118. ..προτροπή κατάλυσης;

bomb.Aeropittua.futurismΑ.Π.Θ. […] Η φυλετική θεώρηση του κόσμου, ο ρατσισμός, οι θεωρίες του μίσους για το διπλανό, για τον εργαζόμενο, για τον φτωχό, ο ναζισμός, ο φασισμός, δεν έχουν θέση στο Πανεπιστήμιό μας..  ———————–

Πέμπτη 10 Οκτωβρίου, ώρα 12:00 στην αίθουσα εκδηλώσεων της Ε.Σ.Η.Ε.Α., Ακαδημίας 20, συνέντευξη τύπου για την παρουσίαση του Ευρωπαϊκού Αντιφασιστικού Μανιφέστου.

[Greek Committee of the European Antifascist Initiative]

Έκτακτη σύσκεψη πραγματοποιήθηκε αργά το βράδυ στον Άρειο Πάγο, με θέμα την προτροπή κατάλυσης του πολιτεύματος από οργάνωση Εφέδρων Αξιωματικών.

…»Κ.οινότητα Ε.φέδρων Ε.ιδικών Δ.υνάμεων«…  –   Α.νεξάρτητη Κί.νηση Σ.τρατιωτικών.

Έ.νωση Α.πόστρατων Α.ξιωματικών Σ.τρατού …

[…] Η Χρυσή Αυγή μπορεί να ξεφύγει από την δύσκολη θέση μόνο με μια χοντροκομμένη προβοκάτσια. Η παρέμβαση των Εφέδρων αποτελεί έτσι κι αλλιώς ένα είδος αντιπερισπασμού, αλλά οι νεοναζί χρειάζονται κάτι πολύ σοβαρότερο.

J.Heartfield-KriegUndLeichen1932Καθηγητές από πολλές περιοχές της Αττικής δηλώνουν στο «Εθνος» ότι στα περισσότερα σχολεία υπάρχουν πυρήνες της Χρυσής Αυγής και γίνεται προσπάθεια στρατολόγησης μαθητών.

«Εμείς οι Έλληνες εθνικοσοσιαλιστές της Χρυσής Αυγής εξάπτοντας την ευθύνη και το καθήκον μας πάνω από το κοινό μέτρο, παραμένουμε υπέροχα πιστοί στη μόνη άφθαρτη κι ακατάλυτη από την παρακμή των καιρών Αρχή, την αρχή του Αρχηγού»…

[…] Αν σιώπησε ένοχα γιατί νόμιζε ότι μπορεί να διαχειρισθεί το πρόβλημα, τότε θυσιάζει την πατρίδα στα πολιτικά της παιγνίδια.

άρθρα και συνεντεύξεις  με αποκλειστικό ή κύριο θέμα  τους τον νεοναζισμό και τη Χρυσή Αυγή

«Tα κέντρα κράτησης μεταναστών ως δομή πληθυσμιακής διαχείρισης»

Beh Shahn.Village Speakeasy Closed for Violation1934No country has displayed more of a «backslide in democracy» than Greece

Σ.Ε.Β. όνειρο θερινής νυχτός

«what it is like to be a refugee«

[…] ποιος μπορεί λοιπόν να δώσει όλες αυτές τις καθημερινές μάχες αν όχι οι άμεσα ενδιαφερόμενοι, οι ίδιοι οι πολίτες εκεί όπου εργάζονται, μορφώνονται, εκδηλώνονται, έρχονται σε επαφή μεταξύ τους, αγαπιούνται. Το συμπέρασμα μοιάζει ευνόητο: Για να είναι αποτελεσματικός, ο αντιφασισμός δεν πρέπει να είναι υπόθεση μηχανισμών αλλά των αυτό-οργανωμένων πολιτών παντού όπου αυτοί δραστηριοποιούνται ως κοινωνικά όντα. Ο αντιφασισμός που δεν θα χτυπούσε όλες τις πτυχές της υπό εξέλιξη αντιδραστικής αντεπανάστασης και που θα περιοριζόταν να πολεμήσει μόνο τα επιφαινόμενά της, θα ήταν καταδικασμένος…

…»ο εθνικισμός στο απόσπασμα«…

όψιμη προσχώρηση στον διακηρυκτικό αντιφασισμό […]

X.A.  xyz contagion     –       World Newspapers

otto.dix[…] Όλα αυ­τά τα ζού­με κά­θε μέ­ρα, δη­μιουρ­γούν διά­φο­ρες α­ντι­δρά­σεις μια εκ των ο­ποίων εί­ναι η α­κρο­δε­ξιά. Εξάλ­λου, έ­χου­με το πα­ρά­δειγ­μα της Γερ­μα­νίας της Βαϊμά­ρης, της Ιτα­λίας του με­σο­πο­λέ­μου. Οι σω­τή­ρες ε­παγ­γέλ­λο­νται τη σι­δη­ρά πει­θαρ­χία, τη στρα­τιω­τι­κή δο­μή και τη σω­τη­ρία μέ­σω της πα­τριω­τι­κής εν­δο­στρέ­φειας. Το ε­ρώ­τη­μα εί­ναι για­τί στην Ελλά­δα;

..το πόρισμα για Χ.Α., προς εισαγγ.Αρείου Πάγου

η χώρα μας βιώνει πρωτοφανή έξαρση των φαινομένων ξενοφοβίας και ρατσισμού, τα οποία έχουν οδηγήσει σε πρωτόγνωρη βία, έχει ξεχωριστό ενδιαφέρον αφενός η αφήγηση και η κατασκευή που κάνουν τα ΜΜΕ για το μεταναστευτικό και αφετέρου ο τρόπος με τον οποίο νοηματοδοτούν την ταυτότητα-ετερότητα μέσα από τις αναφορές στους μετανάστες και το ρόλο τους στην κοινωνία. […]

Ο κ. Σαμαράς και ο απεγνωσμένα προσκολλημένος σε εκείνον κ. Βενιζέλος έχουν αποδείξει πέραν πάσης αμφισβητήσεως ότι είναι τυφλοί… Τυφλοί απέναντι στην ιστορία, τυφλοί απέναντι στην κοινωνία, τα βάσανα και τις αντιθέσεις της, τυφλοί απέναντι στις ιδέες, τυφλοί απέναντι στους θεσμούς. Κρατούν μόνο στα χέρια τους το ακορντεόν. Που απλώς ανοιγοκλείνουν δίκην πολιτικής βούλησης. […] το ακορντεόν θα ξανακλείσει. Και θα ξανακλείσει μάλλον νωρίτερα παρά αργότερα. […]

bigote-aleman-paul-klee1920[…] να πάρει έμπρακτα θέση η Πολιτεία ενάντια «της στείρωσης – ακόμη και της ευθανασίας – ατόμων με αναπηρία ή με βεβαρημένη κληρονομικότητα», όπως αυτές εκφράζονται από τη Χρυσή Αυγή. Είναι ιστορικά καταγεγραμμένη η εγκληματική και παράφρονη βία που δέχθηκαν τα άτομα με αναπηρία από τους ναζιστές. ΕΣΑμεΑ

Πέρα από το γεγονός ότι το νομικό οπλοστάσιο υπερεπαρκεί, σε καμιά περίπτωση δεν μπορεί ο φασισμός να καθορίζει το επίπεδο της Δημοκρατίας και των ελευθεριών μας. […] 
Αυτό από μόνο του θα συνιστούσε πολιτική απάτη, αλλά δεν θα αποτελούσε μεγάλο κίνδυνο για τους θεσμούς αν δεν συνοδευόταν από μια πρακτική αδιαφορίας για τις συνταγματικές προβλέψεις και συρρίκνωσης των εγγυήσεων των ατομικών ελευθεριών. […]

αυτόνομη αντιφασιστική συνέλευση Κερατσινίουαποφασίστηκαν μια σειρά τοπικών δράσεων

η κοπέλα του Π.Φύσσα : «η ομάδα ΔΙΑΣ ήταν παρούσα στο περιστατικό και δεν έκανε τίποτα» – θα μπορούσε να έχει αποτρέψει τη δολοφονία…

οι εμετικοί διάλογοι… :  Έχουμε κι εκατό τρελούς αποφασισμένους να πέσουν

Felix -Nussbaum«Συμβόλαιο» της Χρυσής Αυγής με τους εργολάβους στη Ναυπηγοεπισκευαστική Ζώνη του Περάματος… ήθελαν τα «τάγματα εφόδου» για να «ρίξουν» τα μεροκάματα και να διαλύσουν τα σωματεία…

life-style Χ.Α.  :  youtube.com/watch?v=o6ovG4AZ1HI

Όψιμος Πόνος για Δικαιοσύνη… […] τον τόνο όμως της πρώτης προσπάθειας αποδόμησης του βουλεύματος και κυρίως των μαρτύρων που κατέθεσαν στον εισαγγελέα τον έδωσε το βραδινό κυριακάτικο δελτίο του STAR.

[…] Golden Dawn is both a political party and a gang – and outlawing political parties often proves problematic and ineffective. The law can prohibit, but it cannot eliminate, fascist ideas; these must be confronted politically instead. For ordinary people, the struggle against Golden Dawn is not limited to the welcome though theatrical arrest of its leadership. Anti-fascism is a political struggle about the kind of life we want to live. It is fought daily by citizens, activists, civil society groups and migrant communities. It is a battle for democracy, solidarity and social justice. It cannot be won unless the systemic injustice of austerity is defeated.

…Ε.Υ.Π. Εκβιασμοί, προστασία σε μαγαζιά της νύχτας, διακίνηση γυναικών με σκοπό την πορνεία. Παράνομη οπλοφορία και μάλιστα με «βρώμικο» όπλο κι ακόμη αναρίθμητες προσαγωγές…

Μέλη της «Χρυσής Αυγής» που… εξέφρασαν τη θλίψη τους για τον θάνατο του Παύλου Φύσσα «κάρφωνε» στο ακροδεξιό μόρφωμα, η 42χρονη αστυνόμος…

AntiFascist-DeathAviator1942Ελεύθεροι οι ΝεοΝΑΖΙ… Πανηγυρίζουν.  –  Α.Σ.: «..συντρίβουμε τον εξτρεμισμό»…

Συντρίβουμε τον εξτρεμισμό

Ομολογούν ότι το περιεχόμενο του αρχικού καταστατικού της Χρυσής Αυγής είναι επιβαρυντικό γι’ αυτούς. Και εφόσον είναι γνήσιο (με σφραγίδες κ.λπ.), αποδεικνύει την πραγματική φύση της εγκληματικής τους συμμορίας.

[…] Ο φασισμός πλέον δεν είναι μια υπόθεση που εξαντλείται στη ΧΑ. Όταν ακόμα και μετά το φονικό, ένα 12% στην Α’ Αθήνας, χωρίς αναγωγή, επιμένει στην ΧΑ αυτό σημαίνει ότι πρόκειται για μια εντελώς συνειδητή επιλογή εκατοντάδων χιλιάδων που στηρίζουν ανοιχτά το σχέδιο της ΧΑ.

η επιχείρηση “εξάρθρωσης” της “εγκληματικής συμμορίας” εξελίσσεται σε μια απίστευτη φάρσα, με την ίδια ταχύτητα που οργανώθηκε από τα συνεταιράκια του Κράτους Έκτακτης Ανάγκης. […]

Nadezhda Tolokonnikova -Hunger Strike.

decision to free the men after a marathon, 18-hour court session raises questions about how strong the state’s case against Golden Dawn is… ?

…golden dawn  /  freies-netz-sued.net  –  blood and honour  /  «Ανένταχτοι Μαιάνδριοι Εθνικιστές»  /  «μαύρος κρίνος»…

george.groszέρευνα για τα Ελληνικά SS. «Σουμπερίτες». Οι Έλληνες συνεργάτες των γερμανών. «Σώμα Κυνηγών» Φρίτς Σούμπερτ…  : youtube.com/watch?v=TJpSG5djHOg

http://www.mixanitouxronou.gr/blog/531-subert

[…] Δεν πέφτουμε από τα σύννεφα ούτε τώρα…

…αυτό που μας έλεγαν στις κατηχήσεις είναι ότι σκοπός της Χρυσής Αυγής είναι η κατάλυση του δημοκρατικού πολιτεύματος.

Η τερατογένεση του φασισμού και η αναγεννητική πορεία της Αριστεράς

…σε κτίριο στην Ομόνοια, χρυσαυγίτες σημαδεύουν τις πόρτες διαμερισμάτων μεταναστών με τον κέλτικο σταυρό των ναζί και της Κου Κλουξ Κλαν. Τα βράδια επιτίθενται και ξυλοκοπούν ανηλεώς τους ενοίκους υπό την καθοδήγηση υποψήφιας βουλευτού…

σύγκρουση της Ζωής με τον Θάνατο […]

υποθέσεις όπου ελέγχονται αστυνομικοί για περίεργη εμπλοκή ή συμπεριφορά σε ρατσιστικές επιθέσεις.

Migreurop  –  atlas (2012) des migrants

Φτώχεια    –    Ελλάδα       –      [  JP.Morgan ]

το αυγό του φιδιού εκκολάφθηκε και μέσα στις κερκίδες

Model.Palace of Soviets1937 USSRπολιτική προβοκάτσια κατά της Αριστεράς και κυρίως του ΣΥΡΙΖΑ, έχουν εισηγηθεί οι ακραίοι σύμβουλοί του και συζητεί ο ίδιος ο πρωθυπουργός. Αυτό προκύπτει από πληροφορίες, ακριτομύθιες, δημόσιες δηλώσεις, αλλά και διαρροές […]

…η θεωρία των δύο άκρων σε εικόνα και φυλλάδιο

βιβλίο Ιστορίας ΣΤ΄ Δημοτικού : […] το βιβλίο παρουσιάζει τον Ιωάννη Μεταξά να αναλαμβάνει την εξουσία μετά από «κοινωνική αναταραχή που εκφραζόταν με πορείες, διαδηλώσεις και απεργίες»» αναφέρει η ερώτηση και προσθέτει ότι «η αφήγηση δίνει στους μαθητές να καταλάβουν πως ήταν κάτι σαν πατέρας του έθνους, που ήρθε για να επιλύσει ‘την πολιτική αστάθεια’ από την οποία ‘η Ελλάδα ταλανιζόταν’. Ενώ υπόρρητα διατυπώνεται πως οι πορείες, οι διαδηλώσεις και οι απεργίες δεν αποτελούν μέσα πάλης του λαού για τα δίκια του, αλλά ‘ταλανίζουν’ τη χώρα, όταν εκδηλώνονται».

The neo-Νazi party Golden Dawn has been active in Greece since the mid-1980s.

Ο Ζαχαριάδης κατηγορούσε τον Πλουμπίδη με την (πάντοτε βολική) κατηγορία πως “διαστρέβλωνε την γραμμή” […] Κάποιοι μιλάνε για την “παροιμιώδη εκδικητικότητα, με μνήμη ελέφαντα” του Ζαχαριάδη, και ότι είχε τον Πλουμπίδη στο στόχαστρο ακόμα από πριν από τον πόλεμο […] τελικά, ο Ζαχαριάδης πήρε την εκδίκήσή του […] “χαφιές, πράκτορας, προβοκάτορας, βαμμένος εχθρός του κόμματος και του λαού”…  ————–

AntiFascist-bShahn.ThisIsNaziBrutality1942.lidice.czech[…] τελικά είναι δόγμα, ένα υποκατάστατο θρησκείας. Λέγανε «κάποτε θα γίνουν όλα καλά, αλλά τώρα πρέπει να περάσουμε χρόνια με δάκρυα». Το Κόμμα ήταν ο Θεός, απαιτούσε υπομονή και υπακοή. Τελικά αντί για δικτατορία του προλεταριάτου είναι δικτατορία πάνω στο προλεταριάτο. Μια πάλη για την εξουσία. Και η παλιά εξουσία αντί να καταργηθεί θα γινόταν γραφειοκρατική. […] Υπήρχε λογοκρισία και πουριτανισμός που επιβλήθηκε από το Κ.Κ. στην τέχνη και στη γλώσσα. […] Το ελληνικό Κομουνιστικό Κόμμα ήταν σχιζοφρενικό. …  […] Τα Arguments είχαν μεγάλη απήχηση. […] Οι καταστασιακοί με μισούσαν! Πίστευαν πως τα Arguments πρόδωσαν την επαναστατικότητα. […] για μας δεν υπήρχε, που λένε, ιερό και όσιο. Ήμασταν μετέωροι, δεν ήμασταν με κανέναν. Ούτε χριστιανοί ούτε τίποτα…  ————————

Χ.Α. – Ελληνική Ένωση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου …

Still today, over 40% of people living in sub-Saharan African live in absolute poverty. …/ business as usual…

«Anonymous message to Greece» : youtube.com/watch?v=TFeCAHaVKFs

…»Γι’ αυτό σημαίνω συναγερμό. Γι’ αυτό ζητώ εθνική συνεννόηση»..

«ιδεολογική συζήτηση» …διατάχθηκαν να παραβρεθούν αστυνομικοί με ομιλητή τον γ.γ της κυβέρνησης Τάκη Μπαλτάκο.   –  Χ.Α.  – νέες επιστολές  –  1991 Ο.Ν.ΝΕ.Δ./Γ.Καλαμπόκας..  ———————-

Melnikov K.palace.of.laborLo stile politico della paranoia. Note psicoanalitiche sull’invidia della vita [το πολιτικό ύφος της παράνοιας. ψυχαναλυτικές σημειώσεις σχετικά με τον φθόνο της ζωής]

animation: hunger strike at Guantánamo

[…] για την αναχαίτιση της φασιστικής απειλής και την ανατροπή των μνημονίων, παρατηρούνται δισταγμοί, δυσκαμψίες και φοβικά αντανακλαστικά όταν φτάνει η ώρα της συγκεκριμενοποίησης…

Τι πολίτες φτιάχνει το σχολείο μας;

περί βίας…  /  youtube.com/watch?v=tjm-JwKeeWc

διακίνηση όπλων / χρηματοδότηση από εφοπλιστές;   –  Moskow, anti-migrant riot

…στελέχη της Ν.Δ. κ.ά. στη γιορτή «Patria…με εθνοπάθεια”, του περιοδικού Patria, Απρίλιος 2011.

«crowd riot control» – Επανάληψη της άσκησης Καταστολής Πλήθους «Καλλίμαχος»…

songDynasty women«Operation G.D.» …Anonymous δηλώνουν ότι αποκαλύπτουν τα εμπιστευτικά έγγραφα της ελληνικής κυβέρνησης με τα τμήματα κυβερνο-εγκλήματος του διακρατικού Οργανισμού για την Ασφάλεια και την Συνεργασία στην Ευρώπη καθώς και του Ευρωπαϊκού Οργανισμού για την Ασφάλεια Δικτύων και Πληροφοριών ENISA

οπλοστάσιο και …ναζιστικό μουσείο το σπίτι του καταζητούμενου επιχειρηματία..

«το παρακράτος δεν εξαρθρώθηκε ποτέ»   –   η Ακροδεξιά έχει βαθιές ρίζες στη χώρα μας […]

έρευνα για το πώς επηρεάστηκαν οι διατροφικές συνήθειες από την οικονομική κρίση…    /     περισσότεροι από 20.000 κάτοικοι της πόλης στηρίζονται από τη δημοτική αρχή…     /     κοινωνικά ιατρεία στην Ελλαδα…  /   …αιφνίδιο κλείσιμο του ιδρύματος «Λασκαρίδειος Στέγη», το οποίο για πάνω από 10 χρόνια φιλοξενούσε άπορες γυναίκες με προβλήματα όρασης. …  /  505 έλληνες διαθέτουν 60 δισ.

η διάχυση της φυλακής, η εμπέδωση της επιτήρησης στην κοινωνία […]

Aswani -Blue Horizon.AfricaΧρονολόγιο Φασιστικής Βίας (1990-2013), Antifascism Project.

Ελλάδα – 28η Οκτωβρίου / εξωτερική πολιτική Μ.Βρετανίας..

————————————————————–

Eduardo Galeano, Days and Nights of Love and War [2000].

Lionel Richard, Ναζισμός και Κουλτούρα [1980].

Το αυγό του φιδιού, εν κατακλείδι, εκκολάφτηκε και μέσα στις κερκίδες των οργανωμένων οπαδών… – See more at: http://stokokkino.gr/article/2712/Oi-melanoxitones-sto-gipedo#sthash.WVCw7drY.dpuf

M. Munkácsi “Tag von Potsdam” – German Army march

…περιοδ.»Σχολιαστής«, τευχ.1 (1983)

Αυτόνομη Πρωτοβουλία

117. «science in a free society» (1978)

Edward Henry Potthast (1857-1927)Along the Mystic RiverΣύμφωνα με τον Feyerabend οι επιστημονικές μέθοδοι «δεν υποτάσσονται σε κανένα κοινό σχήμα – δεν είναι “ορθολογικές”». Οι πρακτική των ερευνητών είναι «οπορτουνιστική» και αυτό για τον Feyerabend έχει σοβαρά «πολιτικά επακόλουθα»: οι πολίτες είναι εκείνοι οι οποίοι πρέπει να εξασκούν τον έλεγχο, να κρίνουν και εφόσον είναι αναγκαίο να διορθώνουν αδιάκοπα τα επακόλουθα των πιο ισχυρών θεσμών. «Οφείλουν, για παράδειγμα, να επαγρυπνούν και να επεμβαίνουν στις επιστήμες […] όταν φανερώνεται ότι οι επιστήμες είναι άχρηστες και ίσως μάλιστα βλαβερές». Με ποια μέτρα και με ποια κριτήρια μπορούν να κρίνουν οι πολίτες; Εάν η έρευνα δεν είναι κατανοητή παρά μόνο από τους επιστήμονες που συμμετέχουν σε αυτή, τότε πώς μπορεί να επιτευχθεί ένας «δημοκρατικός έλεγχος των επιστημών» από «μη ειδικούς»; Η κρίση των επιστημονικών πορισμάτων οφείλει να αφεθεί αποκλειστικά στους ίδιους τους επιστήμονες;

 Στο Science in a Free Society (1978), ο Feyerabend αναφέρεται στην απάντηση που έδωσε ο Imre Lakatos:[1] ο έλεγχος των επιστημών είναι δυνατός μόνο στη βάση καθολικών και ανεξάρτητων κριτηρίων τα οποία διαχωρίζονται από την επιστημονική διαδικασία: τα κριτήρια αυτά πρέπει να τα εμπιστεύονται οι πολίτες, πρέπει να είναι «ουσιώδη», και πρέπει να μπορούν να γίνονται κατανοητά και να εφαρμόζονται από όσους δεν είναι επιστήμονες. Σύμφωνα με τον Feyerabend, ο Lakatos διατυπώνει με αυτό τον τρόπο τα κριτήρια επειδή «βλέπει την καταγωγή τους μέσα στις επιστήμες», λαμβάνει δε υπόψη του μόνο το τμήμα εκείνο των επιστημών που ο καθένας από εμάς θεωρεί πως έχει παράγει θετικά επιτεύγματα.[2]

 (c) Museums Sheffield; Supplied by The Public Catalogue FoundationΠώς θα κρίνει ένας πολίτης τέτοιους θεσμούς; Σύμφωνα με τον Feyerabend «μέσα σε μια ελεύθερη κοινωνία ένας πολίτης χρησιμοποιεί τα κριτήρια εκείνης της παράδοσης στην οποία αυτός ανήκει» ‘ χρειάζονται «γνώσεις» προκειμένου να εφαρμοστούν αυτά, αλλά τελικώς τα κριτήρια (πρότυπα ή μέτρα) που αποφασίζουν «για το τι ισχύει ως γνώση και τι όχι, είναι τα κριτήρια της παράδοσης και όχι ανθρώπων εκτός τόπου». Η ελευθερία μιας κοινωνίας αυξάνεται ακριβώς κατά το μέτρο που αυξάνεται η «ελευθερία διακίνησης» των, εντός αυτής της κοινωνίας, ζωντανών παραδόσεων.

Όταν κάποιοι θέτουν το ερώτημα “πώς θα βρούμε τα σωστά κριτήρια;”, υποθέτουν πως υπάρχει ένα σαφές “πρόβλημα”, το οποίο εκείνοι είναι οι κατάλληλοι για να το συλλάβουν, να το διατυπώσουν και να το λύσουν. Οι ίδιοι άνθρωποι ωστόσο που αμφισβητούν ή κατασκευάζουν “κριτήρια”, ανήκουν και αυτοί σε κάποια, μια από τις πολλές υπαρκτές “παραδόσεις”…

Τις επιστήμες, για τον Feyerabend, τις χαρακτηρίζει «ελιτισμός». Φαινομενικά είναι δυνατόν ο καθένας να «ανέβει σε υψηλές, υπεύθυνες και καλοπληρωμένες θέσεις» στην επιστήμη ή στην εκπαίδευση, εντούτοις το “αντίτιμο” γι’ αυτό είναι τα άτομα να αρνηθούν την παράδοσή τους, «να αποδεχτούν την ιδεολογία και τους τρόπους συμπεριφοράς των ελίτ». Η «ισότητα» δεν σημαίνει «ισότητα παραδόσεων» (όπως θα έπρεπε), παρά «ίση πρόσβαση» σε μια ορισμένη παράδοση, εκείνη «του λευκού άνδρα».

Diego Rivera, Detroit IndustryΟύτε προφασιζόμενος την «“επιτυχία” του επιστημονικού ορθολογισμού, ούτε την υποτιθέμενη πανταχού παρουσία του, ούτε και τη δυνατότητα “ίσης” πρόσβασης μπορείς να αποποιηθείς τον δημοκρατικό σχετικισμό». Τα επιχειρήματα υπέρ του «δημοκρατικού σχετικισμού» ο Feyerabend τα συνοψίζει ως εξής: κατά πρώτον, «οι άνθρωποι έχουν το δικαίωμα να ζουν όπως τους ταιριάζει, ακόμη και εάν η ζωή τους φαίνεται σε άλλους ανθρώπους ανόητη, κτηνώδης, άσεμνη, άθεη». Οι επιστήμες δεν αποτελούν απαραίτητες συνθήκες για τη δυνατότητα ορθολογικότητας ή ελευθερίας, δεν είναι προϋποθέσεις της εκπαίδευσης, «είναι εμπορεύματα» τα οποία οι πολίτες σε συμφωνία με τις παραδόσεις αποφασίζουν εάν θα πάρουν ή εάν θα εγκαταλείψουν. Οι επιστήμονες «δεν είναι κριτές του αληθινού και του ψεύτικου, στην καλύτερη περίπτωση είναι πληρωμένοι υπηρέτες της κοινωνίας, που προσλαμβάνονται να λύσουν κάποια περιορισμένα προβλήματα, και μάλιστα με την επίβλεψη των πολιτών, οι οποίοι αποφασίζουν την φύση των προβλημάτων και τον τρόπο επίλυσής τους». Το θεμελιώδες για τον Feyerabend είναι η ισοτιμία όλων των παραδόσεων, ο «ανταγωνισμός πολλών αξιών» και όχι μια μοναδική αξία.[3]

Μια κοινωνία η οποία περιέχει πολλές παραδόσεις, θέτει στη διάθεση του πολίτη καλύτερα μέσα για να κρίνει αυτές τις παραδόσεις, απ’ ότι μια κοινωνία με μία και μόνη «βασική ιδεολογία». Ο δημοκρατικός σχετικισμός φέρνει στο φως πολιτισμικές αντιθέσεις και «διευκολύνει τον πολίτη να κρίνει τις παραδόσεις που τον περιβάλλουν» ‘ δεν θα εισαχθεί «από επάνω», για παράδειγμα από μια ομάδα ριζοσπαστών διανοούμενων, αλλά από μέσα, δηλαδή από τους ανθρώπους που θέλουν να ανεξαρτητοποιηθούν…[4]

Constant Désiré Clety, Meeting in a Café1931Οι επιστημονικές απόψεις και ιδέες είναι «ατελείς» και συχνά υποπίπτουν σε σφάλματα. Επιχειρήματα και διαδικασίες ρουτίνας που υποβαστάζουν της έρευνα σε ένα πεδίο «και δήθεν εξασφαλίζουν την “ορθολογικότητα” και την “επιστημονικότητά της” βασίζονται σε εικασίες, τις οποίες η μεταγενέστερη έρευνα συχνά εγκαταλείπει ως εσφαλμένες και μάλιστα ως στερημένες νοήματος». Τέτοιες εικασίες «είτε δεν είναι γνωστές στον ειδικευμένο επιστήμονα –γιατί αυτός τις προϋποθέτει εντελώς απλοϊκά, χωρίς να ξέρει ότι προϋποθέτει ή τι προϋποθέτει- ή τις ξέρει, αλλά αγνοεί τα στοιχεία που συνηγορούν ή αντιφάσκουν με την τάδε εικασία».

 

Ο Feyerabend άσκησε δριμεία κριτική στην «απαίτηση» «ορθολογικότητας» ‘ «επιστήμονες» γιατροί, «διαφωτισμένοι» κριτικοί της θρησκείας κ.ά. είναι «πρόθυμοι να θυσιάσουν κάθε επιθυμία, κάθε ενστικτώδη ζωντάνια στο βωμό της λογικής». Οι «υπερασπιστές της λογικής» βλέπουν στην επιστήμη ένα τυχαίο κατασκεύασμα, παρά ένα «προϊόν ορθολογικότητας», «λογική και επιστήμη –γι’ αυτούς είναι ένα και το αυτό». Για τον Feyerabend αντιθέτως, συχνά ορθολογικότητα και επιστήμη «αλληλοαποκλείονται», η διαμάχη τους δεν είναι τυχαία και μάλιστα το να επιμένει κανείς στα κριτήρια και στους κανόνες ορθολογικότητας συχνά ενδέχεται να βλάπτει τις επιστήμες. Ισχυρίζεται λοιπόν ότι: (1) οι κανόνες και τα κριτήρια συχνά παραβιάζονται defacto και (2) πρέπει να παραβιάζονται για να μπορεί η επιστήμη να προοδεύει.

Aleksander Kotsis.KosiarzΟ Feyerabend υποστηρίζει πως μέσα στις επιστήμες πολύ συχνά συναντάμε υποθέσεις “adhoc”, αυθαίρετες αλλαγές νοήματος, αυθαίρετους παραμερισμούς αντιφατικών εμπειριών, αυθαίρετες μειώσεις του εμπειρικού περιεχομένου αμφίβολων θεωριών, «άγνοια και ψευδή παρουσίαση γνωστών φαινομένων» κ.ά. Παραδείγματα από την ιστορία των επιστημών θα τον οδηγήσουν να υποθέσει πως τελικώς κάθε κριτήριο και κάθε κανόνας είναι εκτεθειμένοι σε παρόμοιες δυσκολίες: «αφού τα κριτήρια και οι κανόνες συγκροτούν την “ορθολογικότητα”, έβγαλα το συμπέρασμα ότι μερικά περίφημα επεισόδια μέσα στις επιστήμες, τα οποία θαυμάζονται από επιστήμονες, φιλοσόφους και ερασιτέχνες με ίση αφοσίωση, δεν είναι ορθολογικά ‘ δεν εξελίχθηκαν με “ορθολογικό” τρόπο, η “λογική” δεν ήταν η κινητήρια δύναμη της εξέλιξης, και ούτε κρίθηκαν ορθολογικά αφού πήρε τέλος η εξέλιξη».

«Αλλά οι επιστήμες δεν είναι ιερές. Το γεγονός ότι υπάρχουν, ότι θαυμάζονται, ότι έχουν επιτεύγματα, δεν αρκεί για να μεταποιηθούν σε κριτήρια της ζωής μας. Οι σύγχρονες επιστήμες είναι αποτέλεσμα σφαιρικών αντιρρήσεων ενάντια σε προηγούμενες μορφές ζωής, και ο ίδιος ο ορθολογισμός –δηλαδή η ιδέα ότι υπάρχουν γενικοί κανόνες και γενικά κριτήρια για τη σκέψη μας και τις πράξεις μας- είναι αποτέλεσμα σφαιρικών αντιρρήσεων ενάντια στον κοινό νου […]».[5]

Berlin1920Οι ορθολογιστές «θέλουν να ενεργούμε πάντα ορθολογικά ‘ δηλαδή να παίρνουμε αποφάσεις σύμφωνα με κανόνες και κριτήρια» τα οποία εκείνοι θεωρούν σημαντικά και θεμελιώδη. Το παράδειγμα των φυσικών επιστημών σύμφωνα με τον Feyerabendδείχνει πως μια τέτοια συμπεριφορά «δεν οδηγεί σε τίποτα: ο φυσικός κόσμος είναι υπερβολικά περίπλοκος για να μπορέσει να κυριαρχηθεί και να κατανοηθεί με τη βοήθεια “ορθολογικών” μεθόδων. Αλλά ο κοινωνικός κόσμος, ο κόσμος της ανθρώπινης σκέψης, αίσθησης, φαντασίας, ο κόσμος της φιλοσοφίας, της ποίησης, των επιστημών, ο κόσμος της πολιτικής συνύπαρξης είναι ακόμη πιο περίπλοκος».

Σε μια ελεύθερη κοινωνία «η ιδιωτική όπως και η δημόσια ζωή βρίσκεται στα χέρια των πολιτών και όχι στα χέρια των ειδικών». Οι ειδικοί ή οι φιλόσοφοι μπορούν να ρωτώνται και οι προτάσεις τους να σπουδάζονται, εντούτοις θα πρέπει παράλληλα να «διερευνάται εξονυχιστικά, κατά πόσο αυτές οι προτάσεις και οι κανόνες ή τα κριτήρια όπου βασίζονται είναι επιθυμητά και ωφέλιμα. Οι πολίτες θα τα εξετάζουν με πολλή ακρίβεια –και σε αυτή την εξέταση θα χρησιμοποιούν εκείνες τις ιδέες, εμπνεύσεις, “αρχές”, που θεωρούνται ως οι καλύτερες προς στιγμήν […]. Ποιες ιδέες θα περάσουν μέσα από το φίλτρο μιας συγκεκριμένης έρευνας ελεύθερων πολιτών, δεν μπορεί να προειπωθεί […]. Είναι λοιπόν απρόβλεπτες, χωρίς αξιώματα, “προοδευτικές” (…) οι αποφάσεις αυτού του είδους, που καθοδηγούν την κοινωνική πραγματικότητα και τον ρόλο της λογικής μέσα σε μια ελεύθερη κοινωνία». Η σχέση λογικής και πράξης δεν λύνεται επομένως θεωρητικά, αλλά πρακτικά, με αποφάσεις (οι οποίες ωστόσο στηρίζονται πάνω σε θεωρητικούς συλλογισμούς και μπορούν να οδηγήσουν σε θεωρητικά επιτεύγματα). Αυτό που έχει σημασία, ισχυρίζεται ο Feyerabend, είναι η συρροή των κρίσεων τις οποίες εκφέρουν ομάδες ελεύθερων πολιτών οι οποίοι προσαρμόζουν τη ζωή τους σε αδιάκοπα μεταβαλλόμενες υλικές και κοινωνικές συνθήκες.[6]

 

Edward Hopper, Room in Brooklyn1932Η αντίθεση, σύμφωνα με τον Feyerabend, ανάμεσα στη λογική και στην παράδοση ή ανάμεσα στην ορθολογικότητα και στην «ιστορία» «δεν είναι αντίθεση ανάμεσα σε ποιοτικά διαφορετικά στοιχεία […] αλλά ανάμεσα σε παραδόσεις», οι οποίες θεωρούνται και εγκαθίστανται διαφορετικά. Η προσπάθεια «αναμόρφωσης» του ανθρώπου, της επιστήμης ή της φιλοσοφίας στη βάση ορθολογικών αξιωμάτων δεν είναι παρά προσπάθεια να παραγκωνιστεί ή να μεταποιηθεί μια παράδοση «η οποία βέβαια δεν είναι παρά “μόνο” μια παράδοση, που όμως εξαιτίας του ειδικού βλέμματος των αναμορφωτών δεν θεωρείται σαν παράδοση». Η λογική «δεν είναι κριτήριο της σκέψης μας και των πράξεών μας, αλλά μόνο μια ειδική μορφή σκέψης και πράξης, ισόβαθμη με άλλες μορφές σκέψης και πράξης».[7]

Το πώς οι παραδόσεις αλληλεπιδρούν και τι συνέπειες παράγονται από αυτό είναι κάτι που διαφέρει και εξαρτάται από τις ιστορικές περιστάσεις.

Τα ερωτήματα που τίθενται στις παραδόσεις είναι δύο ειδών: είναι καταρχήν ερωτήματα που τίθενται «από έξω», από έναν παρατηρητή ‘ αυτό που ενδιαφέρει εδώ είναι η δομή των παραδόσεων και η μεταβολή τους, και όχι το εάν είναι «ορθολογικές» ή μη, καλές ή κακές. Ζητείται η ιστορική περιγραφή των αλληλεπιδράσεων (και πιθανές κανονικότητες ή «νόμοι»).[8] Κατά δεύτερον, έχουμε τα ερωτήματα ενός «συμμέτοχου» σε μια παράδοση, τα οποία τα θέτει σε μια άλλη παράδοση (υπό αλληλεπίδραση με την πρώτη). Η αλληλεπίδραση τώρα περιγράφεται «μεροληπτικά» και μάλιστα στη βάση «αξιωμάτων τα οποία ισχύουν μέσα στην οικεία παράδοση».

(c) Southwold Museum; Supplied by The Public Catalogue FoundationΤα ερωτήματα ενός «παρατηρητή» και η περιγραφή του και αυτά δεν εγκαθίστανται μέσα σε κενό χώρο – βασίζονται και αυτά στη συμμετοχή σε μια ορισμένη παράδοση.[9] Τα ερωτήματα ενός παρατηρητή οφείλουν να λάβουν υπόψη τα ερωτήματα ενός συμμέτοχου και αντιστρόφως – ωστόσο η πρόθεση καθενός από αυτούς είναι διαφορετική: «οι παρατηρητές θέλουν να ξέρουν τι συμβαίνει, οι συμμέτοχοι θέλουν να ξέρουν τι πρέπει να κάνουν και πώς μπορούν να δικαιολογήσουν τις πράξεις τους».

Οι «συμμέτοχοι» ενδέχεται να αποφασίσουν να διαπραγματευτούν την παράδοσή τους ως «παρατηρητές»: μια τέτοιου είδους «σκεπτικιστική» στάση δεν στερείται ουσίας, «μπορεί κάποιος να παίζει θέατρο σοβαρά, χωρίς να πέφτει στην πλάνη ότι έχει κιόλας παραδοθεί στον αντίστοιχο τρόπο ζωής».[10] Μπορεί επίσης κάποιος να προσδεθεί σε μια παράδοση “πραγματιστικά”, «από καθαρό οπορτουνισμό» (για λόγους “συμφέροντος” κλπ).

Κάποιος συμμέτοχος ο οποίος ασπάζεται μια πραγματιστική φιλοσοφία, παρατηρεί τις παραδόσεις όπως περίπου παρατηρεί ένας ταξιδιώτης τις χώρες στις οποίες διαμένει προσωρινά. Κάθε μια έχει στοιχεία που εκτιμά και άλλα στοιχεία που αποστρέφεται ‘ «ένας πραγματιστής είναι τόσο συμμέτοχος όσο και παρατηρητής».[11]

Gustaw GwozdeckiWieczorna_tesknotaΠώς γίνεται η επιλογή ανάμεσα σε παραδόσεις; Αυτό που υποτίθεται ότι συμβαίνει, παρατηρεί ο Feyerabend είναι ότι (1) η προτίμηση εκδηλώνεται βάσει κριτηρίων, τα οποία (2) είναι γνωστά κατά την στιγμή της επιλογής, (3) μπορούν να δοθούν ρητά ως αιτίες, οι οποίες (4) είναι “ορθολογικές” και εκτός αυτού (5) είναι “αντικειμενικές” (με την έννοια ότι κρίνουν «χωρίς αναφορά σε μια παράδοση η οποία δανείζει στην κρίση ισχύ»). Οι τρεις πρώτες συνθήκες εικάζουν πως μια “ορθολογική” επιλογή χωρίς σταθερά κριτήρια δεν είναι δυνατή. Ο Feyerabendπαραθέτει τα παραδείγματα της βαθμιαίας ανοικοδόμησης της παράδοσης των σύγχρονων επιστημών και της παράδοσης του δυτικού ορθολογισμού. «Και στις δύο περιπτώσεις η κριτική αρχίζει ήδη πολύ πριν γίνει νόμιμη. Κριτικάρουμε χωρίς ορατά κριτικά μέσα, προεικάζοντας καθαρά ενορατικά μια μορφή ζωής, η οποία θα παράσχει αυτά τα μέσα. Δεν μπορούμε να περιγράψουμε τη μορφή ζωής, γιατί αυτή δεν υπάρχει ακόμη, δεν έχουμε λόγους για να είμαστε δυσαρεστημένοι, και όμως τους εκφράζουμε κι έτσι δημιουργούμε την παράδοση, η οποία δεκαετίες αργότερα καθιστά τη διαδικασία κατανοητή και την εφοδιάζει με λόγους. Δεν επιχειρηματολογούμε, αλλά ισχυριζόμαστε, μεμφόμαστε, αντιμιλάμε και έτσι δημιουργούμε τα αξιώματα των επιχειρημάτων, τα οποία δίνουν νόημα στην μομφή και στην αντίρρηση».[12]

Όλες οι θρησκείες παρουσιάζονται όχι ως μια ενδεχόμενη μορφή ζωής, αλλά με αξίωση απολυτότητας, σαν να είναι «η αλήθεια». Εκείνο που υπονοείται στον ισχυρισμό αυτό είναι ότι παράλληλα στις παραδόσεις υφίστανται εντελώς διαφορετικές περιοχές οι οποίες επιδρούν επάνω σε αυτές χωρίς οι ίδιες να είναι παραδόσεις. Ο «λόγος του Θεού» είναι “παντοδύναμος” και οφείλεις να τον υπακούς όχι γιατί η παράδοση στην οποία ανήκει αυτός ο λόγος είναι πολύ ισχυρή, αλλά επειδή αυτός ο λόγος είναι αδιάψευστο κριτήριο των παραδόσεων. «Η λογική είναι τάχα πανταχού παρούσα και πρέπει κανείς να την υπακούει, όχι επειδή μια παράδοση που προχωρεί σύμφωνα με ορθολογικές αρχές έχει κάποια προτερήματα σε σύγκριση προς άλλες παραδόσεις, αλλά επειδή η ίδια η λογική μπορεί να κατευθύνει από έξω και να βελτιώσει όλες τις παραδόσεις […]».

Jeanne Mammen, Zimmer frei (Free Rooms), 1928Με έναν παρόμοιο τρόπο, ο “ορθολογισμός” για τον Feyerabend«δεν είναι τίποτε άλλο από μια εκκοσμικευμένη μορφή της πίστης στη δύναμη του θεϊκού λόγου».[13]

Η τάση να εκληφθούν οι διαφορές μέσα στη ‘δομή’ παραδόσεων (σύνθετων και ασαφών έναντι των απλών και σαφών) ως διαφορές ‘είδους’ (κάτι πραγματικό ή ορθολογικό σε σύγκριση προς ατελείς του εμφανίσεις) «υποστηρίζεται από το γεγονός ότι οι κριτικοί μιας παράδοσης παίρνουν απέναντί της τη στάση παρατηρητών, αλλά παραμένουν συμμέτοχοι εκείνης της παράδοσης από την οποία αντλούν τις αντιρρήσεις τους. Μιλούν τη γλώσσα αυτής της παράδοσης και χρησιμοποιούν τα κριτήριά της ‘ και έτσι ανακαλύπτουν “περιορισμούς”, “λάθη”, “πλάνες”, “παραλογισμό” – ενώ η “αντικειμενική κατάσταση” είναι μόνο ότι η κρινόμενη παράδοση δεν ταιριάζει με την κρίνουσα παράδοση».

Όταν μιλάμε ως “παρατηρητές”, λέμε για παράδειγμα ότι μια ομάδα επιστημόνων αποδέχθηκε κάποια κριτήρια. Ως “συμμέτοχοι” χρησιμοποιούμε τα κριτήρια χωρίς να αναφερόμαστε στην καταγωγή τους ή στις επιθυμίες, εικασίες ή προθέσεις των υποστηρικτών τους (λέμε: «οι θεωρίες πρέπει να είναι διαψεύσιμες και μη αντιφατικές»). Οι προτάσεις του πρώτου είδους (α) δεν περιέχουν αναφορές σε υποκειμενικές επιθυμίες ή συνήθειες μιας ομάδας, και (β) δεν μπορούν να παραχθούν από προτάσεις που αφορούν (τέτοια ή άλλα) γεγονότα (δεοντολογικές προτάσεις δεν προκύπτουν από οντολογικές προτάσεις). Εντούτοις, παρατηρεί ο Feyerabend, δεν είναι σωστό ότι αυτές οι προτάσεις είναι γι’ αυτό “αντικειμενικότερες” από τις προτάσεις επιθυμίας. «Η κατάσταση είναι μάλλον αντίστροφη»: οι προτάσεις επιθυμίας είναι “αντικειμενικές” με το νόημα ότι ‘ισχυρίζονται’ την ύπαρξη μιας ορισμένης τάσης σε έναν άνθρωπο ή σε μια ομάδα, ενώ οι δεοντολογικές προτάσεις απλώς ‘εκφράζουν’ αυτή την τάση.[14]

Kazimierz Alchimowicz.Na_etapieΤι μας δείχνει η αντιπαράθεση “αντικειμενικών” αξιολογικών κρίσεων από διαφορετικές κουλτούρες και διαφορετικές παραδόσεις; «ρωτάμε τον υπέρμαχο της αντικειμενικότητας, πώς σκέπτεται να λύσει τη διαφωνία» γράφει ο Feyerabend[15]

 

Ο Feyerabend εξετάζει τρεις θεωρίες για την «σχέση μεταξύ λογικής και πράξης»: (1) η λογική καθοδηγεί την πράξη (και γενικότερα όλες τις παραδόσεις). Η αυθεντία της λογικής είναι ανεξάρτητη από την αυθεντία των πρακτικών, των θεσμών, των παραδόσεων τις οποίες διαμορφώνει στη βάση των αξιωμάτων της («ιδεαλιστική» θεωρία).[16] (2) Η λογική αντλεί τόσο το περιεχόμενό της όσο και την αυθεντία της από την πράξη. Οι κανόνες και τα κριτήρια της λογικής περιγράφουν τη δομή της πράξης και διατυπώνουν τα αξιώματα που τη θεμελιώνουν («νατουραλιστική» αντίληψη).[17]

(3) Εάν η λογική και η πράξη δεν είναι διαφορετικά πράγματα αλλά «τμήματα μιας και μόνης διαλεκτικής διαδικασίας» σε τι συμπέρασμα καταλήγουμε;[18]

Και επιπρόσθετα: πώς πρωτοεμφανίστηκε η διάκριση ανάμεσα στην «λογική» και σε κάτι «ανορθολογικό»; Σύμφωνα με τον Feyerabend η διάκριση προέκυψε (α) επειδή ορισμένες δομικές διαφορές παραδόσεων «μεταποιήθηκαν σε ουσιαστικές διαφορές», (β) επειδή αυτές οι ουσιαστικές διαφορές ενδυναμώθηκαν περισσότερο με αποδοχή μιας στάσης συμμετοχής απέναντι στην προτιμώμενη παράδοση, (γ) επειδή κάποιες γενικές έννοιες «προσαρμόστηκαν σε αυτές τις διαστρεβλώσεις, έτσι ώστε αυτές τώρα δεν εμφανίζονται πια ως ανθρώπινο έργο, αλλά μοιάζουν να προκύπτουν από την ίδια τη φύση των πραγμάτων».[19]

Raphael Soyer, Cafe Scene1946Το συμπέρασμα φαίνεται τελικώς να είναι πως “λογική” και “πράξη” είναι δύο διαφορετικοί «τύποι παραδόσεων». Οι παραδόσεις του ενός τύπου έχουν γενικά σαφείς μορφικές απόψεις, οι οποίες μπορούν εύκολα να αναπαραχθούν. Οι παραδόσεις του δεύτερου τύπου είναι πολύ πιο σύνθετες, τα μορφικά τους στοιχεία επικαλύπτονται με ποικίλες τυχαίες ιδιότητες «και μοιάζουν να μην υπάρχουν».[20] Ο Feyerabend ονομάζει τις παραδόσεις στις οποίες παρουσιάζεται η λογική άποψη: «αφηρημένες παραδόσεις», ενώ αντιθέτως τις παραδόσεις με τοπικούς νόμους «που συχνά διασπώνται από εξαιρέσεις και παραμένουν μέσα στην αφάνεια κάτω από τυχαία περιστατικά»: τις ονομάζει «ιστορικές παραδόσεις».[21]

(Υπάρχουν περιοχές με σαφείς και απλούς νόμους (αστρονομία, καθαρά μαθηματικά) δίπλα σε άλλες περιοχές όπου οι γενικοί νόμοι καλύπτονται κάτω από τυχαία περιστατικά (φυσική) ή δεν υπάρχουν καθόλου (επειδή μεταβάλλεται η συμπεριφορά των υπό έρευνα συστημάτων, όπως στην ιατρική). Οι περιοχές του πρώτου είδους συλλαμβάνονται καλύτερα από τις αφηρημένες παραδόσεις: «στήνονται κάποιοι νόμοι, και διορθώνονται ώσπου να αντιστοιχούν προς τις αντικειμενικές κανονικότητες».[22] Οι περιοχές του δεύτερου μέρους είναι το πεδίο εφαρμογής των ιστορικών παραδόσεων: μαθαίνονται όπως μια γλώσσα, «με άμεση επαφή, ώσπου να κατακτηθεί αυτή η γλώσσα»).[23]


[1] “εισαγωγή στην Β΄ γερμανική έκδοση” (1980).

Otto Dix, Three Prostitutes on the Street1925[2]«Ο Lakatos δέχεται ότι οι επιστήμες ως ολότητες υπόκεινται σε κριτήρια που ενέχονται μέσα στην ίδια την έρευνα» ‘ οι «μοναχικές κορυφές επιστημονικής δραστηριότητας έχουν κοινά χαρακτηριστικά», αυτά «μπορούν να χωρίζονται από τις επιστήμες» να μαθαίνονται και να κατανοούνται ανεξάρτητα από αυτές και μάλιστα μπορούν να χρησιμοποιηθούν για να αποτιμηθούν άλλες επιστημονικές διεργασίες.

[3] Αυτός ο «ανταγωνισμός» είναι πάντοτε αποτέλεσμα ατομικών –συνεπώς και συλλογικών- αποφάσεων. Οι παραδόσεις είναι «θεμελιώδη στοιχεία της κοινωνίας».

[4] «Πώς θα δημιουργηθεί μια ελεύθερη κοινωνία που θα βασίζεται σε έναν τέτοιο σχετικισμό;» Πώς προστατεύονται και πώς συγκρατούνται οι παραδόσεις από το να διεμβολίζουν βίαια η μία την άλλη; Η απάντηση του Feyerabend είναι ότι για την αντιμετώπιση του προβλήματος αυτού ήδη υπάρχουν θεσμοί, «σχεδόν όλες οι παραδόσεις είναι τμήματα κρατικών ιδρυμάτων με εγκαθιδρυμένους μηχανισμούς προστασίας» ‘ το ερώτημα είναι μάλλον: «πώς θα χαλαρώσουμε τους υπάρχοντες δεσμούς», πώς θα τους απομακρύνουμε από τις παραδόσεις «στις οποίες παρέχουν άδικα μια προνομιακή μεταχείριση»…

[5] Οφείλουμε να αποδεχθούμε τα επιτεύγματα των επιστημών αναντίρρητα; Να δεχθούμε τα πορίσματά τους ως αλάνθαστα, ή πρέπει να παραδεχθούμε πως υπάρχουν λάθη και πώς θα εντοπίσουμε τα τελευταία; Δεν χρειάζεται κάποιο κριτήριο ανεξάρτητο; Πώς θα βρούμε κάτι τέτοιο «εάν απορρίπτουμε κάθε κανόνα ο οποίος εμποδίζει τις επιστήμες;». Πώς θα κριθεί μια πρακτική βάση κανόνων και κριτηρίων, ή αντιστρόφως, πώς θα κριθούν κανόνες και κριτήρια βάση μιας πρακτικής;

Olga Boznańska.Wielki_Piatek[6] «το σλόγκαν που περιγράφει ταιριαστά αυτή την κατάσταση λέει: λαϊκές κινητοποιήσεις αντί για Γνωσιολογία (ή πολιτική θεωρία, ή Επιστημολογία κλπ.)». Για τον Feyerabend «μια ελεύθερη κοινωνία είναι σχετικιστική». Οι επιστήμες «δεν κατέχουν καμία αυθεντία, η οποία θα μπορούσε να καταργήσει τον σχετικισμό».

[7] Συχνά οι αλληλεπιδράσεις αυτές επηρεάζονται από συνειδητές αποφάσεις.

[8] Ο Feyerabend αναφέρει την εγελιανή τριάδα «θέση, άρνηση, σύνθεση» ως ένα παράδειγμα ζητούμενων νόμων…

[9] Σημειώνουμε εδώ πως τα ερωτήματα ενός συμμέτοχου αποδέχονται και τα μεταβλητά στοιχεία μιας παράδοσης ως δεδομένα, ενώ τα ερωτήματα ενός παρατηρητή περιγράφουν την αλληλεπίδραση των παραδόσεων «βάσει παραδόσεων των οποίων τα μεταβλητά στοιχεία είναι κατά το δυνατό διαφορετικά από τα στοιχεία των παραδόσεων που βρίσκονται σε αλληλεπίδραση».

[10] Μπορεί για παράδειγμα κάποιος να αποδέχεται μια θρησκεία έχοντας πλήρη συνείδηση ότι είναι μόνο μια ανάμεσα σε άλλες (και ίσως ούτε καν η καλύτερη).

[11] Τα κριτήρια που ο ταξιδιώτης αυτός εμπνέεται, «δημιουργούνται μέσω των ταξιδιωτικών βιωμάτων»…

[12] Ο Feyerabend ονομάζει «προοδευτική» μια κριτική βάσει μη υπαρχόντων ακόμη κριτηρίων («συντηρητική» είναι αντιθέτως η κριτική που καλύπτεται από υπάρχοντα κριτήρια).

[13]Ο δυτικός ορθολογισμός εκκινεί από τρεις αφετηρίες αλλά οι δρόμοι που θα ακολουθηθούν θα έχουν διαφορετικές κατευθύνσεις: φιλοσοφία, μαθηματική αστρονομία, ποίηση. Απέναντι στην παράδοση των τριών αυτών δρόμων θα σταθεί η παράδοση των Ομηρικών επών. Ο Feyerabend εξετάζει ποιες ιστορικές περιστάσεις οδηγούν στην κυρίαρχη αντίληψη για τον “ορθολογισμό”.

Ruth Adams[14] Δεν νομιμοποιούμαστε δηλαδή να συμπεράνουμε από το: «η πρόταση “οφείλεις να κάνεις το Χ” δεν περιέχει καμία αναφορά σε επιθυμία», ότι: «η πρόταση “οφείλεις να κάνεις το Χ” είναι αντικειμενική».

[15] Η παρουσίαση μιας απαίτησης και η περιγραφή μιας πράξης μπορεί πράγματι να είναι διαφορετικά πράγματα, αλλά τελικώς για τον Feyerabend πρόκειται για μια «διαφορά στάσης»: η μια πλευρά που υπερασπίζεται την “αντικειμενικότητα” των αξιών, χρησιμοποιεί αυτές τις αξίες, η άλλη πλευρά τις ερευνά.

[16] Η σύγκρουση ανάμεσα στην ορθολογικότητα και στην προσδοκία επιτυχιών μέσα στον πραγματικό κόσμο είναι σύμφωνα με τον Feyerabend μια από τις αιτίες που κινητοποιούν τη «διαρκή αναμόρφωση των ορθολογικών κανόνων».

[17] Η επιλογή μιας επιτυχημένης, αποτελεσματικής πρακτικής παρόλα αυτά δεν αρκεί ‘ είναι δυνατόν μια παράδοση, μια πρακτική βαθμιαία να εκφυλιστούν ή να είναι δημοφιλείς για εσφαλμένους λόγους.

[18] Η αντίληψη αυτή για τη σχέση λογικής και πράξης μπορεί να παρουσιαστεί και με τον εξής τρόπο: με τη σχέση ανάμεσα σε έναν γεωγραφικό χάρτη (εικόνα της πραγματικότητας και οδηγός) και την πορεία ενός ταξιδιώτη (διόρθωση λαθών, παραμερισμός εξιδανικεύσεων κλπ.).

[19] Εντούτοις ακόμη και οι «πιο τέλειοι κανόνες και τα πιο τέλεια κριτήρια εξαρτώνται από το υλικό επάνω στο οποίο επιδρούν»…

[20] Μια σύνθετη και άρρητη λογική εξακολουθεί να είναι λογική, και μια παράδοση με απλά μορφικά στοιχεία μπροστά σε ένα διάχυτο αλλά απαρατήρητο υπόβαθρο ιστορικής κίνησης εξακολουθεί να είναι παράδοση.

[21] Οι αφηρημένες παραδόσεις έχουν μια ιστορική συνισταμένη.

Walter Sanders[22] Η «γνωσιολογία» είναι «μια παράδοση που αποβλέπει στο να επικαλύπτει τον μοιραίο περιορισμό των αφηρημένων (δηλαδή “ορθολογικών”) παραδόσεων και τα διαρκώς αναδυόμενα προβλήματα.

[23] Δεν μπορούμε να δηλώσουμε ρητά ποιους κανόνες ακολουθούμε, δεν έχουμε «θεωρητική γνώση βάσει νόμων», αλλά πρακτικές γνώσεις βάσει εξάσκησης και στενής επαφής… ‘ «αυτός που γνωμοδοτεί για ένα καινούριο συμβάν είναι ο γνώστης και όχι κάποιοι αντικειμενικοί κανόνες».   —————————————————

Σύμφωνα με τον Feyerabend τα «ορθολογικά κριτήρια» (και τα επιχειρήματα που τα υποστηρίζουν) είναι τα «ορατά τμήματα» ειδικών παραδόσεων, οι οποίες αποτελούνται από ρητά αξιώματα και από «ένα απαραίτητο, άγνωστο, αλλά απόλυτα αναγκαίο υπόβαθρο προδιαθέσεων για πράξεις και κρίσεις». Για τους συμμέτοχους τέτοιων παραδόσεων τα κριτήρια μετατρέπονται σε «αντικειμενικούς κριτές» του τι είναι καλό και τι όχι, τι ορθολογικό και τι μη-ορθολογικό, του τι υπάρχει και τι δεν υπάρχει. Παράλληλα, υπάρχουν και άλλες παραδόσεις που οδηγούν επίσης σε κρίσεις αλλά όχι στη βάση ρητών κανόνων και κριτηρίων. Και για τα δύο είδη αξιολογήσεων, το θεμέλιο είναι μια παράδοση.

Ο Feyerabendισχυρίζεται τα παρακάτω:

(i)                 Οι παραδόσεις δεν είναι ούτε καλές ούτε κακές, απλώς υπάρχουν.[1] Η “ορθολογικότητα” δεν διαιτητεύει ανάμεσα σε παραδόσεις ‘ είναι και αυτή μια παράδοση (ή «τάξη παραδόσεων» ή μια άποψη μιας παράδοσης). «γι’ αυτό η ορθολογικότητα δεν είναι ούτε καλή ούτε κακή, απλώς υπάρχει».

(ii)               Μια παράδοση αποκτά επιθυμητά ή απορριπτέα στοιχεία μόνο όταν κάποιος την παρατηρεί ως συμμέτοχος μιας παράδοσης και την κρίνει στη βάση των αξιών αυτής της παράδοσης.[2]

Bridgeman; (c) Bridgeman; Supplied by The Public Catalogue Foundation(iii)             Οι παραπάνω δύο θέσεις μας οδηγούν σε έναν σχετικισμό του είδους που υπερασπίστηκε ο Πρωταγόρας.[3]

(iv)             Κάθε μια παράδοση χρησιμοποιεί διαφορετικά μέσα για να κερδίζει οπαδούς. Οι μέθοδοι μιας παράδοσης είναι ανόητες, αποδεκτές, «ορθολογικές», απορριπτέες, αναλόγως με την παράδοση βάσει της οποίας κρίνονται ‘ «η επιχειρηματολογία είναι για τον ένα παρατηρητή προπαγάνδα, για έναν άλλο η ουσία της ανθρώπινης συνεννόησης».

(v)               Τα κριτήρια συχνά συγκροτούνται εν μέσω της ίδιας της αξιολόγησης[4] ‘ κατά την συγκρότηση «δεν ακολουθούνται μακρινά και “ανώτερα” κριτήρια, αλλά ένα ασαφές ένστικτο, μια ακαθόριστη ιδέα, ή ενεργεί κανείς αυτόματα, χωρίς καν να σκέπτεται κάποια κριτήρια».[5]

(vi)             Υπάρχουν δύο (τουλάχιστον) διαφορετικοί τρόποι ώστε να βρεθεί κάποια λύση σε συλλογικά προβλήματα: ο ένας είναι η «ελεύθερη ανταλλαγή» (σκέψεων, αγαθών, πράξεων κλπ.), και ο άλλος είναι η «κατευθυνόμενη ανταλλαγή». Στην δεύτερη περίπτωση, όσοι μετέχουν σε μια κατευθυνόμενη ανταλλαγή υιοθετούν μια παράδοση και επιτρέπουν μόνο εκείνες τις πράξεις (ή επιχειρήματα ή διαδικασίες) που αντιστοιχούν προς τα κριτήρια αυτής της παράδοσης.[6]

(c) BRIDGEMAN; Supplied by The Public Catalogue FoundationΣε μια «ελεύθερη ανταλλαγή», κατασκευάζεται η παράδοση που πρόκειται να εγκατασταθεί και προσαρμόζεται στις ειδικές περιστάσεις: «οι συμμέτοχοι εμβαθύνουν στον τρόπο σκέψης, στη θεώρηση, στα αισθήματα των συνεργατών τους (και των αντιπάλων τους) και μάλιστα σε τέτοιο βαθμό, ώστε συχνά μεταβάλλουν σημαντικά τη δική τους ζωή», αλλάζουν ως άνθρωποι, αποκτούν νέο τρόπο να βλέπουν τα πράγματα, καινούριες ιδέες, νέες αξιολογήσεις.[7]

(vii)            «Ελεύθερη κοινωνία είναι εκείνη μέσα στην οποία, όλες οι παραδόσεις έχουν ίσα δικαιώματα και ίση πρόσβαση στα κέντρα εκπαίδευσης και στα άλλα κέντρα εξουσίας».[8] Μια ελεύθερη κοινωνία δεν βασίζεται σε μια ειδική θρησκευτική πίστη ή σε μια ειδική Φιλοσοφία (εκτός ίσως προσωρινά) ‘ το θεμέλιό της είναι μια «προστατευτική δομή»: αυτό το θεμέλιο δεν παρέχει στη συμβίωση κάποιο «περιεχόμενο», λειτουργεί ως προστατευτικό κιγκλίδωμα και όχι ως πεποίθηση.

(viii)          Μια ελεύθερη κοινωνία δεν επινοείται από κάποιους που την επιβάλλουν στους άλλους: προκύπτει παντού όπου κάποιοι άνθρωποι επιλύοντας ειδικά προβλήματα εισάγουν «προστατευτικές δομές» όπως αυτές που αναφέραμε.[9]

(ix)              Οι δημόσιες συζητήσεις, αντιπαραθέσεις, ανταλλαγές που θεμελιώνουν μια ελεύθερη κοινωνία, είναι «ελεύθερες διαδικασίες και όχι κατευθυνόμενες».[10]

Aristarkh Lentulov.red-tower(x)                «Μια ελεύθερη κοινωνία χωρίζει το κράτος από την επιστήμη (και μάλιστα το χωρίζει από και από κάθε άλλη παράδοση)».

Οι αντιρρήσεις που εγείρονται στα παραπάνω είναι τριών ειδών. Οι «ηθικές» αντιρρήσεις περιστρέφονται γύρω από τα αφόρητα επακόλουθα μιας «κοινωνίας δίχως ηθικές αρχές» και μιας φιλοσοφίας που αποδίδει ίδια βαρύτητα σε όλες, ακόμη και τις πιο αποτρόπαιες, παραδόσεις.[11] Οι πολιτικές αντιρρήσεις κατηγορούν την «αφέλεια του σχήματος και την έλλειψη λεπτομερειών».[12] Οι επιστημονικές (και επιστημολογικές) αντιρρήσεις «είναι οι πιο βλακώδεις από όλες», συνίστανται στην υπόδειξη της ανωτερότητας των επιστημονικών μεθόδων και αποτελεσμάτων έναντι όλων των άλλων.[13]

Όλες οι αντιρρήσεις, για τον Feyerabend στηρίζονται σε μια εικασία: ότι τα θεμελιώδη κοινωνικά προβλήματα μπορούν να λυθούν ανεξάρτητα από τις περιστάσεις μέσα στις οποίες εμφανίζονται, και ότι οι παρουσιαζόμενες θεωρίες είναι δεσμευτικές για όλους τους ανθρώπους που ζουν μέσα στο ίδιο κράτος… «Οι διανοούμενοι θεωρούν επίσης αυτονόητο, ότι μόνο οι δικές τους θεωρίες μετρούν. Αυτές είναι το μέτρο όλων των προτεινόμενων αλλαγών, άρα και της κοινωνίας ολόκληρης. Αρνούμαι αυτή την υπόθεση πέρα για πέρα» τονίζει ο Feyerabend: τα προβλήματα, μέσα σε μια ελεύθερη κοινωνία, «δεν λύνονται με θεωρίες, αλλά με τις αποφάσεις των ανθρώπων». Οι αποφάσεις επηρεάζονται ασφαλώς από θεωρίες, αλλά οι τελευταίες δεν έχουν τον κύριο λόγο. Οι αποφάσεις των ελεύθερων πολιτών εξαρτώνται από τις παραδόσεις τους και από την (μέσω αυτών) σύλληψη των προβλημάτων και των λύσεων.[14] Η συνεργασία ανάμεσα στις παραδόσεις είναι ελεύθερη και όχι κατευθυνόμενη. Απορρίπτονται όλες οι προσπάθειες «ειδικών ομάδων» να κάνουν τους ανθρώπους «πιο κριτικούς», «πιο ευσεβείς», πιο «ανθρώπινους» κλπ. «εφόσον αυτές οι προσπάθειες βασίζονται σε κρατικά ιδρύματα: η ποιότητα των ανθρώπων δεν αφορά το κράτος». [15]

DadaΤο φίλτρο που διαχωρίζει τις χρήσιμες από τις άχρηστες ιδέες «δεν είναι τα ορθολογικά κριτήρια, ούτε οι θρησκευτικές πεποιθήσεις, ούτε οι φιλάνθρωπες παρορμήσεις, αλλά οι λαϊκές κινητοποιήσεις. Αυτό που προτείνω είναι μια κοινωνία χωρίς αρχές που όχι μόνο σέβεται τις παραδόσεις αλλά και τις προκαλεί σε συνεργασία […]». Η καλύτερη εκπαίδευση, συνεχίζει ο Feyerabend είναι «η συμμετοχή σε όλες τις οπτικές γωνίες της κοινωνικής διαδικασίας, συμπεριλαμβανομένης της κριτικής των επιστημονικών θεωριών». Εάν αυτή η ελευθερία «μεταβάλλει τους ανθρώπους σε κτήνη» τότε αυτό είναι δική τους υπόθεση που κανένας δεν μπορεί εμποδίσει, «και λιγότερο από όλους οι επαγγελματίες διορθωτές του κόσμου». Αυτοί θα μπορούν να επηρεάζουν συμπολίτες τους αλλά μόνο «ως ιδιώτες», μεγαλύτερη «δύναμη επιρροής δεν θα τους χορηγείται».[16]  


[1] «αντικειμενικά», δηλαδή ανεξάρτητα από παραδόσεις δεν μπορεί να υπάρξει καμία επιλογή, για παράδειγμα ανάμεσα στον “ανθρωπισμό” και τον “αντισημιτισμό”.

[2] Οι αποφάνσεις του συμμέτοχου απλώς «ηχούν ως αντικειμενικές», επειδή αυτός «και η από αυτόν σχεδιαζόμενη παράδοση δεν παρουσιάζονται σε αυτά τα σχεδιάσματα. Ετούτα είναι υποκειμενικά, επειδή εξαρτώνται από την επιλεγμένη παράδοση, καθώς και από τον τρόπο με τον οποίο ο συμμέτοχος την χρησιμοποιεί».

[3] Υφίσταται μια ποικιλία παραδόσεων και αξιών ‘ τα ήθη του τόπου μας δεν αποτελούν κριτήρια για ολόκληρη την ανθρωπότητα.

[4] Οι κρίσεις είναι «προοδευτικές» και όχι «συντηρητικές». Το ερώτημα: «πώς θα επιλέξω», «σε ποια κριτήρια θα βασίσω την απόφασή μου», «δεν έχει κανένα νόημα σε προοδευτικές αποφάσεις».

Edward Hopper, Railroad Sunset1929[5] Σημειώνουμε: τα κριτήρια μιας «ορθολογικής» συζήτησης «δεν είναι αντικειμενικά»: μοιάζουν μόνο “αντικειμενικά”, «επειδή δεν αναφέρεται η ομάδα που ωφελείται από τη χρήση τέτοιων κριτηρίων». Μοιάζουν με τις υποδείξεις ενός τύραννου ο οποίος αντί να μιλά στο όνομα των δικών του επιθυμιών, παραπέμπει στο “κοινό καλό”, στο Θεό ή στην λογική.

[6] Όσοι δεν ακολουθούν, θα πρέπει να πειστούν, με “εκπαίδευση”, με πειθώ ή Μια «ορθολογική συζήτηση» είναι μια «ειδική περίπτωση κατευθυνόμενης ανταλλαγής».

[7] Μια ελεύθερη ανταλλαγή «σέβεται όλα τα στοιχεία του αντιπάλου», μια ορθολογική ανταλλαγή «σέβεται μόνο τη λογική». «Μια ελεύθερη ανταλλαγή δεν έχει κανένα “Όργανο” (Organon), αν και μπορεί να επινοήσει ένα ‘ δεν γνωρίζει καμία Λογική, αν και μπορούν να εμφανίζονται κατά την πορεία της καινούριες λογικές μορφές».

[8] Η επιλογή «μιας» παράδοσης ως «θεμελίου» μιας ελεύθερης κοινωνίας είναι μια αυθαίρετη πράξη, «που είτε πρέπει να επιβληθεί με τη βία», είτε μπορεί να θεμελιωθεί με μια ελεύθερη ανταλλαγή (συζήτηση) ανάμεσα στις παραδόσεις (επιλογή προσωρινή επομένως, η οποία μπορεί να τροποποιηθεί). Οι παραδόσεις οι οποίες απομακρύνθηκαν προσωρινά (μέσω ελεύθερης ανταλλαγής) από τα κέντρα εκπαίδευσης, «πρέπει να διατηρηθούν μέσα σε ειδικά ιδρύματα» με μέριμνα κάποιες ελεύθερες συζητήσεις να κάνουν πάντοτε χρήση αυτών των παραδόσεων.

Emily Carr .Woods inter[9] «λαϊκές κινητοποιήσεις σε μικρή κλίμακα, η συνεργασία των εθνών»…

[10] Η επιστήμη είναι μια ειδική παράδοση ‘ σε μια ελεύθερη κοινωνία θα συνυπήρχε ισότιμα με άλλες παραδόσεις. Τα επιτεύγματα των επιστημών δεν θαυμάζονται από όλους κατά τον ίδιο τρόπο ‘ άλλοι τα θεωρούν μεγαλειώδη, άλλοι αδιάφορα ή και αποτρόπαια…

[11] Παραδείγματα όπως του Hitler, του δεύτερου παγκόσμιου πολέμου κ.ά. «βοηθούν στο να τεθεί ο αντίπαλος […] κάτω από ηθική πίεση».

[12] «τι νομίζεις ότι πρέπει να γίνει εάν υπερισχύσουν οι συντηρητικοί ή οι φασίστες;».

[13] Προτιμούμε να μας θεραπεύσει ένας κομπογιαννίτης ή ένα αντικαρκινικό νοσοκομείο;

[14] «αυτή η απόφαση είναι προοδευτική και όχι συντηρητική».

[15] αυτή η θέση βρίσκεται σύμφωνα με τον Feyerabend πολύ κοντά σε κάποιες απόψεις του ισπανικού αναρχισμού.

[16] Εάν εγκαταλειφθούν ορισμένες προκαταλήψεις, κάποιοι από τους χαρακτηριζόμενους «Μεγάλους» της ανθρωπότητας θα μπορούσαν να «συγκαταλεχθούν στους μεγαλύτερους εγκληματίες τις ιστορίας»… (…)  ————————————————————

Jan Matejko.alchemist-sendivogius1867

Ο Feyerabend εξετάζει την σχέση μεταξύ επιστημονικής ορθολογικότητας και έρευνας. Σύμφωνα με την «ιδεαλιστική» αντιμετώπιση είναι ορθολογικό να πράττουμε με κάποιον τρόπο, «σε οποιαδήποτε περίπτωση». «Πρόγονος» μιας τέτοιας αντίληψης δεν μπορεί να είναι παρά οι «δογματικές θρησκείες»: οι «εντολές» είναι απόλυτες, η «λογική (η δικαιοσύνη, ο θεϊκός νόμος, οι νόμοι των προγόνων) ισχύει τάχα καθολικά, ανεξάρτητα από επιθυμίες, περιστάσεις, ιστορικές συνθήκες, και οδηγεί σε καθολικούς κανόνες και σε καθολικά κριτήρια». Μια λεπτότερη και λιγότερο απόλυτη εκδοχή του «ιδεαλισμού» θεωρεί πως η λογική (ο νόμος κλπ.) δεν ισχύουν μεν καθολικά, αλλά εξακολουθούν να υπάρχουν «ορισμένες καθολικά έγκυρες προτάσεις σχετικά με τις συνθήκες κάτω από τις οποίες οι πράξεις μας είναι ορθολογικές» (και ορισμένα αντίστοιχα απόλυτα κριτήρια). Ο Feyerabend θα επιμείνει: η λύση δεν είναι η αντικατάσταση ενός συνόλου κανόνων με ένα άλλο ‘ αυτό που πρέπει να κάνουμε είναι να συλλάβουμε «διαφορετικά ολόκληρη την ορθολογικότητα».

Σύμφωνα με μια «αφελώς αναρχική» αντιμετώπιση, όλοι οι κανόνες και τα κριτήρια έχουν όρια, συνεπώς είναι άνευ αξίας και πρέπει να καταργηθούν. Ο Feyerabend αρνείται τον χαρακτηρισμό που του προσάπτουν ‘υπάρχουν διαδικασίες και κριτήρια που συμβάλλουν στην επιτυχία επιστημονικών ερευνών, «συμφωνώ λοιπόν με τη διάγνωση των αφελών αναρχικών, όχι όμως και με το συμπέρασμά τους». Ακόμη και μέσα στις επιστήμες δεν υπάρχει καμία «ευρεία ορθολογικότητα», ωστόσο «δεν ισχυρίζομαι, γράφει ο Feyerabend, ότι οφείλουμε εφεξής να ζούμε χωρίς κανόνες και κριτήρια». Τονίζοντας τη σημασία των περιστάσεων κάτω από τις οποίες εφαρμόζεται ένας κανόνας, ο Feyerabend καταλήγει στο να προτείνει μια νέα «σχέση ανάμεσα στους κανόνες (τα κριτήρια) και τις παραδόσεις».[1]

Vincent of KastavΗ «νατουραλιστική» πρόταση αποκτά κανόνες και κριτήρια στη βάση μιας ανάλυσης των παραδόσεων. Πώς θα επιλεγεί η «ορθή» παράδοση; Οι επιστημολόγοι επιλέγουν «την επιστήμη», αλλά «η» επιστήμη δεν είναι «μια» παράδοση, έχει συντεθεί από πολλές παραδόσεις και οδηγεί σε διαφορετικά (και εν μέρει αντιφατικά μεταξύ τους) κριτήρια.[2]

Για τον Feyerabend ένας συνδυασμός της ιδεαλιστικής και της νατουραλιστικής αντίληψης οδηγεί σε μια ικανοποιητικότερη «θεωρία αλληλεπίδρασης»: η λογική έχει κάποια επίδραση στην έρευνα, και η έρευνα μπορεί να μεταβάλλει τη λογική.[3]

Πολλές φορές οι επιστήμονες λησμονούν «τις αιτίες για την εισαγωγή» κάποιων κριτηρίων και τείνουν να τα θεωρούν ως “προϋποθέσεις της έρευνας” ή και ως “ουσία της επιστήμης”. Για τον Feyerabend το «κύρος, η ωφέλεια, η καταλληλότητα των δημοφιλών κριτηρίων μπορεί να εξακριβωθεί μόνο με μια ερευνητική διαδικασία η οποία τα παραβιάζει».[4]

Οι μέθοδοι πρέπει να προσαρμόζονται στην ερευνητική κατάσταση και όχι σε κανόνες που φτιάχνονται εξωτερικά της έρευνας. Ο Feyerabend θεωρεί την κατάσταση που αφορά τους μεθοδολογικούς κανόνες παρόμοια με εκείνη ενός επιστήμονα που ερευνά την καταλληλότητα ενός μετρητικού οργάνου στην Φυσική: η καταλληλότητα εξαρτάται «από νόμους και δυσκολίες στην περιοχή όπου πρόκειται να χρησιμοποιηθεί το όργανο». Το κριτήριο για να κριθούν τα όργανα δεν είναι η αντίληψη ενός «ιδεώδους οργάνου», η οποία προκύπτει ανεξάρτητα από την ερευνητική διαδικασία, αλλά είναι «η εκάστοτε ερευνητική κατάσταση».[5]

thomas.eakins-The_Gross_Clinic_1875Ένας τρόπος να κριθούν τα κριτήρια είναι να πραγματοποιήσουμε έρευνες που τα παραβιάζουν.

Το «anything goes» [όλα επιτρέπονται] με το οποίο έχει συνδεθεί το όνομα του Feyerabend, δεν αποτελεί μια και «μοναδική αρχή» μιας καινούριας μεθοδολογίας. «Δεν προτείνω, γράφει ο Feyerabend καμία “μεθοδολογία”», αντιθέτως, η επινόηση και εφαρμογή μεθοδολογικών κανόνων είναι υπόθεση της συγκεκριμένης επιστημονικής έρευνας και όχι γενικό φιλοσοφικό πρόβλημα. «Οι φιλόσοφοι δεν έχουν καμία δουλειά με την μεθοδολογία…». Το «anything goes» είναι «ο τρόπος με τον οποίο οι παραδοσιακοί ορθολογιστές, που πιστεύουν σε καθολικά κριτήρια και σε καθολικούς κανόνες της λογικής, θα πρέπει να περιγράψουν την αντίληψή μου για τις παραδόσεις, τις αλληλεπιδράσεις τους και τις μεταβολές τους. Γι’ αυτούς και μόνο η εικόνα των επιστημών […] είναι πράγματι χωρίς κανόνα, χωρίς λογική, χωρίς τίποτα […]». Ένας ερευνητής εν μέσω δυσκολιών και ακατάληπτων αποτελεσμάτων, ανιχνεύει μια νέα θεωρία ή ένα νέο κοσμοείδωλο, προτείνει ποικίλες εκδοχές και προσπαθεί να τις δικαιολογήσει. Οι δικαιολογίες δεν αντιστοιχούν πάντοτε στα κριτήρια ορθολογικότητας, πολλές φορές τα παραβιάζουν. «Τα επιχειρήματα που βασίζονται σε τέτοιες δικαιολογίες είναι διαλεκτικά επιχειρήματα, δεν χρησιμοποιούν στέρεα κριτήρια αλλά μια αδιάκοπα μεταβαλλόμενη ορθολογικότητα […]».

Υπάρχουν περιοχές στις επιστήμες όπου στηριζόμαστε σε επακριβώς προσδιορισμένους κανόνες και κριτήρια ‘ για παράδειγμα στην φυσική, υπάρχουν πεδία όπου οδηγούμαστε σε σημαντικές ανακαλύψεις με απλούς αφηρημένους κανόνες. Αυτό σύμφωνα με τον Feyerabend«παραπλάνησε» επιστήμονες και φιλόσοφους και ενίσχυσε την πίστη τους σε μια καθολική μεθοδολογία.

Sir Cedric MorrisΗ προσπάθεια να κατασκευαστεί μια “γνωσιοθεωρία” που να βασίζεται σε γενικά αξιώματα είναι μάταιη. Το «anything goes» δεν είναι κάποιο “αξίωμα” μιας “γνωσιοθεωρίας ” του Feyerabend. Εκείνο το οποίο ο ίδιος προκρίνει είναι ένα είδος «οπορτουνισμού»: τα αξιώματα οφείλουν να επινοούνται κατά περίπτωση, σε συνάρτηση προς τη λύση συγκεκριμένων προβλημάτων (επιστημονικών, πολιτικών ή ηθικών κλπ.) και όχι ξεχωριστά από την ιστορική διαδικασία ‘ η νομιμοποίηση των αξιωμάτων γίνεται κάθε φορά στη βάση των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών των περιστάσεων, και όχι αφηρημένα. Με την «οπορτουνιστική» αυτή στάση διατηρείται και η ισοτιμία όλων των παραδόσεων εντός μιας ελεύθερης κοινωνίας.

(«Καθαρά διανοητικές λύσεις είναι όχι μόνο ανώφελες αλλά και βλαβερές»: εμφανίζονται συχνά συνδυασμένες με πολιτική δύναμη και «επιβάλλονται στους ανθρώπους ενάντια στις επιθυμίες τους. Αυτό έως τώρα οδήγησε πάντα στην καταπίεση και στη διαστρέβλωση ζωντανών πολιτισμών και μορφών ζωής. Θα παραμεριστούν τα μειονεκτήματα, μόνο όταν ο αφηρημένος στοχασμός αντικατασταθεί από λαϊκές κινητοποιήσεις: […]», μόνο η συγκεκριμένη πράξη των εμπλεκόμενων ανθρώπων καθορίζει το πώς προχωρεί κανείς και σύμφωνα με ποια αξιώματα κατασκευάζει κάτι).   


nop.noi[1] Παρατηρεί σε άλλο σημείο ο Feyerabend: «οι ίσες παραδόσεις δεν πρέπει να έχουν ίσα δικαιώματα επειδή είναι όλες εξίσου καλές […], αλλά επειδή οι άνθρωποι έχουν ίσα δικαιώματα να ζουν έτσι καθώς θέλουν, και επειδή οι κρίσεις για το τι είναι καλό και τι είναι κακό προϋποθέτουν ότι αυτός που τις εκφέρει βασίζεται σε μια παράδοση». Ακόμη: ο Feyerabend δηλώνει: «δεν είμαι σκεπτικιστής» ‘ για έναν σκεπτικιστή όλες οι ιδέες είναι εξίσου αληθινές, «για εμένα η αξιολόγηση των ιδεών εξαρτάται από την παράδοση που έχει ο καθένας μπροστά του».

[2] Εκτός αυτού καθίσταται αδύνατο να καταδειχθούν οι αιτίες για το ότι επιλέγεται η επιστήμη και όχι κάποια άλλη φιλοσοφία…

[3] Σε συμφωνία με τα προαναφερθέντα, το πρόβλημα εδώ δεν είναι η αλληλεπίδραση της πράξης με κάτι που βρίσκεται έξω από όλες τις παραδόσεις και τις πρακτικές, παρά η ανάπτυξη μιας παράδοσης κάτω από την επίδραση μιας άλλης.

[4] Όπως αναφέρει ο Feyerabend, η ιδέα πως η φύση είναι απείρως πλούσια, ποιοτικά και ποσοτικά, οδήγησε στην επιθυμία για νέες ανακαλύψεις και τελικώς σε ένα αξίωμα, ένα αίτημα που απαιτεί την «αύξηση του περιεχομένου». Τι συνέπειες επάγονται εάν υποθέσουμε πως ο κόσμος δεν είναι “άπειρος” αλλά “πεπερασμένος”; Ένα άλλο παράδειγμα: η ιδέα ότι η πληροφόρηση για τον εξωτερικό κόσμο «εισδύει μέσω των αισθήσεων ανεμπόδιστα στη συνείδηση», οδήγησε στο κριτήριο ότι η γνώση μας πρέπει να ελέγχεται από την παρατήρηση ‘ οι θεωρίες επομένως που συμφωνούν με την παρατήρηση είναι καλύτερες από εκείνες που διαφωνούν με αυτήν. Εντούτοις, εάν η αισθητήρια πληροφορία αποδίδει «διαστρεβλωμένα» τα πράγματα του κόσμου τότε υπάρχει πρόβλημα με το κριτήριο αυτό: η ανακάλυψη αυτή γίνεται όταν αναπτύσσονται θεωρίες οι οποίες δεν συμφωνούν απολύτως με τις παρατηρήσεις, ωστόσο έχουν πολύ καλές ιδιότητες…

restaurant_japanese-artΆλλο παράδειγμα: η ιδέα ότι «τα πράγματα είναι καλώς προσδιορισμένα» και ότι εμείς «δεν ζούμε σε έναν παράδοξο κόσμο», οδηγεί σε ένα «κριτήριο συνέπειας»: οι αντιφατικές θεωρίες πρέπει να αποκλείονται από τις επιστήμες. Σύμφωνα με τον Feyerabend η αυθεντία αυτού του «επιφανειακά» θεμελιώδους κριτηρίου εξανεμίζεται μόλις ανακαλύψουμε πως υπάρχουν γεγονότα των οποίων η «μοναδική ταιριαστή περιγραφή» περιέχει μια αντίφαση, και ότι «ασυνεπείς θεωρίες μπορούν να εφαρμόζονται εύκολα και γόνιμα»… (βλπ. “In defence of Aristotle”, in Progress and Rationality in Science, 1979). Οι επιστημονικές προτάσεις συνδέονται με τους κανόνες της “προτασιακής Λογικής”, ωστόσο υπογραμμίζει ο Feyerabend, η προτασιακή λογική είναι «μόνο ένα μεταξύ πολλών λογικών συστημάτων» ‘ το γεγονός ότι η επιστημονική έρευνα δεν εμποδίστηκε και δεν σταμάτησε από αντιφάσεις, «δείχνει ότι ικανοποιεί μια πρακτική Λογική, κατά την οποία μια αντιφατική πρόταση δεν έχει τα καταστροφικά επακόλουθα που προκύπτουν εάν κάποιος τη συνδέσει με την προτασιακή Λογική».

[5]«Οι μεθοδολογικοί κανόνες είναι διανοητικά μετρητικά όργανα».Όσα μας λένε αφορούν ιδιότητες θεωριών, ερευνητικών προγραμμάτων κλπ. Είναι δυνατή εδώ η κατασκευή μιας ιδεώδους ομάδας κανόνων, η οποία θα κατευθύνει και θα κρίνει κάθε εξέλιξη της έρευνας; «Οι λογικοί και μεθοδολογικοί κανόνες και τα αντίστοιχα κριτήρια δεν είναι ανεξάρτητοι από την πράξη». Οι κανόνες και τα ποικίλα κριτήρια είναι όργανα που επινοήθηκαν για έναν ορισμένο σκοπό και πρέπει να ερευνώνται με αναφορά σε αυτόν τον σκοπό.   ——————————————————-

Baldung_Grien_Hans.Death_and_the_Maiden

OFeyerabendθέτει τρία κατευθυντήρια ερωτήματα: τι είναι οι επιστήμες, ποια ειδικά προτερήματα έχουν[1] και πώς πρέπει να τις χρησιμοποιούμε.

Η «εξαιρετική ποιότητα των επιστημονικών επιτευγμάτων γίνεται αποδεκτή, δεν αποδείχνεται». Επιστήμονες και φιλόσοφοι «συμπεριφέρονται όπως οι υπερασπιστές της μιας αληθινής Εκκλησίας: το δόγμα της εκκλησίας είναι αληθινό, κάθε τι άλλο ειδωλολατρική ανοησία».[2]

Εκείνο στο οποίο εφιστά την προσοχή μας ο Feyerabend είναι το ότι η «εικασία ότι οι επιστήμες υπερέχουν κατ’ ουσία», έχει υπερβεί τον χώρο των επιστημών και έχει καταστεί «άρθρο πίστης σχεδόν για όλους». Η επιστήμη, επιπρόσθετα, «συναποτελεί βασική δομή των δημοκρατιών μας, ακριβώς όπως παλαιότερα η εκκλησία συναποτελούσε βασική δομή πρωτύτερων μορφών κοινωνίας».[3]

Οι ανθρώπινες σχέσεις «ερευνώνται και κρίνονται επιστημονικά», πράγμα που έχει ως επακόλουθο «να χάνεται η ικανότητα του να κατανοούμε τον συνάνθρωπο ενορατικά και μη εξαντικειμενικεύσιμα».[4] Οι επιστήμονες αποφασίζουν για όλα, για τα προγράμματα εκπαίδευσης, για τα προγράμματα αναμόρφωσης των φυλακών, για τις αιτίες των απεργιών ή των εξεγέρσεων στα γκέτο… Η εξουσία της «επιστημονικής Ιατρικής» επάνω στη ζωή και το θάνατο «μπορεί να συγκριθεί με την εξουσία που είχε κάποτε η Εκκλησία… Επιστήμονες επιτηρούν το παιδί σε όλα τα στάδια ανάπτυξής του. Έπειτα δοκιμάζονται επάνω του ή «του επιβάλλονται με κυβερνητικά προγράμματα»: και πάλι «επιστημονικές μέθοδοι» για τη διατροφή, για τη μάθηση, για τη διευθέτηση του χρόνου του, για τις σχέσεις με το περιβάλλον του… Εάν ο νέος επαναστατήσει, αντικείμενο έρευνας θα είναι τότε η αιτία για την οποία δεν αποδείχθηκε συμβατός με ένα τόσο επιμελώς τακτοποιημένο και «πολιτισμένο περιβάλλον»…

MichaelSowaΣτα σχολικά προγράμματα δεν υπάρχει «ελευθερία» επιλογής, «η επιστημονική μονολιθικότητα» είναι ο στόχος παρατηρεί ο Feyerabend.[5] Στα μαθήματα «δεν αρκούνται σε μια ιστορική παρουσίαση» των φυσικών γεγονότων και αξιωμάτων ‘ «δεν λένε: σε αυτόν τον κόσμο υπάρχουν άνθρωποι που πιστεύουν ότι…», λένε: αυτό συμβαίνει, όλα τα άλλα είναι ανοησίες… Η «αποδοχή και η άρνηση των επιστημονικών γεγονότων και αξιωμάτων είναι εντελώς χωρισμένη από τη δημοκρατική διαδικασία της δημόσιας πληροφόρησης, συζήτησης, ψηφοφορίας»… Στην διαδικασία «της παραγωγής και της εξέτασης γενικών θεωριών και βασικών γεγονότων δεν αναμειγνύεται ακόμη ο λαός. Εδώ οι επιστήμονες τα λένε μόνο μεταξύ τους»… Τα πορίσματα των επιστημόνων γίνονται αποδεκτά τόσο άκριτα, όσο παλαιότερα «η κρίση των καρδιναλίων και των επισκόπων»…  

[Ακόμη και τολμηροί επαναστάτες και στοχαστές «υποτάσσονται στην κρίση της επιστήμης»: ο Bakuninκαι ο Kropotkin την θεώρησαν «θεμέλιο της μελλοντικής συμβίωσης των ανθρώπων» ‘ για τον HenrikIbsen η επιστήμη παραμένει μέτρο αλήθειας ‘ oLeviStraussδεν την συγκαταλέγει ανάμεσα στις μορφές σκέψης που σχετικοποιεί ‘ ο Marxκαι ο Engels ήταν βέβαιοι πως οι επιστήμες θα βοηθούσαν τους εργάτες στην κατάκτηση της πνευματικής και υλικής ελευθερίας… Τέτοια αντιμετώπιση σύμφωνα με τον Feyerabend είχε νόημα κατά τον 17ο, 18ο, 19ο, ακόμη και στις αρχές του 20ου αιώνα ‘ «τότε η επιστήμη ήταν μια ιδεολογία ανάμεσα σε πολλές άλλες» και όχι η πιο ισχυρή. Εκείνη την εποχή «οι επιστήμες ήταν πράγματι μια απελευθερωτική δύναμη, και βέβαια όχι επειδή είχαν βρει την αλήθεια ή την ορθή μέθοδο» (μολονότι οι προπαγανδιστές τους «ανέφεραν ακριβώς αυτό σαν δικαιολογία»), αλλά επειδή «περιόριζαν την επίδραση άλλων ιδεολογιών και έτσι πρόσφεραν στα άτομα χώρο για στοχασμό». Οι αντίπαλοι υποδείκνυαν λάθη στην επιστημονική σκέψη ‘ σε μια τέτοια κατάσταση «ήταν ωφέλιμο να υπερασπίζεται κανείς τις επιστήμες», σε αυτές τις περιστάσεις «η υπεράσπιση των επιστημών ενίσχυε την ελευθερία». Από αυτό εντούτοις, για τον Feyerabend «δεν προκύπτει ότι η ελευθερία και η πρόοδος μπορούν και σήμερα να ενισχυθούν με υπεράσπιση των επιστημών. Δεν υπάρχει ιδεολογία που να περιέχει εντελώς μόνη της το μυστικό της ελευθερίας».

Andrew. WyethΟι ιδεολογίες συχνά «εκφυλίζονται και μεταβάλλονται σε δογματικές θρησκείες».[6] Ο εκφυλισμός φθάνει στην κορύφωσή του με τον εκμηδενισμό του αντιπάλου. Η εξέλιξη των επιστημών κατά τον 19ο και 20ο αιώνα δείχνει σύμφωνα με τον Feyerabend ακριβώς αυτό: «η ίδια επιχείρηση, που κάποτε έδινε στους ανθρώπους τη δύναμη να απελευθερωθούν από τους φόβους και τις προκαταλήψεις μιας τυραννικής θρησκείας, τους κάνει τώρα σκλάβους των συμφερόντων τους»].[7] 


[1] Εδώ θα πρέπει να ερευνήσουμε τα κριτήρια των επιστημών, δεν μπορούμε δηλαδή να τα χρησιμοποιήσουμε στις κρίσεις μας για τις εναλλακτικές μορφές ζωής.

[2] Ο Feyerabend παρατηρεί πως όταν οι επιστήμες (όπως και το Δίκαιο και η Ιστορία) αποκόπηκαν από την πνευματική ενότητα της μεσαιωνικής κοσμοεικόνας, «παρέλαβαν μύθους και μεθόδους υπεράσπισής τους από αυτή την κοσμοεικόνα». Σημειώνει αλλού: η χαρακτηρισμένη ως “πόρνη λογική” (Λούθηρος) «ασχολείται μόνο με ένα φοβερά μικρό τμήμα των ανθρώπινων δυνατοτήτων». (ο Feyerabend παραπέμπεισχετικάστοέργοτου Eric Voegelin, From Enlightenment to Revolution, Duke University Press 1975). «[…] οι φυσικοί είναι ήδη καθοδόν για να γίνουν εκκλησία ‘ ήδη οικειοποιούνται τα συνηθισμένα της μέσα. […] εάν η πίστη στην πραγματικότητα των ατόμων είναι για εσάς τόσο σημαντική, τότε εγώ απαρνούμαι τον φυσικοθεωρητικό τρόπο σκέψης ‘ […] αποχαιρετώ εγκάρδια την κοινότητα των πιστών. Γιατί η ελευθερία της σκέψης μου είναι αγαπητότερη» (απάντηση του Ernst Mach στον Max Planck, “Physikalische Zeitschrift” v.II, 1910).

Jack Vettriano[3] Ο Feyerabend συγκαταλέγει την «Επιστημολογία» στα πολυδάπανα και «άχρηστα αντικείμενα έρευνας» ‘ «τι είναι η επιστήμη και πώς προοδεύει, ο μη ειδικός το μαθαίνει θαυμάσια από καλούς εκλαϊκευτές […] μια και μόνο λαϊκή παρουσίαση του Asimov είναι πολύ πιο ρεαλιστική από όλο το έργο του Popper».

[4] Ο συνάνθρωπος «παύει να είναι φίλος, συμπάσχων, στον οποίο αφοσιωνόμαστε», μαθαίνουμε την συμπεριφορά του και τελικώς τον καταλαβαίνουμε όπως μαθαίνουμε μια γλώσσα… Κατασκευάζουμε «γενικεύσεις και τον παρατηρούμε για να επαληθεύσουμε αυτές τις γενικεύσεις». Σε αντίθεση με ορισμένες «αφηρημένες παραδόσεις» που διείσδυσαν για παράδειγμα στην ιατρική και την ψυχολογία, υπάρχουν ισχυρίζεται ο Feyerabend και «ιστορικές παραδόσεις» μέσα στις οποίες «η αγάπη, η συμπόνια και η συμπάθεια όχι μόνο δεν είναι συναισθήματα που ενοχλούν την έρευνα, αλλά είναι όργανα της ίδιας της έρευνας: εξασφαλίζουν εκείνη την στενή σύνδεση με το αντικείμενο […]».

[5] Ακόμη και «ιδεολογίες όπως ο μαρξισμός διδάσκονται με την προϋπόθεση ότι πρόκειται για μια επιστημονικά θεμελιωμένη θεωρία πάνω στην δομή και την εξέλιξη της κοινωνίας»… Η «ψυχική καθοδήγηση», η διαπαιδαγώγηση, «όλα σήμερα είναι στα χέρια των επιστημών» μέχρι ο κουρασμένος πολίτης να βυθιστεί στον «ακριβοπληρωμένο τάφο του»…

[6] Παραδείγματα, «ο χριστιανισμός και ο μαρξισμός»…

[7] Για τον Feyerabend τα «όρια της ανεκτικότητας» σε διαφορετικές ιδέες και πρακτικές (τα οποία υποτίθεται δέχονται ορισμένοι «φιλελεύθεροι» προπαγανδιστές των επιστημών) είναι πολύ στενά και «εντελώς αυθαίρετα»…  ————————————————————————-

Chaim Soutine

Ο Feyerabend ασκεί κριτική στην αντίληψη των «φιλελεύθερων διανοούμενων»: θεωρούν τον ορθολογισμό, «όχι ως μια άποψη μεταξύ πολλών άλλων, αλλά ως βάση της κοινωνίας και της ίδιας της ελευθερίας». Η ορθολογική και επιστημονική κοσμοαντίληψη «αποφασίζει, που αρχίζει και που τελειώνει η ελευθερία».[1]

Λίγο παρακάτω ο Feyerabend αναφέρεται στις καταπιεσμένες φυλές της βορειοαμερικανικής ηπείρου: απαίτησαν ισότητα, ωστόσο η ισότητα αυτή «δεν σήμαινε τότε την ισότητα των παραδόσεων ‘ σήμαινε την ισότητα πρόσβασης σε μια εντελώς ειδική παράδοση, την παράδοση του λευκού ανθρώπου».[2]

Δεν αποτελεί λοιπόν αναγκαιότητα να απομακρυνθεί από το κέντρο της κοινωνίας μια «οντολογικά βεβαρυμμένη θρησκεία», ένας μύθος που ισχυρίζεται ότι περιγράφει τον κόσμο, ένα σύστημα μαγείας; Αυτά τα ρητορικά ερωτήματα (του φιλελεύθερου ή μαρξιστή ορθολογιστή) περιέχουν σύμφωνα με τον Feyerabend τρεις «εικασίες»: πρώτον, ο επιστημονικός ορθολογισμός είναι καλύτερος από άλλες παραδόσεις ‘ δεύτερον, ο επιστημονικός ορθολογισμός δεν είναι δυνατό να βελτιωθεί μέσω σύνδεσης με άλλες παραδόσεις ‘ και τρίτον, οφείλουμε να τον αποδεχθούμε και εξαιτίας των προτερημάτων του να τον καταστήσουμε θεμέλιο της κοινωνίας και της εκπαίδευσης. Ο Feyerabend ισχυρίζεται ότι: «οι ορθολογιστές και οι επιστήμονες δεν έχουν ορθολογικά (επιστημονικά) επιχειρήματα για να στηρίξουν την εξαιρετικότητα της αγαπημένης τους ιδεολογίας». Και ακόμη: εάν διέθεταν τέτοια επιχειρήματα, έπεται από αυτό ότι αυτή η ιδεολογία πρέπει να επιβληθεί σε όλους; Ή μήπως, αντίθετα, οι ιδέες που δίνουν νόημα στη ζωή κάποιων ανθρώπων πρέπει να κατέχουν «ίσα δικαιώματα και ίση πρόσβαση στα κέντρα εξουσίας»;


michelangelo.buonarotti[1] Υπάρχει ένα είδος «αντικειμενικού μέτρου» για τις ελευθερίες; Ο Feyerabend (με αφορμή ορισμένες τοποθετήσεις του Christian Bay) παρατηρεί: η αντικειμενικότητα αυτή είναι απάτη: «και ο ναζισμός μπορεί να “εξαντικειμενικεύσει” τους ναζιστικούς περιορισμούς της ελευθερίας […]». Ορισμένοι εθνικοσοσιαλιστές το κατάλαβαν και έδειξαν πως «ένας αγώνας υπέρ της ελευθερίας δεν είναι μια υπεράσπιση κριτηρίων, τα οποία υπάρχουν ανεξάρτητα από τον αγώνα και τα οποία τάχα τον νομιμοποιούν, αλλά είναι μια δημιουργία τέτοιων κριτηρίων: ό,τι και εάν κάνουμε, είτε είναι καλό είτε κακό, μέσα σε έναν κοσμικό πολιτισμό ανακλάται επάνω μας».

[2] Μια ορθολογική φιλελεύθερη (και μαρξιστική) κοινωνία, καταλήγει ο Feyerabend, δεν μπορεί να συμπεριλαμβάνει έναν πολιτισμό των μαύρων κ.ά. με το πλήρες νόημα της λέξης: «μπορεί να ανέχεται τέτοιους πολιτισμούς μόνο ως δευτερεύουσες παραφυάδες μιας βασικής δομής, η οποία είναι μια ανόσια συμμαχία επιστήμης, ορθολογισμού (και καπιταλισμού)». …Το να αρνούμαστε ορισμένες παραδοχές ξένων πολιτισμών «δεν είναι τίποτα άλλο από μια πολεμική μεταφυσική πίστη». Και αλλού προσθέτει: μια ελεύθερη κοινωνία, σε όσους θέλουν να επανεισαγάγουν παλαιές μορφές ζωής, οφείλει να δίνει την ευκαιρία να τις πραγματοποιήσουν ‘ επιπρόσθετα: «ακόμη και οι “μοντέρνοι” στοχαστές μπορούν να επωφεληθούν από μια τέτοια αναζωογόνηση […]».  ——————————————–

Στην ανθρώπινη ιστορία διαφορετικές παραδόσεις με άλλα ήθη και άλλες κοσμοθεωρίες, βρίσκονται σε συνεχή αλληλεπίδραση και ανταλλαγή πνευματικών και υλικών αγαθών. Ο Feyerabend προχωρά σε μια διάκριση: υπάρχουν παραδόσεις οι οποίες δεν αρνούνται ξένες αξίες αλλά «επιτρέπουν την ισχύ τους» (και μάλιστα «όχι σαν να ήταν πλάνες, τις οποίες συγχωρούν γενναιόδωρα») και συχνά «τις παραλαμβάνουν» ‘ αυτές τις ονομάζει «οπορτουνιστικές» ή «εκλεκτικές» παραδόσεις. Υπάρχουν ωστόσο και άλλες οι οποίες «προβάλλουν επάνω στον κόσμο κάποιες βασικές αξίες, μετρούν όλα τα συμβάντα (ιστορικά, ιδιωτικά, ακόμη και φυσικά) βάσει αυτών των αξιών, κι επιχειρούν να στρέψουν τον κόσμο με βία, με πειθώ ή με θεσμικές μηχανορραφίες προς αυτή την κατεύθυνση» ‘ αυτές τις ονομάζει «δογματικές».[1]

Felix Nussbaum.sargtrazer1930Όπως και στο παράδειγμα της Ιουδαϊκής δογματικής παράδοσης, όπου οι ξένοι θεοί δεν υποτάσσονται απλώς, «παύουν εντελώς να υπάρχουν», έτσι και οι ορθολογιστικές παραδόσεις επιδεικνύουν μια «ανάλογη καταστροφική μανία». Οτιδήποτε υπήρξε πριν από αυτές δεν είναι παρά «καθαρές φαντασιώσεις». Στο πεδίο της γνωσιολογίας, οι ρεαλιστές κρατούν «περισσότερο δογματική στάση» σε αντίθεση με τους «ινστρουμενταλιστές»  οι οποίοι «διατηρούν κάποιον οπορτουνισμό». Ο ορθολογισμός (συζήτηση στη βάση αφηρημένων και ανεξάρτητων από την παράδοση αρχών και κανόνων) χρησιμοποίησε επιχειρήματα τα οποία φαίνεται να εκμηδενίζουν τις παλαιότερες αντιλήψεις «αλλά μόνο αφού κάποιος έχει ήδη προσχωρήσει στον κόσμο των καινούριων αντιλήψεων. Η ιδεολογία που θεμελιώνει αυτή τη σοφή απάτη είναι εξίσου δογματική όσο και η διδασκαλία του Μωυσή: υπάρχει μόνο μια παράδοση, κάθε τι άλλο είναι επίφαση που προέκυψε από σφάλμα, αμαρτία, ισχυρογνωμοσύνη».

Συνεπώς, καταγράφουμε δύο ειδών στάσεις απέναντι στις ποικίλες παραδόσεις: κατά την πρώτη, «οπορτουνιστική αποδοχή», χρήσιμα στοιχεία (όπου τα κριτήρια «χρησιμότητας» μεταβάλλονται ανά πρόβλημα και ανά εποχή) αλλάζουν ‘ κατά την (διανοητική ή και φυσική) καταστροφή όλων των υπόλοιπων παραδόσεων, εκτός μίας, μόνο μία «δογματική επιμονή» σε αυτήν απομένει.[2]

f.e.churchΜια τρίτη στάση είναι ο «σχετικισμός»: «μια πιο λόγια έκφραση ενός αφελούς και γόνιμου οπορτουνισμού»…[3] Ο Feyerabend ονομάζει «σχετικισμό του Πρωταγόρα» την εξής αντίληψη: οι νόμοι, τα ήθη, οι μορφές ζωής είναι βεβαίως πράγματα «σχετικά», αλλά σε κάποιες περιοχές ισχύουν. Ανατρέχοντας στην Ιλιάδα (στίχοι 184-193) διαπιστώνουμε πως η φύση κατανέμεται σε περιοχές αρμοδιότητας όπου ισχύουν διαφορετικοί (φυσικοί) νόμοι, και οι θεοί αντλούν την δύναμή τους από αυτούς τους νόμους, και όχι αντίστροφα. Η δύναμη των θεών είναι περιορισμένη και κανείς δεν κυριαρχεί στα πάντα (και ασφαλώς κανείς δεν έχει δημιουργήσει τα πάντα. (η αρχική σημασία της λέξης «νόμος» αντιστοιχεί σε αυτή την αντίληψη περιοχικής αρμοδιότητας). Επιπροσθέτως, δεν υπάρχει «μια γνώση» που να συλλαμβάνει κάποια ενότητα πίσω από τις λεπτομέρειες, δεν υπάρχει «μια αλήθεια»: υπάρχουν γνώσεις που ισχύουν σε διαφορετικές περιοχές.

Ο σχετικισμός του Πρωταγόρα, γράφει ο Feyerabend«ταιριάζει με ακρίβεια σε έναν έτσι διαμορφωμένο κόσμο. Αυτός ο σχετικισμός είναι μια κοινωνική, κοσμολογική και νομική τοποθέτηση και δεν μπορεί να παραμεριστεί μόνο με γνωσιολογικές παρατηρήσεις». Κατά την περίοδο την οποία ο Feyerabend ονομάζει «εκκίνηση του ορθολογισμού στον δυτικό κόσμο», μεταβάλλεται η παραπάνω κοσμοθεωρία. Ανάμεσα στις «μικροδιαδικασίες» που θα παίξουν σημαντικό ρόλο σε αυτή την εξέλιξη, είναι κάποιες «βαθμιαίες και όχι συνειδητές αλλαγές εννοιών»: οι έννοιες γίνονται περισσότερο αφηρημένες, οι πολλαπλές σχέσεις που τις συνέδεαν πρωτύτερα με ειδικές περιστάσεις εξαφανίζονται και «υποκαθίστανται από λιγοστές γενικευμένες σχέσεις». Η «απώλεια περιεχομένου» των εννοιών, η «εξαφάνιση παραδοσιακών νοητικών συναρτήσεων» και η γένεση μιας «“καθολικής” έννοιας περί αλήθειας προσαρμοσμένης σε αυτή την κενότητα», επιτρέπει να προκύψει η πλάνη ότι «οι καινούριες “αποδείξεις” και οι “επιστήμες” που στηρίζονται επάνω τους, είναι τάχα “αντικειμενικές” και στέκονται υπεράνω παραδόσεων».[4]

w.homer-eight-bells[«Δεν είναι δύσκολο να κατανοηθούν τα συναισθηματικά προβλήματα που παρέχει ο σχετικισμός (ο οπορτουνισμός) στους δογματικούς. […]». Ο Feyerabend θα αναφερθεί σε αισθήματα και αντιλήψεις που με κόπο αποκτήσαμε: «όχι μόνο μια αφηρημένη ιδέα, αλλά και αισθήματα συμπόνιας, αλληλεγγύης με την ατυχία των άλλων, ή έστω αηδία για κάθε τι που φέρνει πόνο και πληγώνει την ανθρώπινη αξιοπρέπεια, στρέφεται ενάντια στους εθιμοτυπικούς φόνους, ενάντια στην εγκατάλειψη μικρών παιδιών, ενάντια στις αυστηρές τιμωρίες για εγκλήματα που μας φαίνονται μηδαμινά, ενάντια στην ευθανασία. Όχι μόνο μια αφηρημένη ιδέα, αλλά και συγκεκριμένες αντιλήψεις για το τι είναι ταιριαστό σε έναν άνθρωπο, τι τον τιμά και τι τον προσβάλλει και καταχράται τα ταλέντα του, στρέφονται ενάντια στην μαγεία και σε άλλες “παράλογες” δραστηριότητες. Με κόπο αποκτήσαμε αυτές τις αντιλήψεις και αυτά τα αισθήματα ‘ […] αφιερώσαμε τον χρόνο μας στο να ακολουθούμε αυστηρά όσα θεωρούνται σωστά ‘ προσαρμόσαμε σύμφωνα με αυτά τα σωστά τη ζωή μας […]». Υπήρξε λοιπόν μάταιη η αγωνία και οι θυσίες; «Είναι μοναδική ανταμοιβή η συγκατάθεση μιας μικρής ομάδας και όχι όλης της ανθρωπότητας; […] Ένας χριστιανός, ένας μαρξιστής, ένας φασίστας είναι ευχαρίστως ένα καλό πρόβατο, εάν αυτό δικαιώνεται “αντικειμενικά” από ένα προβατοειδές περιβάλλον. Αισθάνεται μάλιστα σαν ένα ξεχωριστό πρόβατο, όταν ναι μεν πολεμά μονάχος σε αυτόν τον κόσμο “για το Καλό”, αλλά είναι σίγουρος για την καθολική καλοσύνη αυτού του πράγματος: το υπέργειο δικαστήριο ενός “τρίτου κόσμου” του δίνει δίκιο μπροστά σε όλους τους ανθρώπους». Ωστόσο «λίγοι άνθρωποι έχουν τόση αυταπάρνηση και τόσο δυνατό χαρακτήρα ώστε να παραδεχτούν ότι ο κόσμος για τον οποίο πολεμούν […] δεν είναι ολόκληρος ο κόσμος, και ότι οι άλλοι άνθρωποι με ίσο δικαίωμα υποφέρουν ή δοξάζονται για ριζικά διαφορετικές μορφές ζωής. Κι όμως οφείλουν να καταλάβουν ότι το να χαραχτούν τα όρια του ανθρώπινου Είναι δεν μπορεί να ανατεθεί σε ειδικούς ανθρώπους. […] Όχι μόνο οι αξιωματικοί των SS, αλλά και κάποιοι ορθολογιστές και φίλοι της ανθρωπότητας είναι κτήνη. Ας προστατεύεται λοιπόν κάθε παράδοση από τις βίαιες επιρροές άλλων παραδόσεων, ας υποστηρίζεται το δικαίωμα όσων θέλουν να εγκαταλείψουν την παράδοσή τους – αλλά τα υπόλοιπα δεν αφορούν το κράτος. Εάν κάποιοι άνθρωποι βρίσκουν την ευτυχία τους στο να αλληλοσφάζονται με επικίνδυνα πολεμικά παιχνίδια, ας τους αφεθεί αυτή η ευχαρίστηση. Δεν μπορώ να ανησυχήσω για τέτοιες πράξεις, όσο βλέπω με πόση ψυχική ηρεμία και μάλιστα με πόση οργιαστική χαρά οι φιλάνθρωποι της γενιάς μας, βλέπουν τον ακρωτηριασμό των ψυχών αθώων παιδιών, ο οποίος πραγματώνεται καθημερινά στα σχολεία μας, και με πόσο σαδιστική ικανοποίηση χαιρετίζουν την μεταμόρφωση ζωντανών, γεμάτων εμπνεύσεις, χαριτωμένων, πολυτάλαντων παιδιών σε ωχρά αντίγραφα της “ορθολογικότητας” των δασκάλων τους»].


Rudolf Schlichter-Portrait Bert Brecht1926[1] Ο Feyerabend παρουσιάζει συνοπτικά σημαντικές διαφορές των, κατά κανόνα ανεκτικών, «πολυθεϊστικών» θρησκειών (οι οποίες φαίνεται να ευνοούν τον εκλεκτικισμό και οπορτουνισμό) από τις –στενές, αμιγείς και μονοδιάστατες- «αποκεκαλυμμένες» μονοθεϊστικές. [Αντίστοιχα παραδείγματα: ο κόσμος των αρχαιοελληνικών θεών, και ο Ιουδαϊσμός (κατά τον Μωυσή)].

[2] Για τον Feyerabend ακόμη και μια «κριτική» μέθοδος, εμπίπτει στην δεύτερη, δογματική κατηγορία: «δεν επιτρέπει μια δίχως όρους αποδοχή ξένων επιτευγμάτων ή μια κατά περίπτωση αλλαγή βασικών αρχών, συνεπώς έναν οπορτουνισμό».

[3] Σύμφωνα με τον Ηρόδοτο, εάν κάποιος πρότεινε στους λαούς της γης να διαλέξουν από τα πιο διαφορετικά ήθη εκείνα που είναι «τα καλύτερα», καθένας «θα προτιμούσε τα δικά του. Τόσο είναι κάθε λαός πεπεισμένος ότι τα ήθη του είναι καλύτερα από όλα τα άλλα». Οι πεποιθήσεις, τα ήθη και οι νόμοι δεν είναι ασφαλώς γενικά αποδεκτά – αλλά μόνον ένας «παράφρων» θα τα λοιδορούσε για τον λόγο αυτό.

[4] Ο Feyerabend εντοπίζει την φενάκη, την εικασία πως οι αφηρημένες ιδέες δεν είναι προσαρτημένες σε μια παράδοση, ήδη στα ‘επιχειρήματα’ του Ξενοφάνη και τον τερατώδη θεό του (μόνο ένας θεός υπάρχει και δεν μοιάζει σε τίποτα με τους θνητούς – ακίνητος, «διευθύνει τα πάντα με τη δύναμη του νου του»). Εικάζεται εδώ ότι μια νέα αντίληψη περί θεού «ισχύει παντού» – περνάμε στην ιδέα μιας «καθολικής ισχύος». Αυτό που συγκροτεί την “προσωκρατική επανάσταση” «δεν είναι το επιχείρημα, αλλά η δογματική εμμονή σε μια δυσπρόσιτη ενότητα»…  —————————————————–

Gustave_Caillebotte.Rue_Halévy

Ο σχετικισμός όπως τον αντιλαμβάνεται και τον υπερασπίζεται εδώ ο Feyerabend, αφορά παραδόσεις, όχι γνώμες, έννοιες ή θεωρίες. (Οι τελευταίες έχουν νόημα μόνο μέσα στο πλαίσιο μιας παράδοσης, δεν μπορούν να γίνουν κατανοητές ανεξάρτητα από αυτήν). Δεύτερον, δεν ισχυρίζομαι γράφει ο Feyerabend ότι «όλες οι παραδόσεις έχουν ίση αξία, ή ότι είναι εξίσου αληθινές, ή ότι είναι αυθαίρετες». Ιδωμένες κάθε μια χωριστά οι παραδόσεις δεν είναι ούτε καλές ούτε κακές – τέτοιες ιδιότητες λαμβάνουν μόνο όταν κάποιος τις συσχετίζει με άλλες. (Οι δε αξιολογικές κρίσεις εξαρτώνται από τις παραδόσεις ‘ «το ότι οι κρίσεις πάνω στα πράγματα εξαρτώνται από την παράδοση προκύπτει από την αναίρεση του ρεαλισμού»).[1] Η “αντικειμενικότητα” (αποτέλεσμα «γνωσιολογικής μυωπίας») προκύπτει όταν ο συμμέτοχος σε μια παράδοση δεν την συνειδητοποιεί και έτσι δεν την αναφέρει όταν μιλά.

Οι αντιρρήσεις που αντιτάσσονται σε έναν τέτοιο σχετικισμό, εμφανίζονται ξανά και ξανά: οι σχετικιστές δεν σέβονται τους νόμους, δεν τηρούν υποσχέσεις, η ζωή των άλλων έχει μικρή αξία γι’ αυτούς, αποτελούν κίνδυνο για την πολιτισμένη ζωή… Κατά τον Feyerabend οι παρόμοιες ενστάσεις αναδύονται κάθε φορά που παλαιοί νόμοι και θεσμοί κλονίζονται. Στην νεώτερη εποχή ακούγονται από χριστιανούς κατά την εποχή του Διαφωτισμού, καθώς και από αντιπάλους του πολυκομματισμού…[2] «Οι φόβοι που συνδέθηκαν με την απομάκρυνση της θρησκείας από το κέντρο της κοινωνικής ζωής», οι αντιστάσεις που συνάντησε η προσπάθεια για μια εντελώς κοσμική κοινωνία «ήταν τότε οι ίδιες ακριβώς με τις αντιρρήσεις που ακούγονται σήμερα ενάντια στον σχετικισμό – αντιρρήσεις που αποδείχτηκαν αθεμελίωτες».[3]

bauerΧωρίς την τάξη του “ορθολογισμού” οδηγούμαστε στο «χάος»; «Η συμβίωση των ανθρώπων είναι κάτι αδύνατο χωρίς αλήθεια, ανθρωπιά, δίκαιο». Εικάζεται, λέει ο Feyerabend, ότι ο σχετικισμός αφήνει τα άτομα «ασύδοτα»… «διπλό λάθος. Εδώ δεν γίνεται λόγος για άτομα, αλλά για παραδόσεις ‘ και δεν τίθενται υπό εξέταση οι δυνατότητες (“ασυδοσία”) αλλά τα δικαιώματα». Κατά δεύτερον, εικάζεται πως το απειλητικό χάος «μπορεί να δαμαστεί από ιδέες, όπως είναι η ιδέα της αλήθειας, της ανθρωπιάς ή του δικαίου». Πρόκειται για ελάχιστα ανεκτικό «οπτιμισμό» λέει ο Feyerabend: «[…] ο χριστιανισμός κήρυξε την αγάπη αλλά σκότωσε, ακρωτηρίασε και έκαψε εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπων. Η γαλλική επανάσταση κήρυξε τη λογική και την αρετή, αλλά πνίγηκε σε έναν ωκεανό αίματος». Οι κριτικοί ορθολογιστές κηρύσσουν την κριτική, την ανοιχτότητα, την απλότητα, τη συνειδητοποίηση των δικών μας ορίων, «κι όμως ίδρυσαν μια βαρετή και δογματική εκκλησία». […] Τρίτον: η γενική και «αφηρημένη προσπάθεια για αλήθεια χαρακτηρίζει μια εντελώς ειδική παράδοση, την παράδοση των ορθολογιστών. Υπάρχουν κοινωνίες όπου η αλήθεια δεν παίζει κανένα ρόλο, και που εντούτοις δεν διαλύονται».

Θα εγκαταλειφθούμε λοιπόν ανυπεράσπιστα «στην επίδραση βάρβαρων παραδόσεων;». Δεν έχουμε καθήκον να προστατεύσουμε την ανθρώπινη ζωή και αξιοπρέπεια όπου και εάν αυτές απειλούνται;* ..«και αυτό το καθήκον δεν απαιτεί να κάνουμε την ορθολογική και ανθρωπιστική στάση θεμέλιο του κράτους και έτσι να παραβιάζουμε τα δικαιώματα άλλων παραδόσεων;»… Αυτές οι ερωτήσεις για τον Feyerabend είναι δείγμα του «επιπόλαιου, αφηρημένου και υποκειμενικού τρόπου με τον οποίο σκέπτονται οι περισσότεροι διανοούμενοι.[4] Δεν ρωτάνε πώς είναι οι ξένες παραδόσεις ιδωμένες από μέσα», δεν ερευνούν τις αξίες και τις κοσμοθεωρίες τους…, «μεταβάλλουν ξεδιάντροπα τη δική τους κοσμοθεωρία σε καθολικό κριτήριο του ανθρώπινου Είναι, κι έχουν το θράσος να μετρούν την ευτυχία, τον πόνο, τους πόθους των άλλων με αυτό το κριτήριο»…[5]

BharatMataAbanindranathΈχουμε δικαίωμα να μεταβάλλουμε την δική μας εικόνα περί ανθρώπου σε κριτήριο «όχι μόνο των δικών μας πράξεων, αλλά και σε κοινωνικό πλαίσιο που οριοθετεί τις πράξεις όλων των ανθρώπων; Αυτές είναι οι σκέψεις που παρά την υπερανεπτυγμένη μου αισθηματικότητα και παρά την σχεδόν ενστικτώδη ροπή μου προς “ανθρωπιστικές” πράξεις, μου κάνουν αδύνατο να απορρίψω τον σχετικισμό ακόμη και σε ακραίες περιπτώσεις».


[1] Όπως έχουμε αναφέρει και παραπάνω, σε μια ελεύθερη κοινωνία οι παραδόσεις έχουν ίσα δικαιώματα.

[2] «πώς; Να μην υπάρχει επίσημη θρησκεία; Η ανεκτικότητα, η αδιαφορία που γίνεται δόγμα, είναι τα κατ’ εξοχήν μέσα για να κλονιστούν τα πάντα […] τίποτα δεν είναι πιο αναγκαίο και ωφέλιμο από τη θρησκεία. Χωρίς καθιερωμένο τυπικό δεν υπάρχει ούτε και υποταγή στην εκκλησία ‘ και που οδηγεί αυτό; Το δίκαιο της γροθιάς θα ανασταινόταν» (Maria Theresia (1717-1780), σε ένα γράμμα προς τον γιο της).

[3] «αντικατάσταση της χριστιανικής θρησκείας με την θρησκεία του Βολταίρου»…

[4] Ο Feyerabend, ας σημειώσουμε εδώ, υποστηρίζει την «ποιοτική» περιγραφή του κόσμου από τον Αριστοτέλη, επειδή εκείνος υπέθετε πως ο άνθρωπος είναι αρμονικά δεμένος με τη φύση… Ο αριστοτελισμός λοιπόν μπορεί να υποστηριχθεί διπλά: «γνωσιολογικά, με ανάλυση της σχέσης μας προς τον κόσμο, και ηθικά με ανάλυση της σχέσης μας προς άλλους ανθρώπους».

[5] Ο Feyerabend θα αναφέρει και εδώ το παράδειγμα της δυτικής υλιστικής “επιστημονικής” Ιατρικής, της Ιατρικής του Nei Ching, την Ιατρική των Hopi κ.ά. (…) Πρόκειται για τη «διαμάχη ανάμεσα στην πρακτική των επιστημών και στα ηθικά και θρησκευτικά θεμέλια ορισμένων μορφών ζωής»… η επιστημονική ιατρική «δεν περιθάλπει τους αρρώστους της σαν ανθρώπους, αλλά σαν περίπλοκα υλικά συστήματα, και στόχος της δεν είναι μια βελτίωση της ποιότητας της ζωής, έτσι όπως καταλαβαίνουν οι άρρωστοι τη ζωή, αλλά η καλύτερη υλική λειτουργία του συστήματος […]». Η αντίληψη περί ανθρώπου που αποτελεί «θεμέλιο αυτού του ιατρικού φασισμού», κυριαρχεί σήμερα σε τέτοιο βαθμό που ούτε καν φανταζόμαστε εναλλακτικές δυνατότητες… «Και εδώ τίθεται το ερώτημα, μήπως αυτή η μόδα ακρωτηριάζει τον άνθρωπο και του στερεί την ομοιότητά του με τον θεό; […] και μήπως αυτός ο απερίσκεπτος φόνος ψυχών είναι πολύ πιο φρικτός και αξιοπεριφρόνητος από του να προξενεί κανείς γήινο πόνο […] μήπως η εξέλιξη των τελευταίων αιώνων έχει εισάγει μια καινούρια φυλή ανθρώπων, με πολλά ταλέντα αλλά χωρίς ψυχή και χωρίς ζωή»;…

* Το σύνηθες ασφαλώς δεν αφορά ομάδες ..δολοφόνων…, αφορά συλλογικότητες νέγρων, κινέζων, ινδιάνων, ομάδες θρησκευτικών αιρέσεων κ.ά.  ——————————————————

chinesse.mount

Σε μια ελεύθερη κοινωνία, υποστηρίζει ο Feyerabend, πρέπει να δίνεται μεν σημασία στην κρίση των ειδικών, όμως δεν έχουν αυτοί τον τελευταίο λόγο: «ο τελευταίος λόγος είναι η απόφαση δημοκρατικά διοργανωμένων επιτροπών». Μια ελεύθερη κοινωνία «είναι μια σύναξη ώριμων ανθρώπων και όχι μια αγέλη προβάτων που καθοδηγείται από μια μικρή ομάδα ειδημόνων». Η “ωριμότητα” μαθαίνεται «με ενεργητική συμμετοχή σε αποφάσεις» – και είναι σπουδαιότερη από την ειδικευμένη γνώση. Η συμμετοχή των μη-ειδικών σε βαρυσήμαντες αποφάσεις είναι απαραίτητη «ακόμη και εάν μια τέτοια συμμετοχή πρόκειται να μειώσει το ποσοστό επιτυχίας των αποφάσεων».

Η ομοφωνία μεταξύ των επιστημόνων συχνά δεν είναι κάτι άλλο από το αποτέλεσμα μιας «πολιτικής απόφασης», όσοι παρεκκλίνουν «αυτοί καταπιέζονται ή σωπαίνουν, ώστε να μην εξευτελίσουν την υπόληψη των επιστημών ως πηγής αξιόπιστων και σχεδόν αλάνθαστων γνώσεων. Άλλοτε πάλι η ομοφωνία είναι αποτέλεσμα κοινών προκαταλήψεων»: θεμελιώδεις εικασίες, χωρίς να διερευνώνται λεπτομερώς ωστόσο προτείνονται με αυθεντία…

malleus.maleficarum.1484Πώς είναι δυνατό μη ειδήμονες και ελλιπώς πληροφορημένοι άνθρωποι να προσφέρουν κατά καιρούς στις επιστήμες περισσότερα απ’ ότι προσφέρουν οι ειδικοί; Μια αιτία, ισχυρίζεται ο Feyerabend αφορά την ίδια τη φύση της γνώσης: κάθε γνώση περιλαμβάνει αξιόλογα στοιχεία αλλά και συστατικά που δεν αποτελούν απλώς «σφάλματα»: είναι ουσιαστικά για την έρευνα…[1] «Οι επιστήμες χρειάζονται λοιπόν τόσο τη στενοκεφαλιά, που δεσμεύει την αχαλίνωτη φαντασία, όσο και την άγνοια, που είτε παραβλέπει ηθελημένα είτε αγνοεί εντελώς τα εμπόδια. Οι επιστήμες χρειάζονται τόσο τον ειδικό όσο και τον ερασιτέχνη».[2]

Αναφέροντας ο Feyerabend παραδείγματα από τις κοινωνικές επιστήμες (αρχαιολογία, ανθρωπολογία) που αφορούν τους λεγόμενους «πρωτόγονους» (σύγχρονους ή μη) πολιτισμούς, θα καταλήξει: «[…] οι σύγχρονες επιστήμες ελάχιστα διαφέρουν από τους μεσαιωνικούς τους προδρόμους», ο τρόπος με τον οποίο επιβάλλουν οι επιστήμονες την γνώμη τους στην κοινή γνώμη δείχνει πως και στις δύο περιπτώσεις έχουμε να κάνουμε με «εκκλησίες»…

Year1918.Petrograd.KuzmaPetrov-Vodkin(1878-1939)Και σε άλλο σημείο: …τα «συμφέροντα» των επιστημόνων «χρωματίζουν» τις ερμηνείες των φαινομένων και τα συμπεράσματα… «[…] Είναι βέβαια αληθινό ότι οφείλουμε στις επιστήμες μεγαλειώδεις ανακαλύψεις. Αλλά από αυτό δεν προκύπτει ότι υπάρχει κάποιο “επιστημονικό σκέπτεσθαι” που προξένησε αυτές τις ανακαλύψεις, και ακόμη λιγότερο ότι οι υποτιθέμενοι επίτροποι αυτού του μυθικού “επιστημονικού σκέπτεσθαι” καταλαβαίνουν τον κόσμο, την κοινωνία, τους ανθρώπους καλύτερα απ’ όσο άλλοι πολίτες».

julian.beck.1945Βασικό συμπέρασμα των συλλογισμών του Feyerabendείναι γενικά ότι δεν μπορούμε να δεχόμαστε τις κρίσεις των επιστημόνων και των ειδημόνων χωρίς περαιτέρω έρευνα και αυστηρό έλεγχο… «Δημόσια εκλεγμένες επιτροπές μη ειδικών» οφείλουν να εξετάζουν τα εκάστοτε πορίσματα. Εάν «ολοκληρωτισμός» σημαίνει τον έλεγχο των πολλών από λίγους επίλεκτους, τότε το αίτημά μας πρέπει να είναι η «δημοκρατικοποίηση των επιστημών»…[3]

Σύμφωνα με την κυρίαρχη αντίληψη, οι επιστήμες (παρ’ όλα τα ενδεχόμενα λάθη) είναι «πολύ καλύτερες» από άλλους τρόπους απόκτησης γνώσης, και αυτό επειδή αφενός χρησιμοποιούν την «σωστή μέθοδο», αφετέρου επειδή έχουν αναμφισβήτητα επιτεύγματα (που δείχνουν ακριβώς ότι αυτή η μέθοδος δεν είναι μόνο «νοητικά άμεμπτη», συνεπώς «ορθολογική», αλλά και απολύτως «επιτυχημένη»). Ο Feyerabendαπαντά ως εξής: καταρχήν «δεν υπάρχει “επιστημονική μέθοδος” ‘ δεν υπάρχει καμία μοναδική διαδικασία, καμία νόρμα, κανένα κριτήριο εξαιρετικότητας που βρίσκεται στη βάση κάθε ερευνητικού προσχεδίου και το καθιστά “επιστημονικό” και επομένως αξιόπιστο. Κάθε προσχέδιο, κάθε διαδικασία, κάθε θεωρία πρέπει να κρίνεται ξέχωρα, και βάσει κριτηρίων τα οποία ταιριάζουν στις σχετικές διαδικασίες» ‘ η ιδέα μιας καθολικής και αμετάβλητης μεθόδου (και η αντίστοιχη μιας καθολικής και σταθερής ορθολογικότητας) είναι «μη ρεαλιστικές». Οι επιστήμονες μεταβάλλουν τα μέτρα, τις μεθόδους και τα κριτήρια ορθολογικότητας κατά την πορεία της έρευνας «όπως αλλάζουν και τα όργανά τους και τις θεωρίες τους».[4] Δεν υπάρχει «ούτε ένας κανόνας» όσο ευνόητος ή και λογικός που να μην παραβιάστηκε από καιρό εις καιρό. «Τέτοιες παραβιάσεις δεν ήταν τυχαίες και ούτε αναπόφευκτα επακόλουθα άγνοιας ή απροσεξίας. Ήταν αναγκαίες για να επιτευχθεί κάτω από τις δεδομένες συνθήκες κάποια πρόοδος […]». Αυτές οι επισημάνσεις δεν σημαίνουν πως η έρευνα είναι αυθαίρετη και χωρίς καμία καθοδήγηση ‘ «υπάρχουν κριτήρια, αλλά αυτά προκύπτουν από την ίδια την ερευνητική διαδικασία και όχι από αφηρημένες θεωρίες περί ορθολογικότητας».

otto.dix1914.strasseDerBordelleΚαμία άλλη παράδοση δεν παρήγαγε ποτέ κάτι συγκρίσιμο με τα επιτεύγματα των επιστημών; και επιπρόσθετα, τα τελευταία δεν έχουν αντλήσει τίποτα από μη επιστημονικές παραδόσεις; Ο Feyerabend υπογραμμίζει πως οι επιστήμες έχουν πράγματι εμπλουτίσει τη γνώση μας για τον κόσμο και έχουν αυξήσει πάρα πολύ την ικανότητά μας να επιδρούμε στη φύση. Εντούτοις: αυτό που συνέβη έπειτα από την Επιστημονική Επανάσταση, είναι πως οι παλαιότερες μη επιστημονικές ιδέες «εξοστρακίστηκαν από τις ίδιες τις επιστήμες, ύστερα από την κοινωνία». Συγκεκριμένα θεσμικά μέτρα, η γενική προκατάληψη και όλη η συναφής προπαγάνδα όλα ευνοούν τις επιστήμες. Όμως οι μύθοι και οι μέθοδοι μη δυτικών πολιτισμών «δεν εξαφανίστηκαν επειδή οι επιστήμες ήταν καλύτερες, αλλά επειδή οι λευκοί ήταν αποφασιστικότεροι κατακτητές, επειδή καταπίεσαν υλικά τους φορείς εναλλακτικών πολιτισμών». Πολιτικά, θεσμικά και στρατιωτικά αποικιοκρατικά μέσα πίεσης καταπίεσαν ή έσβησαν ολοκληρωτικά τις μορφές ζωής των αποικισμένων φυλών. «Οι εφευρέτες του μύθου εισήγαγαν τον πολιτισμό, ενώ οι ορθολογιστές και οι επιστήμονες το μετέβαλαν, χωρίς όμως πάντα να τον βελτιώσουν». Δεν υπάρχει «ούτε μια επιστημονική ιδέα, που να μην την έκλεψαν από κάπου αλλού και ύστερα την ενσωμάτωσαν στην “επιστήμη” παραμερίζοντας τις καθιερωμένες μεθόδους».[5]

 


Carl Grossberg1926[1] «η πρόοδος προς μια κατεύθυνση δεν πετυχαίνεται χωρίς να αρθεί η δυνατότητα για πρόοδο προς μια άλλη κατεύθυνση».

[2] Δεύτερη αιτία για τα σφάλματα των ειδικών είναι ότι συχνά δεν γνωρίζουν για τι πραγματικά μιλάνε, «πολλά από τα “αξιώματα” ή τα “αποτελέσματα” που παίζουν τόσο μεγάλο ρόλο μέσα στις επιστήμες είναι απλώς φήμες ή προκαταλήψεις»…

[3] Η πρόσβαση σε όλες τις σχετικές κάθε φορά πληροφορίες είναι -εννοείται- απολύτως απαραίτητη προϋπόθεση.

[4] Η «Επιστημολογία» είναι «όχι μόνο άχρηστη για τις λαϊκές κινητοποιήσεις, αλλά και τις οδηγεί προς λανθασμένη κατεύθυνση: κάνει αφαιρέσεις, θέτει περιορισμούς, επιβάλλει απαγορεύσεις, για τις οποίες μέσα στην πραγματικότητα δεν υπάρχει αντιστοιχία».

[5] Παντού η επιστήμη εμπλουτίζεται από μη επιστημονικές μεθόδους και στοιχεία, ενώ μέθοδοι που για καιρό θεωρήθηκαν ουσιώδη τμήματα της επιστήμης, «σιωπηλά καταργήθηκαν ή παρακάμφθηκαν».  ————————————————–

Victor Brauner1937

Ο Feyerabend περιγράφει τις σκέψεις του (1964) την περίοδο που διδάσκει φιλοσοφία στο Πανεπιστήμιο της California (Berkeley). «Ήρθαν στις παραδόσεις μου πολυάριθμοι μεξικανοί, ινδιάνοι, μαύροι. […] ελπίζοντας ότι θα αποκτήσουν “παιδεία”. Τι ευκαιρία για έναν προφήτη που ζητά οπαδούς! Τι ευκαιρία, μου έλεγαν οι ορθολογιστές φίλοι μου, για να συνεισφέρεις στη διάδοση της λογικής και στη βελτίωση της ανθρωπότητας! […] Δεν συμμερίστηκα την αισιοδοξία τους. […] Ποιος ήμουν εγώ που θα εξηγούσε σε αυτούς τους ανθρώπους τι και πώς θα έπρεπε να σκεφθούν; Δεν ήξερα τα προβλήματά τους, αν και ήξερα ότι είχαν πολλά. Αγνοούσα τα ενδιαφέροντά τους, τα αισθήματά τους, τις αγωνίες τους, τις ελπίδες τους, αν και ήξερα ότι ενδιαφέρονταν να μάθουν. Ήταν οι στεγνές αφαιρέσεις, που είχαν συσσωρεύσει οι φιλόσοφοι επί αιώνες και είχαν περιβάλλει οι φιλελεύθεροι με λιπαρές κενολογίες για να τις κάνουν πιο εύγευστες, η σωστή προσφορά σε ανθρώπους, των οποίων είχαν ληστεύσει τη χώρα, την κουλτούρα, την αξιοπρέπεια, και οι οποίοι τώρα όφειλαν να αφομοιώσουν υπομονετικά και να παπαγαλίσουν τις αναιμικές ιδέες που τους πρόσφεραν τα φερέφωνα των τόσο φιλάνθρωπων δουλεμπόρων τους; […] Οι πρόγονοί τους είχαν αναπτύξει ζωντανούς πολιτισμούς, γλώσσες πλούσιες σε χρωματισμούς, αρμονικές απόψεις για τη σχέση μεταξύ των ανθρώπων και μεταξύ ανθρώπου και φύσης, […] μια ζωντανή κριτική των διαχωριστικών, αναλυτικών, εγωιστικών τάσεων του δυτικού στοχασμού».

hopi.indians.usΤα επιτεύγματα των πολιτισμών αυτών εκφράζουν κάποια ιδεώδη και κάποιες δυνατότητες της ύπαρξής μας, εντούτοις «δεν ερευνήθηκαν ποτέ με το σεβασμό και την προσοχή που αξίζουν ‘ γελοιοποιήθηκαν και εντελώς αυτονόητα παραγκωνίστηκαν και αντικαταστάθηκαν, και μάλιστα αρχικά με την θρησκεία της αδερφικής αγάπης και ύστερα με τη θρησκεία των επιστημών […]». Καμία ισότητα μεταξύ των παραδόσεων δεν προέκυψε… «Ισότητα σήμαινε ότι τα μέλη διαφορετικών φυλών και πολιτισμών είχαν τώρα τη θαυμαστή ευκαιρία να συμμετάσχουν στις μονομανίες του λευκού ανθρώπου, ότι είχαν την ευκαιρία να γίνουν επιστήμονες, θεολόγοι, γιατροί, πολιτικοί, στρατηγοί, μαστροποί, δάσκαλοι, δικαστές κι εγκληματίες. […] στάθηκα μπροστά στους ακροατές μου, και με αηδία οπισθοχώρησα τρομαγμένος μπροστά στην αποστολή που όφειλα να εκτελέσω. […] ήταν η αποστολή ενός μορφωμένου και εξευγενισμένου δουλέμπορου».

Που οφείλεται η κυριαρχία των «διανοητικών μεθόδων» και των «εννοιών»; Με ποια μέσα και για ποιους λόγους ο «διανοητικισμός» νίκησε τις παλαιότερες παραδόσεις; Γιατί κάποιοι λαοί με πλούσιο και σύνθετο πολιτισμό «πέφτουν θύματα ξερών αφαιρέσεων και ακρωτηριάζουν την γλώσσα τους, το στοχασμό τους, την κοσμοθεωρία τους…»; «πώς κατορθώνουν οι διανοούμενοι να σκοτώνουν ατιμώρητα – γιατί είναι φόνος, φόνος ψυχών και πολιτισμών αυτό που διαπράττεται από χρόνο σε χρόνο στα σχολεία, στα πανεπιστήμια, στις ιεραποστολές  μακρινών χωρών. Αυτή η τάση πρέπει να αντιστραφεί σκεφτόμουν ‘ πρέπει να αρχίσουμε να μαθαίνουμε από εκείνους που σκλαβώσαμε, γιατί αυτοί έχουν να μας προσφέρουν πολλά και έχουν οπωσδήποτε το δικαίωμα να ζήσουν όπως επιθυμούν […]».

japan.theatreΟι πρώτες σχετικές αναζητήσεις του Feyerabend θα τον οδηγήσουν σε σκέψεις για εκπαιδευτικά προγράμματα όπου θα υφίσταται μια πλούσια ποικιλία απόψεων από τις οποίες κάθε άτομο θα επιλέγει εκείνη που προτιμά ‘ ο δάσκαλος θα διευκολύνει την επιλογή, δεν θα την αντικαθιστά με ό,τι θεωρεί εκείνος «αντικειμενικό» ή «αληθές»… Ένα τέτοιο απόθεμα απόψεων «θα μοιάζει με ένα θέατρο ιδεών στο στυλ του Piscatorή του Brecht […].[1] Γιατί πρέπει η γνώση να εμφανίζεται μόνο με το ένδυμα της ακαδημαϊκής πρόζας […];».

Ο Feyerabend θα μελετήσει τον ντανταϊσμό (Dada) έπειτα από τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο. Το ύφος ήταν «σαφές, φωτεινό, απλό χωρίς να είναι κοινότυπο, ακριβές χωρίς να είναι στενόχωρο […] Στον αιώνα μας κανείς δεν κατάλαβε τόσο καλά το θαύμα της γλώσσας και του στοχασμού όσο οι ντανταϊστές, γιατί κανένας άλλος δεν ήταν ικανός να επινοήσει έναν κόσμο όπου η γλώσσα και ο στοχασμός δεν παίζουν κανέναν ρόλο. […] Διέγνωσαν τον εκφυλισμό της γλώσσας, ο οποίος προηγήθηκε του πρώτου παγκόσμιου πολέμου […]. Αποκάλυψαν την τρομακτική ομοιότητα ανάμεσα στη γλώσσα των κορυφαίων εμπόρων της διανόησης – των φιλοσόφων, των πολιτικών, των θεολόγων- και στον κτηνώδη θόρυβο. Οι πανηγυρικοί λόγοι που αφορούν την τιμή, τον πατριωτισμό, την αλήθεια, την ορθολογικότητα, την ανθρωπιά, την ελευθερία, την τιμιότητα, οι οποίοι γεμίζουν τα σχολεία μας, τους άμβωνες, τις πολιτικές συγκεντρώσεις, μεταβάλλονται ανεπαίσθητα σε άναρθρο θόρυβο […] και οι εκφωνητές τέτοιων λόγων τελικά ελάχιστα διαφέρουν από μια αγέλη γουρούνια που γρυλίζουν […]».

African-MaskΠίστευα, γράφει παρακάτω ο Feyerabend, ότι ένας πλουραλισμός ιδεών και αισθημάτων («έτσι ώστε οι γνώσεις να αναζητούνται για χάρη της αγάπης και όχι για χάρη της αλήθειας») θα ήταν μια λύση… «γνώση ως προσωπικό επίτευγμα, ως δημιουργία, και όχι ως μίμηση “αντικειμενικών” καταστάσεων»… Με το πέρας των χρόνων ο Feyerabend θα αναθεωρήσει: «είναι μυωπικό να νομίζει κανείς ότι έχει “λύσεις” για ανθρώπους, στην ζωή των οποίων δεν συμμετέχει και των οποίων τα προβλήματα αγνοεί. […] Από μιας αρχής οι ορθολογιστές παράστησαν τους δασκάλους, ο κόσμος παράσταινε το σχολείο τους και η “ανθρωπότητα” τους υπάκουους μαθητές τους. […] Και οι διανοούμενοι, για παράδειγμα οι μαρξιστές, δεν προσπαθούν πια να διδάσκονται από τους ανθρώπους, τους οποίους θέλουν να “ελευθερώσουν” ‘ φιλονικούν μεταξύ τους για ερμηνείες, απόψεις, υποδείξεις, και θεωρούν αυτονόητο ότι το διανοητικό αυτό μίγμα είναι η κατάλληλη τροφή για τους ντόπιους (εδώ ο Bakunin και ο CohnBendit είδαν πολύ ευρύτερα ‘ πρόσεξαν τις δογματικές τάσεις όλων των διανοητικών ρευμάτων, ιδιαίτερα του μαρξισμού, και γι’ αυτό θέλησαν να επιστραφεί όλη η εξουσία, ακόμη και η ιδεολογική, στους ίδιους τους ελεύθερους πολίτες). Η δική μου άποψη διέφερε από αυτή που μόλις περιέγραψα αλλά εξακολουθούσε να είναι μια “άποψη”, ένα αφηρημένο όνειρο που εγώ είχα επινοήσει και που τώρα ήθελα να φέρω στους ανθρώπους, χωρίς να έχω ζήσει ούτε για μια στιγμή τη ζωή αυτών των ανθρώπων. Ένα τέτοιο διάβημα το θεωρώ σήμερα ανυπόφορη αυθάδεια».


chinese.cultur[1] Ο Feyerabend όπως παρατηρεί σε άλλο σημείο, θα σκεφθεί για πρώτη φορά τα προβλήματα της εκπαίδευσης μέσα σε μια ελεύθερη κοινωνία κατά την παραμονή του στο Ινστιτούτο για την Ανανέωση του Γερμανικού Θεάτρου (Weimar, 1946). Τα περισσότερα από τα έργα που θα γίνουν θέμα συζητήσεων στο Ινστιτούτο αφορούν την αντίσταση στην ναζιστική Γερμανία. «..τι πρέπει να προστίθεται στη δράση ώστε να δειχθεί ότι ο αγώνας ενός αντιστασιακού αγωνιστή είναι ηθικά ανώτερος από τον αγώνα ενός παράνομου ναζιστή στην Αυστρία του 1938;».. Ο Brecht στα αντιναζιστικά του έργα επιλέγει μια «αδρή ασπρόμαυρη» παρουσίαση… Τότε, γράφει ο Feyerabend υπερασπίστηκα τον Eisenstein και την ανελέητη προπαγάνδα υπέρ της “σωστής υπόθεσης” […]. Σήμερα ξέρω ότι η επιλογή πρέπει να αφήνεται στους θεατές». Ο θεατρικός συγγραφέας δεν πρέπει να προκαταλαμβάνει τις αποφάσεις των θεατών ή των μαθητών. «Κάτω από καμία περίσταση δεν του επιτρέπεται να είναι “ηθική δύναμη”. Μια “ηθική δύναμη”, είτε προς το καλό είτε προς το κακό, μεταβάλλει τους ανθρώπους σε δούλους ‘ και η δουλεία, ακόμη και εάν τίθεται στην υπηρεσία του θεού ή στην υπηρεσία της ανθρωπότητας, είναι η χειρότερη κατάσταση όπου μπορεί να βρεθεί ένας άνθρωπος».  ————————————————–

latin.americaMaskΑυτόνομη Πρωτοβουλία

116. φασίστες δολοφόνοι

Παύλος Φύσσας, μουσικός ράπερ με αντιφασιστική δράση, 34 χρόνων, νεκρός από χτύπημα φασιστών -ξημερώματα 18-09-2013, Κερατσίνι.

max-oppenheimer. bleeding-man1911http://diktio.org/node/925  –  http://www.antarsya.gr/ 

Μετά τον Χρ. Λαζαρίδη, ο γραμματέας του υπουργικού συμβουλίου, Τ. Μπαλτάκος, επανέρχεται στο παραλήρημα: «Εμείς λέμε ότι ΣΥΡΙΖΑ και Χρυσή Αυγή είναι το ίδιο πράγμα» http://www.avgi.gr/

X.A…: καλεί τους «συναγωνιστές» του σε «αγωνιστική εγρήγορση» […] «έχουμε το ιερό δικαίωμα να ακολουθήσουμε αυτά που επιτάσσει το άρθρο 120 του Συντάγματος, δηλαδή να υπερασπιστούμε το Σύνταγμα με κάθε μέσο, απέναντι σε αυτούς που επιχειρούν να το καταργήσουν» youtube.com/watch?feature=player_embedded&v=QwnZ_fMQraA

http://xyzcontagion.wordpress.com/2013/09/19/mitroo-melon-symmorias/

http://avantgarde2009.wordpress.com/  –  http://www.eek.gr/  –  http://www.alterthess.gr/content/patra-synelifthi-giati-simadeye-me-oplo-diadilotes  –  http://antinazizone.blogspot.gr/

http://sinialo.espiv.net/  –  https://athens.indymedia.org/  –  http://anarxiko-resalto.blogspot.gr/

ομάδες ατόμων με πολιτικά, με την κάλυψη της αστυνομίας, επιτίθενται με πέτρες κατά αντιφασιστών διαδηλωτών: youtube.com/watch?feature=player_embedded&v=fH9CLuJNmtE

19/09/13 ΚΑΤΑΓΓΕΛΙΑ ΠΕΝΤΑΜΕΛΟΥΣ ΕΙΝΑΠ ΤΖΑΝΕΙΟΥ

Ως ιατροί του Τζανείου νοσοκομείου εκφράζουμε την έντονη ανησυχία μας, καθώς χθες το βράδυ 18/09/13, μετά την πορεία διαμαρτυρίας ενάντια στη δολοφονία του νεαρού Παύλου Φύσσα από μέλος της Χρυσής Αυγής, προσήχθησαν στα ΤΕΠ του χειρουργικού τμήματος 31 διαδηλωτές, όλοι με χτυπήματα στο κεφάλι.

j.heartfield- MetamorphoseΟι τραυματίες ανέφεραν χτυπήματα με γκλομπ, κράνη, ασπίδες και κλωτσιές από ομάδες Δέλτα και Δίας, ενώ υπήρξαν καταγγελίες και για πέτρες που έπεφταν από την πλευρά της αστυνομίας προς τους διαδηλωτές κατακέφαλα, από μέλη της Χρυσής Αυγής. Ο ένας από τους τραυματίες αφού υποβλήθηκε σε χειρουργική επέμβαση, νοσηλεύεται στην οφθαλμολογική κλινική με ρήξη βολβού από κρότου λάμψης αφού όπως καταγγέλλει τον σημάδεψαν απευθείας στο πρόσωπο και κινδυνεύει με μόνιμη απώλεια της όρασης από τον ένα οφθαλμό.

Κάνουμε έκκληση να σταματήσει άμεσα η πολιτική όξυνσης της κρατικής και παρακρατικής καταστολής για να μη θρηνήσουμε άλλα θύματα.

Πενταμελής επιτροπή ΕΙΝΑΠ Γ.Ν. Τζανείου  http://info-war.gr/

η «συνταγματική» Ν.Δ. εξακολουθεί να νομιμοποιεί τους φασίστες:  youtube.com/watch?v=oNVeKOHT4-E

«εδώ και τρία χρόνια φωνάζουν οι γιατροί του Κρατικού Νίκαιας για τα δεκάδες περιστατικά αλλοδαπών που φτάνουν στο νοσοκομείο σε άσχημη κατάσταση εξαιτίας ρατσιστικών επιθέσεων» (Π.Παπανικολάου)

«λειτουργούσαν σαν να μην υπήρχε καθόλου αστυνομία εκεί» http://tvxs.gr/node/138821

το χρονικό μιας διαπόμπευσης  http://ruins-documentary.com/

be-this-guy..η Χ.Α. και οι εφοπλιστές της   youtube.com/watch?v=AOOACObOBGE

η οικογένεια του νεκρού παιδιού  youtube.com/watch?feature=player_embedded&v=CapUTlRenNo#t=39

These actions consist of attacks on immigrants, anarchists and communists, all in the light of helping the Greek people, some of who, to their shame, ask for their help – «to clean the area». A horrible euphemism for «please come here, beat the immigrants and make them leave our neighbourhood». Where will this end? How far will a rising Golden Dawn with ties with the police and military go before Greece becomes a totalitarian military state?  http://www.theguardian.com/commentisfree/2013/sep/19/golden-dawn-europe-greek-cypriot

http://nycantifa.wordpress.com/

antifa-graffANTIFA solidarity in Europe  https://athens.indymedia.org/front.php3?lang=el&article_id=1492391

τα «τάγματα εφόδου» της Χ.Α.  http://www.ethnos.gr/article.asp?catid=23408

FT darkness at dawn http://www.ft.com/intl/cms/s/0/d68faeb2-2128-11e3-a92a-00144feab7de.html#axzz2fS2CzFQ6

Bertolt Brecht (1898-1956), «Fear and Misery in the Third Reich«, also known as The Private Life of the Master Race. http://socialiststories.net/liberate/Fear%20and%20Misery%20of%20the%20Third%20Reich%20-%20Bertolt%20Brecht.pdf

The strategic adversary is fascism… the fascism in us all, in our heads and in our everyday behaviour, the fascism that causes us to love power, to desire the very thing that dominates and exploits us.” (M.Foucault)

antifaαντιφασιστικός συντονισμός http://www.antifasistikossyntonismos.blogspot.gr/

…»εσύ μέχρι που είσαι διατεθειμένος να φθάσεις για τις Ιδέες σου;» http://www.antepithesi.gr/

boycott  http://katalipsiesiea.blogspot.gr/2013/09/blog-post_21.html

η φασιστική πρόκληση και οι αιτίες της

strategy of tension  http://libcom.org/tags/strategy-of-tension

occupied London From the Greek Streets

μαρτυρίες για τη δομή και δράση της Χ.Α. http://issuu.com/tvxorissinora/docs/262899

john.heartfieldΈγκλημα. Και η τιμωρία;

Συνέδριο με θέμα “Το καθεστώς της 4ης Αυγούστου και η ελληνική κοινωνία” 27 (13.30 – 20.15)- 28 Σεπτεμβρίου 2013 (10.00 – 20.30) Κεντρικό κτήριο του Πανεπιστημίου Αθηνών (Αμφιθέατρο Δρακόπουλου)

http://www.efsyn.gr/?p=117594 Κάθε φορά που υποδεικνύονται ως δράστες εγκληματικής ενέργειας κάποιοι χρυσαυγίτες, οι πρώτοι που σπεύδουν να τους αποκηρύξουν είναι οι ίδιοι οι αρχηγοί τους. […]

«το εξπρές της Δικαιοσύνης«

μαρτυρία : youtube.com/watch?feature=player_embedded&v=YHBHcow0jTc#t=125

μαρτυρία : youtube.com/watch?feature=player_embedded&v=00hBD7M5pBM#t=34

In an open letter, the imprisoned Pussy Riot member explains why the brutal conditions at Penal Colony No 14 have led her to undertake a hunger strike in protest

[…] τη δράση της Χ.Α. τη στηρίζει ένας ολόκληρος μηχανισμός, που εκτείνεται από την αστυνομία, το στρατό και φθάνει στο δικαστικό σώμα, με διασυνδέσεις σε εφοπλιστές και βιομηχάνους. Επιχειρησιακός βραχίονας κράτους και παρακράτους

κομμουνιστική επαναστατική δράσηενιαίο αντιφασιστικό εργατικό μέτωπο

 

Στοιχεία έχει πλέον στη διάθεσή του το ΣΔΟΕ όσον αφορά τις πηγές χρηματοδότησης της Χρυσής Αυγής και τους υποστηρικτές της εγκληματικής δράσης της οργάνωσης. Καλά πληροφορημένες πηγές που μίλησαν στο Sofokleousin.gr υπό την προϋπόθεση της ανωνυμίας επισημαίνουν ότι από τους πρώτους ελέγχους έχουν προκύψει διασταυρωμένα στοιχεία για χρηματοδότηση παράνομων δραστηριοτήτων από μεγάλους επιχειρηματίες, εφοπλιστές ακόμα και ιερωμένους. Αξίζει να σημειωθεί ότι κάποιοι από εμπλεκόμενους επιχειρηματίες είναι έγκλειστοι στις φυλακές ήδη, ενώ για άλλους εκκρεμούν ποινικές διώξεις, ενώ περιλαμβάνονται και άτομα υπεράνω πάσης υποψίας. Τα στοιχεία προδίδουν διασύνδεση μελών και τοπικών οργανώσεων της Χρυσής Αυγής με επιχειρηματίες της νύχτας και του αθλητισμού, ενώ στοιχειοθετείται φάκελος για κακουργήματα που έχουν να κάνουν με την εκβίαση, απειλή καθώς και για συμβόλαια θανάτου.[…]

Τα τελευταία χρόνια όλο και συχνότερα βλέπουμε πολιτικά πανό από οπαδούς πολλών ομάδων της Α Εθνικής στα γήπεδα με διάφορες αφορμές […] αλλά ποτέ δεν έχουμε δει κάτι αντίστοιχο από τους οπαδούς του Ολυμπιακού.

metaxas-4th-august-eonΑυτόνομη Πρωτοβουλία

115. καμία επέμβαση στη Συρία

ΚΑΜΙΑ ΕΠΕΜΒΑΣΗ ΣΤΗ ΣΥΡΙΑ – να σταματήσουμε τη μηχανή του πολέμου  ————

Felix Nussbaum. 2Triumph of Death1944http://ergatikosagwnas.gr/EA/index.php/syria/1142-2013-09-08-18-06-30

http://inclusivedemocracy.org/fotopoulos/greek/grE/gre2013/2013_09_15.html

http://aristerovima.gr/blog.php?id=4401

http://www.avgi.gr/article/883272/o-polemos-sti-suria-i-o-polemos-gia-ti-suria-

Ε.Μ.Π.  http://enthemata.wordpress.com/  ——————————

G.Agamben  http://www.epohi.gr/portal/theoria/14670-mia-syc2adnec2adnteyc2adksi-me-ton-tzortc2adzio-agkac2admpec2adn2a

Herbert von Reyl-Hanisch-Pursuit1932Χρυσή Αυγή – Ν.έα Δ.ημοκρατία

[…] Σε τελευταία ανάλυση, ο εθνικισμός δεν είναι ντροπή! http://www.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_kathpolitics_1_13/09/2013_518529

Ευρωπαϊκό Αντιφασιστικό Μανιφέστο :

[…] Αυτό το ευρωπαϊκό αντιφασιστικό κίνημα πρέπει να είναι κληρονόμος των μεγάλων αντιφασιστικών παραδόσεων της ηπείρου μας! Για να γίνει αυτό δυνατό, θα πρέπει να βάλει τις βάσεις ενός κοινωνικού κινήματος με μόνιμες δομές, με καθημερινή δραστηριότητα, που θα εισδύει σε όλη τη κοινωνία, και θα οργανώνει σε αντιφασιστικά δίκτυα τους  πολίτες ανάλογα με το επάγγελμα, τον τόπο κατοικίας και τις ευαισθησίες τους, που θα δίνει μάχη σε όλα τα μέτωπα των ανθρώπινων δραστηριοτήτων και θα επωμίζεται πέρα για πέρα το καθήκον της ακόμα και φυσικής προστασίας των πιο ευάλωτων συμπολιτών μας, των μεταναστών, των Ρομά, των εθνικών μειονοτήτων, των μουσουλμάνων, των Εβραίων και των ομοφυλοφίλων, όλων εκείνων που συστηματικά πέφτουν θύματα του κρατικού ρατσισμού και του φασιστικού υποκόσμου.

Victor Brauner, L'étrange cas de Monsieur K1933Επειδή λοιπόν η ανάγκη για αντιφασιστική κινητοποίηση σε ευρωπαϊκή κλίμακα γίνεται κάθε μέρα όλο και πιο πιεστική, για αυτό και καλούμε στη συγκρότηση ενός Ευρωπαϊκού Αντιφασιστικού Κινήματος ενωτικού, δημοκρατικού και μαζικού, ικανού να αντιμετωπίσει και να νικήσει τη φαιά πανούκλα που σηκώνει κεφάλι στην ήπειρό μας.

http://www.antifascismeuropa-ellada.gr/  —————————————

[…] από γενικότερη πολιτική άποψη η επιλογή της Χρυσής Αυγής να επιτεθεί στο ΚΚΕ συμβαδίζει με τη «στρατηγική της έντασης», την οποία επιχειρεί να εφαρμόσει στη συγκυρία της κρίσης δημιουργώντας εικόνες εμφυλίου πολέμου στους δρόμους των μεγάλων πόλεων. Μιμούμενη τους Ιταλούς νεοφασίστες της Ordine Nuovo, στο πλάι των οποίων μαθήτευσε η ηγετική της ομάδα, στόχος της οργάνωσης είναι να εμφανίσει την εικόνα μιας ανεξέλεγκτης βίας των «δύο άκρων», η οποία θα παταχθεί με την επέμβαση κάποιου υποψήφιου «εθνοσωτήρα». Περιττό να πούμε ότι σ’ αυτή την αντιπαράθεση η Χρυσή Αυγή έχει επιλέξει την πλευρά του «εθνοσωτήρα» […] .Ιός. http://www.efsyn.gr/?cat=410  ————————————–

g.grosz-Street Scene1925Weimar Republic Elections  http://en.wikipedia.org/wiki/Elections_in_Germany  —————

13-09-2013 violent attack by neo-Nazis  http://www.theguardian.com/world/2013/sep/13/greeks-protest-golden-dawn-attack-communists

Χ.Α. – Forza Nuova youtube.com/watch?feature=player_embedded&v=KZvdJhLacQo#t=14

..http://www.antinews.gr/2013/09/12/226829/  —–

Chile 1973 : http://libcom.org/library/strange-defeat-chilean-revolution-1973-pointblank

https://avantgarde2009.wordpress.com/2013/09/07/chile1973/

http://rproject.gr/article/hili-kratos-kai-epanastasi

U.S.A – Chile. Declassified Documents. 11-09-1973  http://www2.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB8/nsaebb8i.htm

Grant Wood, Midnight Ride of Paul Revere1931Gabriel García Márquez : Why Allende had to Die.  03/1974  http://www.newstatesman.com/world-affairs/2013/04/why-allende-had-die

Pablo Neruda  http://www.poets.org/poet.php/prmPID/279  ——————————–

[…] Δεν  μένει  παρά η εκπαίδευση να εξεγερθεί, παρασύροντας μαζί της την υπόλοιπη  κοινωνία.  Eκπαιδευτικοί, μαθητές, φοιτητές, εργαζόμενοι να πάρουμε την γνώση στα χέρια μας, να κλείσουμε με απεργίες και καταλήψεις τα σχολεία των λίγων και να τα μετατρέψουμε σε ανοικτά κέντρα αγώνα και αντίστασης για όλους, που θα διδάσκουν την αλληλεγγύη, την αυτοδιαχείριση, την αυτοοργάνωση, την  αξιοπρέπεια. https://athens.indymedia.org/

Σ.Μιχαήλ : http://www.eek.gr/index.php/articles/repression/1851-apologia-tou-savva-mixail  ——————————

Μίκης Θεοδωράκης : […] Οι έως τώρα επιθέσεις των νεοναζί της «Χρυσής Αυγής», κατά των μεταναστών, αποτελούσαν ως φαίνεται ένα στάδιο προθέρμανσης έως την πρόσφατη καθαρά δολοφονική επίθεση ενάντια σε μέλη μιας πολιτικής οργάνωσης όπως είναι το ΚΚΕ, αποκαλύπτοντας έτσι ότι η δημιουργία των γνωστών ταγμάτων εφόδου έχει σαν ευρύτερη αποστολή την πλήρη αποσταθεροποίηση της πολιτικής και κοινωνικής μας  ζωής με την εμφάνιση της βίας και της τρομοκρατίας σαν στοιχεία ποδηγέτησης των ήδη εξαντλημένων λαϊκών μαζών από στην  εξοντωτική πολιτική της τρόικα.

night-train-kent-whitakerΗ απόφαση  των νεοναζί να χύσουν αίμα και να θανατώσουν, πρέπει να εκληφθεί από όλους σαν μια εκκωφαντική προειδοποίηση ότι κάποιες δυνάμεις επιδιώκουν να προσθέσουν στην πολιτική της εξαθλίωσης και την πρακτική της γενικευμένης βίας, που αν την αφήσουμε να συνεχιστεί οδηγούμαστε προς μία σύρραξη που κανείς δεν μπορεί να προβλέψει με βεβαιότητα τις μορφές που μπορεί να πάρει.

Το ερώτημα όμως είναι, αν θα αντέξει ο λαός μια κορυφαία δοκιμασία μετά τα όσα έχει υποστεί κατά τις τελευταίες δεκαετίες. Όμως από την άλλη πλευρά για πόσο καιρό ακόμα οι Έλληνες δημοκράτες θα ανέχονται αυτές τις επιθέσεις, όταν μάλιστα έχουν πάρει την μορφή που είδαμε στην επίθεσή τους στο Πέραμα; Όπως συνέβη και άλλοτε, με τους παρακρατικούς έτσι και τώρα έχει ξεκινήσει η διάβρωση των διωκτικών αρχών γεγονός που σημαίνει ότι και πάλι ο έλληνας πολίτης θα αφεθεί απροστάτευτος στη βία των τραμπούκων. Το ίδιο φαινόμενο της διάβρωσης αρχίζει να παρατηρείται δυστυχώς έστω και σε λιγότερο βαθμό  στο κόμμα και τους οπαδούς της Δεξιάς, γεγονός εξαιρετικά ανησυχητικό, γιατί ξαναφέρνει στην επιφάνεια τα φαντάσματα της κάθετης διαίρεσης του ελληνικού λαού, δηλαδή αυτής της εθνικής μας κατάρας που τόσα δεινά προκάλεσε στο λαό μας. […] http://www.spitha-kap.gr/el/mikis_theodorakis/  ————————————————-

Σήμερα 16 Σεπτεμβρίου, στις 10πμ, υπάλληλοι του ΤΑΙΠΕΔ με συνοδεία αστυνομικών, σφράγισαν το Ελεύθερο Αυτοδιαχειριζόμενο θέατρο Εμπρός. Γιατί το ΤΑΙΠΕΔ διαλέγει αυτήν τη στιγμή να σφραγίσει τον μοναδικό ελεύθερο πολιτιστικό χώρο που υπάρχει σ΄ αυτήν την ¨δύσκολη¨ περιοχή του κέντρου;  http://www.embros.gr/index/

Rudolf Schlichter, Blind Power1937

Αυτόνομη Πρωτοβουλία