοι για κάτι τέτοιο, ήλπιζαν να τις προσεγγίσουν αρκετά ώστε να είναι σε θέση να τις καταπολεμήσουν στο ίδιο επίπεδο (…).

Heinrich Khunrath1595.alchemist's laboratory

(…) ιερό χρέος της ανθρωπότητας (…) να φυλαχτεί… από μια τυφλή μονομέρεια, η οποία θα επιδίωκε να επιφυλάξει το προνόμιο της ανθρώπινης ιδιότητας σε μιά φυλή, έναν πολιτισμό ή μιά κοινωνία ‘ αλλά, επίσης, να μην ξεχάσει ποτέ ότι κανένα τμήμα της ανθρωπότητας δεν διαθέτει κανόνες εφαρμόσιμους στο σύνολο και ότι μια ανθρωπότητα σύμφυρτη μέσα σε έναν και μόνο τρόπο ζωής είναι αδιανόητη, διότι θα ήταν ανθρωπότητα αποστεωμένη…».  (C.Levi Strauss)
————————————————————————————————————————————–

‘Anti-Oedipus’ …Mια εισαγωγή στη μη-φασιστική ζωή

Letter to my Son 1956-7 by Asger Jorn 1914-1973Ο σημαντικότερος εχθρός σήμερα είναι ο φασισμός: όχι μόνο ο ιστορικός φασισμός των Hitler και Mussolini ο οποίος υπήρξε ικανός να κινητοποιήσει και να χρησιμοποιήσει την επιθυμία των μαζών τόσο αποτελεσματικά, αλλά: ο φασισμός μέσα σε όλους εμάς, μέσα στα κεφάλια μας και μέσα στην καθημερινή μας συμπεριφορά, ο φασισμός που γίνεται η αιτία για να αγαπάμε την εξουσία, για να επιθυμούμε εκείνο ακριβώς το πράγμα το οποίο κυριαρχεί πάνω μας και μας εκμεταλλεύεται.
Πώς θα αποφύγουμε τον εκφασισμό ειδικά όταν πιστεύουμε για τον εαυτό μας ότι είναι επαναστάτης μαχητής; Πώς θα απαλλάξουμε το λόγο μας και τις πράξεις μας, τις καρδιές μας και τις απολαύσεις μας από τον φασισμό που είναι βαθιά ριζωμένος στη συμπεριφορά μας;
Ίσως κάποιες θεμελιώδεις αρχές, «οδηγίες για την καθημερινή ζωή» του καθενός μας, θα μπορούσαν να συνοψιστούν και ως εξής:1
(1) ελευθερώστε την πολιτική πράξη από όλη την συγκεντρωτική και ολοκληρωτική παράνοια.

(2) αναπτύξτε τη δράση, τη σκέψη και τις επιθυμίες μέσα από τον πολλαπλασιασμό, την αντιπαράθεση και τη διάζευξη, και όχι μέσω της υποδιαίρεσης και της πυραμιδικής ιεράρχησης.

(3) αποσύρετε την αφοσίωση από τις παλαιές κατηγορίες του Αρνητικού (νόμος, όριο, ευνουχισμός, έλλειψη, χάσμα) τις οποίες για τόσο καιρό η Δυτική σκέψη είχε καταστήσει ιερές, ως μορφές εξουσίας και τρόπους επαφής με την πραγματικότητα. Προτιμήστε ό,τι είναι θετικό και πολλαπλό, τη διαφορά έναντι της ομοιομορφίας, τις ροές έναντι των ενοτήτων, τις ευμετάβλητες διευθετήσεις έναντι των συστημάτων. Πιστέψτε το πως ό,τι είναι παραγωγικό δεν είναι στατικό αλλά νομαδικό.

(4) μην σκέφτεστε πως κάποιος πρέπει να είναι θλιμμένος προκειμένου να είναι μαχητής, ακόμη και εάν εκείνο το οποίο κάποιος αντιπαλεύει είναι απεχθές. Είναι η σύνδεση της επιθυμίας με την πραγματικότητα (και όχι η υποχώρησή της στις μορφές της αντιπροσώπευσης) που κατέχει επαναστατική δύναμη.

ar.gorky-battle-sunset-god-maize(5) μην χρησιμοποιείται τη σκέψη προκειμένου να θεμελιώσετε μια πολιτική πρακτική στην Αλήθεια, ούτε την πολιτική δράση προκειμένου να αμφισβητήσετε, ως απλή εικασία, μια γραμμή σκέψης. Χρησιμοποιήστε την πολιτική πρακτική ως έναν ενισχυτή της σκέψης, και την ανάλυση ως έναν πολλαπλασιαστή των μορφών και των περιοχών για την παρέμβαση της πολιτικής δράσης.

(6) μην απαιτείτε από την πολιτική να αποκαταστήσει τα “δικαιώματα” του ατόμου, όπως αυτά τα όρισε η φιλοσοφία. Το άτομο είναι το προϊόν της εξουσίας. Αυτό το οποίο χρειάζεται είναι η “απο-εξατομίκευση” μέσω του πολλαπλασιασμού και της μετατόπισης, μέσω ποικίλων συνδυασμών. Η ομάδα δεν πρέπει να είναι ο οργανικός δεσμός που ενοποιεί ιεραρχημένα άτομα, παρά μια σταθερή γεννήτρια “απο-εξατομίκευσης”.

(7) μην ερωτευτείτε την εξουσία.         (Michel Foucault)
————————————————————————————————————————————–

«…Στο σταυροδρόμι όπου η φύση νοείται είτε σαν ο αδυσώπητος, ανταγωνιστικός χώρος της αγοράς, είτε ως δημιουργική, γόνιμη βιοκοινότητα, συναντιώνται δύο ριζικά διαφορετικά μονοπάτια σκέψης και α ι σ θ α ν τ ι κ ό τ η τ α ς, τα οποία ακολουθούν αντίθετες κατευθύνσεις και απόψεις για το ανθρώπινο μέλλον. Το ένα μονοπάτι οδηγεί στο ολοκληρωτικό, αντιφυσιοκρατικό τέλος μιας κοινωνίας συγκεντρωτικής, κρατιστικής, τεχνοκρατικής, συντεχνιακής και απόλυτα καταπιεστικής. Το άλλο οδηγεί στο ελευθεριακό και οικολογικό ξεκίνημα μιας κοινωνίας αποκεντρωμένης, καλλιτεχνικής, δίχως κράτος, συλλογικής και απόλυτα απελευθερωτικής […]”.

hugo-lecaros.peruΟι διχασμοί – διαχωρισμοί σκέψης και δραστηριότητας, νού και αισθησιακότητας, πειθαρχίας και αυθορμητισμού, ατομικότητας και κοινότητας, ανθρώπου και φύσης, πόλης και υπαίθρου, παιδείας και ζωής, δουλειάς και παιχνιδιού οφείλουν να συνενωθούν οργανικά σε έναν ποιοτικά νέο χώρο ελευθερίας. Αυτή πρέπει να νοηθεί με όρους του ανθρώπου και όχι των ζώων – μέ όρους ζωής και όχι επιβίωσης. Οι άνθρωποι πρέπει να είναι συγκεκριμένα ελεύθεροι: ελεύθεροι από την υλική ανάγκη, από τον μόχθο, από την αφιέρωση της ζωής τους στην πάλη με την αναγκαιότητα. Ο Μάρξ περιέγραψε την βασική αντίφαση του καπιταλιστικού συστήματος, αυτήν δηλαδή ανάμεσα στον κοινωνικό χαρακτήρα των μέσων παραγωγής και την ατομική ιδιοποίηση των αγαθών που παράγονται ‘ διέκρινε δε τις υλικές προϋποθέσεις για την ανθρώπινη ελευθερία. Όμως, δεν πρέπει να συγχέουμε τις προϋποθέσεις για την ελευθερία, με τις συνθήκες της ελευθερίας. Η δυνατότητα της απελευθέρωσης δεν αποτελεί την πραγματικότητά της. Η απόλυτη άρνηση του Κράτους είναι αναρχισμός ‘ η απόλυτη άρνηση της πόλης είναι κοινότητα ‘ η απόλυτη άρνηση της γραφειοκρατίας είναι άμεσες, σε αντιδιαστολή με τις μεσολαβημένες, σχέσεις ‘ η απόλυτη άρνηση της συγκεντρωτικής κοινωνίας είναι περιφερειακή οικοτεχνολογία ‘ η απόλυτη άρνηση της πατριαρχικής οικογένειας είναι απελευθερωμένη σεξουαλικότητα ‘ η απόλυτη άρνηση της αγοράς είναι κομμουνισμός. Στόχος της επανάστασης πρέπει να είναι η απελευθέρωση της καθημερινής ζωής. «Δεν μπορεί να υπάρξει διαχωρισμός της επαναστατικής διαδικασίας από τον επαναστατικό στόχο».

Frantisek Kupka.pianokeys-lake1905Στα πλαίσια μιας αφύπνισης της ανθρώπινης ευαισθησίας μας, οφείλει σήμερα η κοινωνική κριτική και αμφισβήτηση να στραφεί ενάντια στην κυριαρχία, και όχι μόνο στην εκμετάλλευση ‘ ενάντια στην ιεραρχία και όχι μόνο στην πολιτική ανισότητα ‘ ενάντια στον ανθρώπινο μόχθο και όχι μόνο στην υλική ανάγκη ‘ ενάντια στην αλλοτρίωση και όχι μόνο στην καταστολή ‘ ενάντια στην ψυχική καταπίεση και όχι μόνο στην ταξική και φυλετική καταπίεση ‘ ενάντια στην πατριαρχία και όχι μόνο στην εκμετάλλευση των γυναικών ‘ ενάντια στην μονογαμική οικογένεια και όχι μόνο στην πατριαρχική οικογένεια ‘ ενάντια στην πόλη (άστυ) και όχι μόνο στην μεγαλούπολη ‘ ενάντια στο μύθο ότι η φύση μπορεί να εξουσιαστεί από τον άνθρωπο, όχι μόνο ενάντια στην εξουσίαση ανθρώπου από άνθρωπο. «…Η ιεραρχία, η κυριαρχία και ο σεξισμός δεν εξαφανίζονται με το «δημοκρατικό συγκεντρωτισμό», με μια «επαναστατική ηγεσία», μ’ένα «εργατικό κράτος» και με μια «σχεδιασμένη οικονομία». Εκείνο που πρέπει να δημιουργήσουμε, για να αντικαταστήσουμε την αστική κοινωνία, δεν είναι μόνο η αταξική κοινωνία που οραματίστηκε ο σοσιαλισμός, αλλά και η μή καταπιεστική ουτοπία που οραματίστηκε ο α ν α ρ χ ι σ μ ό ς».  (Murray Bookchin).

1 “Preface to Anti-Oedipus”, First appeared in French 1976. Βρίσκεται στο M. Foucault: Essential Works 1954-1984, vol.3 Power, J.D. Faubion [ed.], Penguin Books 2002, σελ. 106-110.

ΑΥΤΟΝΟΜΗ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ – ΑΝΤΙΦΑΣΙΣΤΕΣ/ΣΤΡΙΕΣ

ethnography1